Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ӨЗГӨН ШААРЫНЫН АЛДЫНДА ДА ШААР БОЛГОНБУ?

№704 29-апрель-5-май, 2016-ж


Өзгөн шаары байыркы шаарлардын катарына кирип, өз ичине бир нече кылымдын тарыхын, ошондой эле ачыла элек сырларды катып келет. Муундан муунга өтүп, эл оозунда айтылып келген Өзгөн тууралуу кызыктуу баяндарды угуп, сырын ачып чечмелей албасак да, тийиштүү деңгээлде билген адамдарга жолугуп кайтуу үчүн табышмактуу шаарга сапар тарттык.

«ӨЗГӨНДӨ ЖЕР АЛДЫНДА ДА ЖАШОО БОЛГОН»
Жергиликтүү калк Өзгөн шаарынын алдында жер асты менен өтүүчү өтмөктөр бар деп айтып келишет. Буга далил катары эки жагын Кара-Дарыя менен Жазы дарыясы курчап, секиде жайгашкан шаардын бир топ жеринде оюк, адам бою казылган үңкүрлөр бар. Мындан сырткары катардагы курулуш иштерин жасап, турак үйлөрдү куруп жана көзү өткөн маркумдар үчүн көр казып жатканда да жер алдынан бир нече кылым мурун жасалган кумган, идиш-аяк жана башка буюмдарды таап алгандар көп. Түрдүү көлөмдөгү кумган, табак-чөгүндүн табылышы таң калууну деле жаратпайт. «Азыр жер астындагы өтмөктү кирип көрүүгө мүмкүн эмес. Анын бир тобунун ооздорун СССР мезгилинде бетондоп салышкан»,- деген жергиликтүү тургун Ботахун Маматахунов төмөнкүлөрдү баяндап берди:
– Илгери чоң аталарыбыз «Өзгөндө жер астында шаар болгон» деп айтып калышчу. Ошондой эле жоо келе турган болсо жер асты менен качып чыгып кете турган да жашыруун ооздор болгон. Улуу Жибек Жолу Өзгөн аркылуу өткөн. Ары-бери каттаган көпөстөр ушул жерге келип жайгашып, мейманканаларда эс алып кетишчү экен. Ал эми жер астында алтын-күмүш, байлык-кендин баары катылган. Биз Өзгөндөн 3 адам биригип ушул жер астындагы тоннель сыяктуу өтмөктөрдү иликтей баштадык. Жергиликтүү бийлик, андан сырткары Бишкектеги тарыхчыларга да айттырдык. Бул жактан биздин коңгуроо какканыбызга каршы же ушул табылгаларга кызыкдар бирөөлөр барбы деп да ойлоп жатам. Биз жер-жерлерден ар түрдүү уламыш-божомолдорду топтоп, эки жакты иликтей баштаганда УКМКнын кызматкерлери, «каралардан» бери келип кысым көрсөткөн да күндөр болду. Азыр ашыкча бир нерсе дештен коркуп калдым.
Мындан сырткары мэрия бул жайларга мамлекеттик деңгээлде маани бериш керек экенин түк түшүнбөй койду. Тоннелдин оозу көрүнгөн бир нече жерлерди техника менен сүрдүрүп, дөбөлөргө турак жай курууга уруксат берип да салды. Азыркыга чейин дарбаза сыяктанган жерлердин ооздорунан чоподон бышырылып жасалган кыш жана кооздук үчүн колдонулган жалтырак таштар көрүнүп турат. Бир дөбөнүн астынан чоподон жасалган 25 катар менен кеткен түтүктөрдүн калдыктары табылды. Ал түтүктөр эмне үчүн колдонулганын азырынча айтуу кыйын. Болжолубузда ичтен сыртка маалымат берүүчү үн өтүүчү түтүктөр же жер астындагы шаарга суу алып өтүү үчүн керек болушу да мүмкүн. Ал эми чоң дөбөлөрдүн биринин үстүнө Союз мезгилинде стадион курушкан. Анда да абдан кызыктуу тарыхый маанидеги буюмдар чыкканын шаар эли бүт билет.
Ошондой эле Өзгөн шаарынан бир топ алыс аймактардан да оозу жабылып калган үңкүрлөр табылган. Алардын экинчи оозу шаарга келиши мүмкүн. Булардын баарын терең изилдесе кыргыздардын ачыла элек көп тарыхы ачыкталмак болуш керек. Биздин жер кыдырып, журналист, тарыхчыларды чакырып коңгуроо какканыбызды кимдир бирөөлөр кен издеп жаткандай туюп жатышат окшойт.

«ӨЗГӨНДҮН 7000 ЖЫЛДЫК ТАРЫХЫ БАР»
Ботахун аксакал бизге түтүктүн калдыктары, жалпак кыштар, чоподон жасалган дого түрүндөгү үңкүрлөрдүн кире бериши сыяктуу көп кызыктарды көрсөттү. Мындан кийинки узун баянды Өзгөн тууралуу иликтөөлөрүн жазып жүргөн эколог жана генетик Ысмайыл Салимов куруп берди:
– Белгилүү археолог, тарых илимдеринин доктору Александр Бернштам бул шаар Өзгөн деген аталышты алганга чейин Кытай тарых барактарында «Ю» деп турарын жазган. Мындай жазууга таяп Ю шаарынын же Өзгөндүн 7000 жылдык тарыхы бар десек болчудай.
Өзгөн деген аталышты качан алган жана жер алдындагы өтмөк кайсы мезгилде курулган деген суроого келсек. Тарыхта чоң тамгалар менен жазылып белгилүү болгон караханиддер Юну чаап алышат да, уруу башчыларынын бири болгон Огуз-хандын атын коюшкан. Мындан улам Огуз – Огуз-хандын аты, ал эми «кент» – түрк тилинен которгондо «калаа», «шаар» дегенди түшүндүрөт. Ошентип, Ю деген аталыш «Огузкент» болуп өзгөрүп, кийинчерээк бурмаланып отуруп Өзгөн болуп калган. Мына ушул кырдаал 940-960-жылдарга туш келип отурат.
999-жылдары Огузкент шаары Самарканд, Бухара шаарлары менен катар Самани мамлекетине карап турган да, караханиддер тарабынан бийленип келген. 1015-1020-жылдары кидан уруусу караханиддерди чаап алган.

«ЖЕР АЛДЫНДА ПАДЫШАНЫН КЕНЧИ КАТЫЛГАН»
– Башта кеп болгон жер алды аркылуу өткөн курулушту, Өзгөн мунарасы баш болгон архитектураны, тоннелдерди же өтмөк, метро дейбизби, мына ушунун баары караханиддердин мезгилинде курулган деген жыйынтыкка келсек болот. Жер алдындагы өтмөктөрдүн эң чоң стратегиялык мааниси болгон. Өзгөн секиде жайгашкан шаар болгондуктан төмөн жакта келе жаткан жоо-душман алаканга салгандай көрүнүп турган. Ал эми, өзүңөр көргөндөй, жер алдынан туш тарапка чыгып кете ала турган үңкүрдүн ооздору бар. Негизги чыга бериштен сырткары Жазы дарыясына суу алганы түшкөн, кокус жоо басып кирип калса шаардын башка тешигинен чыгып кетүүгө мүмкүн болгон өтмөктөр да бар.
Жер алдына шаар куруу падышалардын үй-бүлөсүн жана кенчин сактап калуунун эң ишенимдүү жолу болгон. Ал эми Ботахун аба көрсөткөн түтүктөр, менимче, суу алып өтүү үчүн эмес, жер алдына таза аба киргизип туруучу түтүктөр болгон. Жалпысынан айтканда, Караханид мамлекетинин 12 казынасы бар. Бири ушул Өзгөндө болсо, экинчисинин ордун Өзгөрүш айылынан таптык. Калганын дагы изилдеш керек. Мурун Кеңеш айылынын аймагында жер алдынан боз үйдөй болгон чоң аянтка туш болушуптур. Ал чуңкурдан 7 жакка тоннель кетет экен. Анын үчөө ушул Өзгөнгө чейин келет.
Өзгөндө 8 чоң дөбө турат. Анын баары жер алдынан чыккан топурактарды төккөндөн пайда болгон дешет. Кире турган өтмөктөрдүн бийиктиги менен туурасы эшекке куржун асып кенен кирип кете тургандай жазы. Демек, күч катары кулдарга кошуп эшек да иштетишкен.

Кыяс Молдокасымов, тарыхчы: «ӨЗГӨН КАРАХАНИДДЕРДИН ДООРУНДА ГҮЛДӨП-ӨСКӨН»
– Өзгөн убагында кооз архитектура, илим, курулуш жагынан өнүккөн чоң шаарлардын бири болгон. Гүлдөп-өскөн доору Батыш караханиддер байырлап турган учурга туш келет. Жер алды аркылуу өтүүчү өтмөктөр болгон жана ал жерлерде караханиддердин казыналары, байлык-мурастары сакталган. Чоподон жасалган түтүктөр аркылуу жер алдына суу да алып киришкен. Азыркы тил менен айтканда, канализация ошол заманда эле өнүккөн десек болот. Шаар тууралуу маалыматтарды Кытай тарых барактарынан да кезиктирсе болот. Себеби Улуу Жибек Жолу ушул Өзгөн аркылуу өтүп, ири соода борборлору жайгашып, чыгыш элинин мен-мен деген көпөстөрү, падышалары келип турушкан. Ошого жараша аймактын маданияты да жогорку деңгээлге жеткен. Азыркы мунара жана үч күмбөз турган шаардын аянтын мурункуга салыштырмалуу 100дөн 1 бөлүгү гана десек болот.


Чоподон жасалган мындай түтүктөр эмне үчүн пайдаланылганы азырынча табышмак.

Бул жер азыркы стадиондун түштүк тарабы. Кайсы бир максатта тигинен казылган тешиктерди цемент менен толтуруп салышкан.

Чоподон жасалган таш төшөлгөлөрдүн калдыктарын азыр да табууга болот.

Көптөгөн чуңкурлардын ооздору Союз мезгилинде жаптырылган.

Гүлжан Асанкожоева
koom@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  5 
Комментарийлер(22)
02.05.2016. 09:20 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
37
Катталган:
23-03-2016
Соӊку аракети:
15-12-2017 19:06
Жынысы:
Белгисиз
+10
Биздин чондорубуз оозун ачып алдындагы жашыл кызыл кнопканы ооба жок деп басып олтурушат ар айда айлыктарын алышып. Андан коро мына жерге барышып камисия тузушуп чет элден архиологдорду чакырышып Кыргызмтаныбыздын тарыхка бай мамлекет экенибизди корсотушпойбу!...
02.05.2016. 09:54 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
2
Катталган:
24-01-2016
Соӊку аракети:
20-09-2018 14:14
Жынысы:
Белгисиз
+9
Быйыл тарых жана маданият жылы эмеспи ошоондуктан изилдеш керек мындай нерселерди
02.05.2016. 13:04 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
9
Катталган:
02-02-2016
Соӊку аракети:
28-06-2016 22:35
Жынысы:
Белгисиз
+20
Атамбай кетиш керек кандай болбосун!
02.05.2016. 14:27 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
28
Катталган:
20-01-2016
Соӊку аракети:
22-03-2018 17:01
Жынысы:
Белгисиз
+11
Биздин ата бабабаларыбыз кылган нерселерди азыркы техника,илим билим онуккон мезгилде да биздин чондор кыла албайт. Только ичип жегенди эле билишет чон курсактар. Азыр бир метро курганга баштары жетпейт. Уят эле.
02.05.2016. 17:49 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
15
Катталган:
14-01-2015
Соӊку аракети:
24-05-2016 01:43
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ордолуу Ош шаары
+3
Эмнегедир кызыгып калдым. Бул кандай ункурлор? Отмок (туннель) эмне максатта, кайсыл жерге чейн уланат, кайсы кылымдарга туура келет, ичинде эмнелер сакталган, азыр да сакталуубу? деген сууроолор кызыктырды. Эгер мен археолог болгондо изилдемекмин жабылган ункур ооздорун ачып,. Ошон учун да тарых да. Негизи тарыхка жакынмын. Кээде ойлоп кетем тарыхчы же археолог болсом болмок экем деп.

02.05.2016. 17:58 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
15
Катталган:
14-01-2015
Соӊку аракети:
24-05-2016 01:43
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ордолуу Ош шаары
0
Анан дагы бир нерсе кызыктырып жатат да, эмне учун ункурлор жабылып калган деген. Же СССР убагында да туннельдер пайдаланылып кийинчерек кандайдыр бир себептерден улам цемент менен жаптырылып салынганбы?
Караханиддер дооруна туура келсе анда коп эле жылдар отуптур.

Муну жакшылап изилдешсе дагы коп нерсе ачыкка чыкмак. Ошондо билмекпиз ичинде эмнелер сакталып калганын.
Тушунугум боюнча бул ункурлорго жашынуу максатында, алтын баалу нерселер сакталган болсо керек. Азыр д
02.05.2016. 20:23 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
26
Катталган:
20-08-2015
Соӊку аракети:
09-02-2018 10:05
Жынысы:
Белгисиз
+1
ак сакал айтыптырго черныйларга чейин келип коркутуп кетотат деп.демек чондор арасында война болуп жатат.алтын табылып калса чонтоко сала калалы деп.
жергиликтуу тургундар андайларга жол бербегиле.табылган нерселер мамлекетке отуш керек жана буга мамлекет жардам бериш керек!
02.05.2016. 21:34 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
10
Катталган:
01-01-2014
Соӊку аракети:
30-05-2016 14:46
Жынысы:
Белгисиз
0
ээ тобо кылдым алтындарды керектуу баалууу буюмдардды давно ссср убагында алып туруп анан жапканда кантип тийишпей туруп цементтеп салсын.. кайдагы жоо жомокту баштайсынарда буга окшогон ункурлор алай тарапта толуп жатат ХХХ ХХХ
Модератор admin_superstan түзөттү 2016-05-03 12:15:06
03.05.2016. 12:15 
Тайпасы:
Супермодератор
Комментарийлердин саны:
4715
Катталган:
05-09-2011
Соӊку аракети:
20-09-2018 16:04
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Супер-Инфо
-1
alai1987, сайттын же гезиттин ЖАЛПЫ ИШМЕРДҮҮЛҮГҮНӨ байланыштуу сын-пикирлер info@super.kg же admin@super.kg электрондук даректерине жазылып жөнөтүлүшү керек. Эскертүү!
02.05.2016. 21:43 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
29
Катталган:
24-02-2016
Соӊку аракети:
05-06-2017 18:01
Жынысы:
Белгисиз
+3
Биздин бийликтегилер орусиянын козун карашат, алар уруксат бермек беле иликтегенге, себеби алар биздин тарыхты кысып келишет
03.05.2016. 17:17 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
57
Катталган:
26-12-2015
Соӊку аракети:
01-06-2018 22:58
Жынысы:
Белгисиз
0
flow23, айтканынызга кошулам
03.05.2016. 00:59 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
27-02-2016
Соӊку аракети:
01-11-2016 09:20
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Озгонум озгочом
0
Озгондо жашап туруп маани бербеген экенмин
03.05.2016. 20:06 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
97
Катталган:
02-04-2013
Соӊку аракети:
20-09-2018 02:29
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Орустун батири
0
Кенеш биздин айыл,биздеги тоннельдин оозу топурак менен жабылып калды.Биз кичине кезде коп ойночуубуз,оозунан аран батасын,бирок ичи абдан кен эле
03.05.2016. 23:34 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
10-04-2016
Соӊку аракети:
09-02-2018 07:06
Жынысы:
Белгисиз
0
Чындыгында Озгондон боло туруп мындай кызыктуу окуяны биринчи жолу угуп жатам
04.05.2016. 00:58 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
29
Катталган:
05-12-2010
Соӊку аракети:
04-06-2018 21:34
Жынысы:
Белгисиз
0
Союз маалында ункурлордун оозун бетондоткон болсо анда точно москвага ташып кеткен ичиндеги болгон байлыкты тазалап)))
04.05.2016. 01:04 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
9
Катталган:
15-10-2013
Соӊку аракети:
11-02-2017 23:49
Жынысы:
Белгисиз
+1
Озгондун 5км алыста батыш тарабында орун алган Кароол деген айылда дагы ачылбаган коп сырлар бар. Ал байыркы Озгон шаарына кароолчулар ошол айылда туношчу экен, сыртан келе жаткан душмандарды коруп турганга ылпйыкташкан атайы колго жасалгандай бийик чомоло деген адыр бар, ошол жерден от жагып тутотуп эскертуу беришчу экен кароолчулар.
06.05.2016. 15:18 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
66
Катталган:
05-02-2016
Соӊку аракети:
19-09-2018 11:10
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+1
Рахмат Супер инфо! Озгон чындап эле байыркы шаар.Биз кундо басып журчуу жерлерибизде ушундай кызык тарых сакталганы кубандырат.
06.05.2016. 16:39 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
15-12-2015
Соӊку аракети:
24-04-2018 22:42
Жынысы:
Белгисиз
+2
Озгон шаарым менин кичи мекеним анын ичинде Кароол айылым, негизи эле Озгонду жана анын айланасындагы айылдарды изилдесе ото Чооон сыр ачылып зор табылга табылмак.
07.05.2016. 12:58 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
29
Катталган:
07-09-2014
Соӊку аракети:
14-09-2017 10:15
Жынысы:
Белгисиз
0
Озгон чон шаар
Биз жашаган Шералыга тийип турган Кара-Дарыянын озу сырларга бай болуш керек.
07.05.2016. 23:19 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
15
Катталган:
08-04-2015
Соӊку аракети:
18-09-2018 20:30
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
ош шаары өзгөн району
0
Ooo менин туулган жеримго
08.05.2016. 01:42 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
17
Катталган:
30-10-2014
Соӊку аракети:
18-12-2016 00:05
Жынысы:
Белгисиз
0
Салимов Ысмайыл Аяш Атаго жээренчиден болобуз
21.06.2016. 13:03 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
30
Катталган:
17-01-2012
Соӊку аракети:
19-04-2018 13:52
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кыргызстан
0
Алтын жана башка казына Өзгөндө окшойт.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: