Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

АЗ УБАКЫТТА "4 ЖОЛБОРСТУН" БИРИНЕ АЙЛАНГАН ТАЙВАНЬ

№733 18-ноябрь-24-ноябрь, 2016-ж


Түштүк Кытай деңизинде жайгашкан Тайвань аралдары Кытайдын карамагында деген статуска ээ болгону менен, өз алдынча иш жүргүзгөн аймак болуп саналат. Кытай Эл Республикасынын "баш оорусуна" айланган бул арал ХХ кылымдын ортосунда дүркүрөп өнүгүүсү менен Азиядагы "төрт жолборстун" бири катары тааныла алды.

Тайвань –
Кытайдын аймагына кирген, бирок өз алдынча башкарууга ээ провинция. Кытайдын чыгышында, Тынч океандагы аралда жайгашкан
Борбору – Тайбэй шаары
Аянты – 35 834 чарчы чакырым (Кыргызстандан 5 жарым эсе кичине)
Калкынын саны – 23 299 716 (2013-жылга карата). 98 пайызын этникалык кытайлар, 2 пайызын гаошань аборигендери түзөт
Тили – Кытай (гоюй)

ТАЛАШКА ТҮШКӨН АРАЛ

Бул аралдар тууралуу Кытайдын тарых барактарында 200-жылдардан тарта жазылган. VII кылымдан тарта материк менен аралдын ортосундагы байланыш түптөлүп баштап, XII кылымдан тарта Тайвань расмий түрдө Кытайдын карамагына киргизилет. Анда деңиз аймактарын коргоо максатында кытайлар бул аралга аскер жеткирип, аралдын түпкү жашоочулары – гаошань уруусун тоолуу аймактарга сүрүп салышкан.
XVII кылымдан тарта Тайванды басып алуу максатында Япония, Португалия, Испания жана Нидерланды өлкөлөрүнүн аскерлери ар жылдары кол салып турушкан. Жыйынтыгында бул аралга Нидерланды 20 жылдай ээлик кылганы менен, 1683-жылы Цинь империясы кайрадан Тайванды тартып алат. Тынч океанындагы тынч эмес аралды талашуу маселеси 1895-жылы жаралып, 50 жылдай арал Япониянын карамагында да болот. II дүйнөлүк согуштан соң Тайвань Кытайдын карамагына өтөт.
1949-жылы жарандык согушта Коммунисттик партиядан жеңилген Улуттук партиянын ("Гоминьдан") кол башчысы Чан Кайши Тайванда жашынууга мажбур болгон. Аны менен чогуу "Гоминьдан" партиясынын мүчөлөрү, администрация менен парламенти аралга качышкан. Кытайдан качкандардын жалпы саны 2 миллионго чукул болгон. Аралга Чан Кайши жетектеген "Гоминьдан" партиясынын диктатурасы орногон.

"ЖОЛБОРСТОРГО" КОШУЛУУ

Кытай Республикасы аралга 1949-жылдан ээлик кылгандан тарта өнүктүрүү иштерин жүргүзүү биринчи максат экенин түшүнүшкөн. Мао Цзедун Кытай Эл Республикасын социализмге багыттаса, Чан Кайши АКШ менен алака түзгөн. Мунун жыйынтыгында АКШ бир канча жылга финансылык жардам көрсөтүү менен Тайванга субсидия берген.
Ошондой эле америкалык экономист Вольф Ладежинскийдин жардамы менен агрардык реформа жүргөн. 1953-жылы "Талаа – дыйканга" деген ураандын негизинде бийлик ири жер ээлеринен мажбурлоо менен сатып алып, аны дыйкандарга узак мөөнөткө ижарага берген. Түшүмдү дыйкан каалагандай пайдалана алса, жерин саткандар инвесторго айланышкан. "Гоминьдан" партиясынын бийлиги жергиликтүү эл үчүн мүмкүнчүлүк түзүү менен аралдын социалдык-экономикалык абалын көтөрө аларына көзү жеткен. 1965-жылдан тарта эле Тайванга эч кандай субсидия кереги жок болуп калган. Өлкөдөгү экономикалык өсүү 1953-жылдан тарта жылына 8 пайыздан өсүп турган.
Сингапурдун премьер-министри Ли Куан Ю Тайвандын өнүгүшүн минтип эскерет: "1973-жылдан 1990-жылга чейин Тайванга жылына 1-2 жолу каттап турчумун. Бул аралдын кыска аралыкта өнүгүүсү мени бир четинен таң калтырса, бир четинен дем берип турчу. Арзан жумушчулардын эсебинен айыл чарба, текстиль өндүрүшүн, кийим-кече жана спорттук бут кийимдерди чыгаруу менен айырмаланып жатты. Тайванда кымбат баалуу медицина китептерин пираттык негизде басып чыгарып, аны кайра текейден арзан баада сатышчу. Кийинчерээк ушул эле китептер лицензиясы менен, сапаттуу кагаздарда чыгып, башка өлкөлөргө сатылып баштады. Андан соң микросхема, компьютердин тетиктерин жана башка технологиялык продуктыларды чыгарып баштады. Гонконг менен Тайвань ушунчалык бат өнүгүп кете алса, эмне үчүн мындай иш сингапурлуктардын колунан келбейт деп ойлочумун".
Экономиканын өнүгүүсү менен ички саясий абал да турукташып, Тайвань "Азиядагы 4 жолборстун бири" атала баштаган.

УЧУРДАГЫ ТАЙВАНЬ

Кытай жана япондордун каны аралашкандыктан тайвандыктар иштерман болушат. Батыштын модернизациялык таасири да жөн калган эмес. Тайвань коомчулугунда бай жана орто класстагы элдин айырмасы дээрлик байкалбайт. Себеби тайвандыктардын көпчүлүгү дыйкандар жана жумушчулар. Элдин жашоо деңгээли жогору, ар бир жаранга ылайыкталган ички дүң продукциясынын көлөмү
39 767 доллар, кытайдыкынан 4 эсе жогору.
Тайвань Түштүк-Чыгыш Азияга көптөгөн товар экспорттойт, аралда 6 атомдук станциянын блоктору курулган. Жогорку технологиянын дээрлик көпчүлүк тетиктери чыгарылат жана спорттук яхталарды куруу боюнча дүйнөдө алдыңкы орунда. Ошондой эле спорттук кийим жана шаймандарын чыгаруу боюнча лидерлик сапта. Чийки зат, азык-түлүк жана ар кандай жабдуулар Тайванга импорттолуп, кайра даяр заманбап өнөр жай продукциялары экспорттолуп турат.
Тайвань учурда формалдуу түрдө Кытай Эл Республикасынын аймагы болуп эсептелгени менен, алардын көзөмөлүндө эмес. Бул эзелтен келе жаткан саясий көйгөй. Кытай Эл Республикасы Тайванды 1912-жылы түптөлгөн Кытай Республикасынын жалгыз укуктуу "мураскери" катары көрөт. Тайвань бул көйгөйдү чечүү үчүн БУУга кайрылып, көз карандысыздыкты алууну көздөсө, ал эми Кытай Тайванга Гонконг сыяктуу атайын статус берүүгө макул экендигин билдирген. Бирок макулдашуу азыркыга чейин боло элек, Тайвань КЭРдин "баш оорусу" бойдон калып келет.

"Гоминьдан" партиясынын лидери Чан Кайши Тайванга диктатура орноткон.


"Жүк ташуучу" ("Перевозчик") тасмасында роль жараткан Шу Ци Тайвань провинциясынан чыккан актриса.


Адилет Керимбек уулу
koom@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  6 
Комментарийлер(13)
21.11.2016. 14:17 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
25
Катталган:
10-06-2015
Соӊку аракети:
20-09-2018 03:36
Жынысы:
Белгисиз
+22
Эли учун куйгон атка минерлердин олкосу мынтип эле гулдоп онугот тура. Тайванга барып келейинчи. Келгенден кийин олконун онугуу жолун башка нукка салбасам, буларын оздорунун мансабын коргоп журуп отуп кетишкидей
21.11.2016. 20:33 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
37
Катталган:
04-11-2010
Соӊку аракети:
20-09-2018 01:43
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+10
Биздин жеп жутарлар ушулардан улгу алышса кана!
21.11.2016. 21:36 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
21-10-2016
Соӊку аракети:
19-01-2017 16:21
Жынысы:
Белгисиз
+11
Кумтор акам бизди давно ле 4 жолборско кошуп койгон, миллиарддаган акчаларды экономикага кошуп койгон... бирок корбодум бирин дагы ... уктум просто
21.11.2016. 21:58 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
792
Катталган:
30-06-2015
Соӊку аракети:
20-09-2018 02:47
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ордолуу - Ош
+2
Негизи батыш реформалаган олколор Сингапур Япония Малайзия Туштук Корея Гонг Конг Шанхай провинциялары чынында онугуп жатат.
21.11.2016. 22:19 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
5
Катталган:
25-04-2015
Соӊку аракети:
11-03-2018 13:12
Жынысы:
Белгисиз
+5
Аааааай,буларды угуп ыйлагын эле келет даааа...Эли иштерман экен.
22.11.2016. 21:46 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
63
Катталган:
23-12-2015
Соӊку аракети:
06-01-2018 15:12
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Г.Ош
+4
сингапурду карасанар 100жыл мурун саз болсо азыр эн онуккон олко.анда ар бир 7чи адам миллионер экен (доллар м.н)
23.11.2016. 09:05 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
15-11-2016
Соӊку аракети:
05-02-2018 09:32
Жынысы:
Белгисиз
+4
Чынын да керемет экен кана эми биздин Кыргызстан мамлекетибиз да ушул провинциялардай онугуп кетсе, бирок бул кыргыздар учун тушко кирбеген нерсе туугандар бизде намыс арзандап кеткен.
23.11.2016. 21:51 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
5
Катталган:
18-09-2016
Соӊку аракети:
01-06-2018 13:12
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
+2
Кыргызстан качан өнүгөт экен э?
24.11.2016. 20:11 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
58
Катталган:
14-03-2015
Соӊку аракети:
18-09-2018 13:38
Жынысы:
Белгисиз
+1
Аииий абдан кызыктуу экен
24.11.2016. 21:31 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
4
Катталган:
04-06-2016
Соӊку аракети:
08-09-2018 13:15
Жынысы:
Белгисиз
+1
Онолобуз гооооо жакында
24.11.2016. 23:45 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
2
Катталган:
14-05-2016
Соӊку аракети:
26-06-2017 18:38
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош шаары Алай району
+1
Биздин мамлекеттен 5 эсе кичине жерде 23 миллион адам жашайтго
26.11.2016. 22:05 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
506
Катталган:
16-01-2016
Соӊку аракети:
05-02-2018 15:50
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Москва
0
Кудайым берген куну онугобуз ала тааладан келбесе кайда , креслодо олтурган чондордон сурабагыла кудайдан сурагыла
27.11.2016. 01:05 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
377
Катталган:
01-02-2016
Соӊку аракети:
31-08-2018 12:35
Жынысы:
Белгисиз
0
Кыргызда көрө албастык,ичи тардык,түндүк түштүк деп бөлүнүү күч алган,мындайда өнүгүү кыйын,анан күчтүү,патриот лидер керек
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: