Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ТАЛАШТА КАЛГАН ЖАҢГАК ТОКОЮ

№730 28-октябрь-03-ноябрь, 2016-ж


Жаңгак сезону башталды дегенде Өзгөн районуна караштуу Кызыл-Тоо айыл өкмөтүнүн тургундары окуучусу, мугалими, аксакал, кемпир-кесеги баш болуп тоону көздөй мүшөк, чатырларын артынып жөнөшөт. Сентябрдын 20ларынан тартып октябрдын аягына чейин, кар түшкөнчө ээлеген аймактарында чатыр тигип жашап, жаңгактарын терип күн көрүп келишет.

  • Өзгөн району боюнча 4 миң гектар жерди жаңгак токою ээлейт.
  • Өзгөндө токойчулук Чаңгет, Доңуз-Тоо, Көлдүк, Ара-Көл жана башка тоолуу аймактарда кездешет.
  • Жыл сайын 7 гектардай жерге жаңы көчөттөр отургузулуп, толукталып турат.
  • Айыл тургундарына 1 гектары жылына 1100 сомго ижарага берилет.
  • Былтыр жаңгактын килограммы 120 сомдон болсо, быйыл 50-70 сомго бааланууда.

БИР АЙЛЫК МЭЭНЕТ БИР ЖЫЛГА ЖЕТЕТ

Күркүрөгөн күздө кызыл-тоолуктарды үйүнөн кезиктирүү кыйын. Жадакалса окуучулар да сезон башталганда суранып, теримге кетишет. Жаратылыш айыл тургундарына ушундай шарт түзүп берген, жылына гектарлап жерди ижарага алып түшүмүн терип, акча табышат. Эшек, ат мындайда айылдыктарга алмашкыс транспорт болуп берет. Жолдо бензин деп кыйнабайт, бузулбайт, жалгыз аяк жол менен баштаган жакка кете беришет. Жерди ижарага алган жергиликтүү калк үй-бүлөсү менен теримге чыгып, бир айга чейин тоону өрдөп жүрүшөт.
Бири-биринин аймагына көз арткандар болгондуктан, чогулган жаңгактарды тоо бооруна төгүп, күнү-түнү кайтарууга туура келет. Бир ай үй бетин көрбөй жүргөнү менен, жаңгактан түшкөн акчага бири окуусунун акысын төлөсө, бири той, жылдык ашын өткөрөт. Ал эми айрымдар ошол акча менен жашап, кийинки күздү, жаңгактын сезонун күтүп калышат.


СУУККА ДА КАЙЫЛ БОЛУП ЧАТЫРДА ЖАШАШАТ

Ижарага берилген ар бир аймак токойчулардын көзөмөлүндө турат. Эгер жаңгак кыйылган болсо, ал үчүн ижарага алган киши жооп берет.
Асел Канжанова, мугалим: – Жаңгактын аздыгы айыл тургундарына чоң эле зыян болду. Биз 5 гектар жерден мурун 2 тоннадан ашык жаңгак алчу элек. Быйыл 800 килограммдай эле түшүп, аны 70 сомдон өткөрдүк. Жаңгакты Жалал-Абадда ортомчулар бар, ошолор алып кетишет. Кээде алар чагып сатып, Түркияга кондитердик фирмага жөнөтүшөт. Чагылган жаңгактын даны бир кыйла кымбат, 500 сомдон алынарын айтышат.
Жаңгактын түшүмү даамдуу болгону менен, кыйынчылыктары көп. Терим учурунда суук түшсө да кайыл болуп чатырларга от жагып отурганга туура келет. Сезон башталды дегиче мектепте окуучулардын сабакка катышуусу азаят. Ата-энесине "балаңды алып калдың" десең, "балдарга кийимди биз алып бере албайбыз, тамак-аш, кийим-кечеге акча иштеп алсын" дешет. Айла жок, элдин шартын да ойлош керек.
Жакында эле элдин ортосунда чоң тартыш болду. Жергиликтүү эл "жерибиздеги байлыгыбызды өзүбүз карасак болбойбу, эмнеге бирөөлөргө беребиз?" деп чыгышты. Чырга дагы бир себеп, айрым кыйындар документке аз кылып жаздырып, 10 гектардан ашуун жерди ээлеп алышыптыр. Муну билген эл толкуп чыкты. Аймактардан атайын комиссия түзүлүп, токойго барып текшерип, документте көрсөтүлгөн жерден ашык болсо алып коюшту. Айылдан 10-15 чакырым алыста орун алган жаңгак токоюна баратканыбызда ар бир үйдөн мүшөк-мүшөк болуп турган жаңгактар көзгө урунду. Алардын арасында жаңгактарды кургатуу үчүн темир торго салып койгондору да бар. Быйыл жаңгак эле эмес, көп мөмө-жемиштер түшүм бербеди деген 22 жаштагы Нургүл айым төмөнкүлөргө токтолду:
– Биздин ижарага алган жерибиз айылдан алыс, ошондуктан көчүп барып алганбыз. Күндүн суугуна карабай 2 жумадан бери чатырда түнөп жаңгак терип жүрдүк. Жаңгакты тергенден кийин кайтарып турбасаң уурулукка киргендер болот. Ошон үчүн үй-бүлөбүз менен киришип, 6-7 киши болуп терип, кар түшкөндө кайтууга туура келди.

 

"ЖАҢГАК ТОКОЙДУ ЭЛ ӨЗҮНӨ КАЙТАРЫП АЛДЫ"

Кызыл-тоолуктарды багып келе жаткан аянты 1000 гектарга жакын жаңгак токоюнун тарыхы тээ алыскы кылымдарга барат. Айыл аксакалдарынын айтымында, жаңгак токоюн эч ким эккен эмес, бул табияттын белеги.
Токо Анарбаев:
– Жаңгак токойдун качан пайда болгонун ата-бабаларым да билишпейт. Мен азыр 80 жаштамын, эс тарткандан бери бул жакты жакшы билем. Бала кезимде токой чарбасына жете бергенде ийри жаңгак бар болчу, ошол жаңгак күнү бүгүнкүдөй мөмөсүн берип ошол бойдон карыбай турат. Илгери токойдун баары токой чарбачылыгынын карамагында болчу. Жыл сайын план коюлуп, эгилип, терилет эле. Союз тарагандан кийин минтип жеке адамдарга берилип, ижарага өтүп кетти. Азыр токойчулардын көпчүлүгү ижарага берип акчасын, жаңгагын алып коюп жүрүшөт.

– Жакында жаңгак токоюн талашып, жергиликтүү элдин ортосунда чыр чыкты деп уктук эле...
– Кызыл-Тоо айыл өкмөтүнө караштуу токой чарбачылыгынын директору коңшу Көлдүк айылдан болот. Кол ийрисине тартып, ошол жактагыларга ижарага 49 жылга берип койгон эле. Ошого эл нааразы болуп, өз жерибиздин теримин өзүбүз алабыз деп чырдашып жүрүп, быйыл бөлүп алышты. Эми көлдүктүктөр биздин аймакка келбей калышты.

Жаңгак – кызыл-тоолуктардын күзүндө тапкан байлыгы. Жергиликтүү эл бадам, ышкын, ит мурун, козу карын, сары айбан сыяктуу мөмө-жемиштерди терип кошумча киреше табышат. Кара күч кетирип эмгек кылбай жаратылыштын табигый байлыгы менен жашоосун кечирип келген кызыл-тоолуктардын жашоо-шартына суктанса болчудай.

19 жаштагы Канымгүл 10-класстагы иниси менен теримден кайтып келатат. 4 күндө 5 мүшөк терген бир туугандар "жаңгакты сатып жылдык өткөрмөкпүз" дешет.


Жаңгакты терүүдө мындай чогултуп, өткөрүшөт кичинекей баштыктар керекке жарайт.


Терилген жаңгак минтип тордо кургатылат.


Кургатылгандан кийин мүшөктөп чогултуп, өткөрүшөт.


Гүлжамал Бөрүкулова
koom@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(15)
31.10.2016. 11:18 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
18-10-2016
Соӊку аракети:
11-12-2016 05:40
Жынысы:
Белгисиз
+4
Кызыл тоолуктар бар болгула менин классташым журоот го
31.10.2016. 13:37 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
28-05-2012
Соӊку аракети:
11-09-2018 12:44
Жынысы:
Белгисиз
+2
Аба салкын, суусу таза экен деп, Ата бабам келген экен мекендеп.
31.10.2016. 15:18 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
24
Катталган:
29-03-2012
Соӊку аракети:
24-09-2018 00:22
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош шаары
+6
Буткул дуйно кызыгышат жангагына,
Жайыт кенен бакканга мал жайына.
Кызылтоодой кооз жерди тартуу кылган,
Шугур кылам туболукко кудайыма.
31.10.2016. 15:59 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
32
Катталган:
09-03-2015
Соӊку аракети:
29-08-2018 14:47
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ак монгулуу Ала Тоонун бермети Ысык Кол
+5
Арсланбапка бир барып келсен атан гору. Кандай керемет жер
31.10.2016. 23:05 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
Катталган:
23-12-2015
Соӊку аракети:
06-01-2018 15:12
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Г.Ош
+6
арсланбап дуйнодогу эн чон жангак токой экен.Кобу билишпейт муну а шаркыратма болсо 7-20нын ичинде бийиктиги боюнча
01.11.2016. 09:52 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
5
Катталган:
28-10-2016
Соӊку аракети:
18-01-2017 05:44
Жынысы:
Белгисиз
+3
Тиричилик экен да баарыбызда
01.11.2016. 13:37 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
4
Катталган:
30-10-2016
Соӊку аракети:
02-12-2016 01:25
Жынысы:
Белгисиз
+2
Бала кезде ошол жангак токой аркылуу Айтийбес жайлоосуна барат элек,токойдун ичи суктананаарлык аябай кооз эле,озунчо эле джунглиге киргендей болосун го чиркин.Ал кезде машина да бара албайт эле.
01.11.2016. 21:57 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
37
Катталган:
04-11-2010
Соӊку аракети:
24-09-2018 00:42
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+2
Токойдун кенен тартылган фотосун киргизбепсинерда.
02.11.2016. 00:13 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
23-09-2016
Соӊку аракети:
04-12-2016 15:45
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Саха (Якутия)
+2
Жаңгакты башкача терет турбайбы. Биз эшиктин астындагы эки үч түп жаңгакты тербей жадайт элек. Тагамын кызы барат эле жаңгак тергени, оңой сезиле берчүү негедир.
02.11.2016. 00:21 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
26
Катталган:
16-12-2013
Соӊку аракети:
10-08-2018 23:19
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Москва
+1
Kyzyl Too keremet jer,bul jerde jashsgandar ach kalbait)
02.11.2016. 00:22 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
26
Катталган:
16-12-2013
Соӊку аракети:
10-08-2018 23:19
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Москва
0
Keremet jer Kyzyl Too
02.11.2016. 18:25 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
17
Катталган:
01-11-2016
Соӊку аракети:
19-06-2017 16:22
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Tuulgan jerim altyn beshigim.
+2
Быйыл арзан экен жангак.жылда 100 сомдон откорчубуз.
02.11.2016. 19:38 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
8
Катталган:
29-10-2016
Соӊку аракети:
24-09-2018 08:16
Жынысы:
Белгисиз
+2
Кыргызстанда жаратылыш байлыгы ар бир райондо барго укмуш жер кыргызстан
04.11.2016. 10:01 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
28-10-2016
Соӊку аракети:
31-12-2016 01:17
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош облусу
+2
Менин айылдаш агаларым, аяш атамын кызы баласы, деги баары таанышымго. Бул Кызыл-Тоо а/ө. Тартылган тоосу Миңтур да экен. Калганы Доңуз-Тоо. Келгиле бир туугандар Кызыл-Тоо а/ө ак пейилдүү ,мейман дос келип эс алып , чер жазып кеткиле.
05.11.2016. 11:23 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
22
Катталган:
01-03-2015
Соӊку аракети:
10-09-2018 10:12
Жынысы:
Белгисиз
0
Кыргызстаным кандай кооз жер баркына жетели
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: