Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ГЕМОФИЛИЯ – ЭРКЕКТЕР ГАНА ООРУЙ ТУРГАН КАН ООРУСУ

№387 2-9 апрель, 2010-ж.


Кан оорусунун түрлөрү көп. Алардын бири гемофилия тууралуу Кыргыз улуттук гематология борборунун директору, профессор Абдухалим Раимжанов менен маек.

ООРУНУН ГЕНИН АЯЛДАР АЛЫП ЖҮРӨТ

– Абдухалим мырза, менин билишимче, гемофилия бул – тукум куучу оору. Эми айтсаңыз, бул оору менен аял-эркектер бирдей ооруйбу же башка да сыры барбы?
– Сурооңузга жооп берүү үчүн башынан баяндайын. Гемофилия – кандын уюшунун бузулушуна алып келүүчү оору. Сиз айткандай, тукум куучу оорулардын катарына кирет. Гемофилия оорусунун генин аялдар гана алып жүрүшөт. Кызыгы, өздөрү оорушпайт жана алардан оору белгилери да байкалбайт. Тескерисинче, эркектер оорушат. Оорунун генин алып жүрүүчү аялдан төрөлгөн уул балдардын баары же кээ бири гана гемофилия менен оорушу мүмкүн. Ошондой эле андан төрөлгөн кыздардын баары же кээ бири гана оорунун генин алып жүрүүчүлөр болуп калышы ыктымал(оорунун тукум куучу схемасы сүрөттө берилген).
– Оорунун коркунучу эмнеде?
– Гемофилияда кандын уюшу кыйын болгондуктан кан токтобой ага берип, адам өмүрүнө коркунуч туулгандыгында. Тактап айтканда, адам бир нерсеге урунса, жыгылса, ошол жерлеринен дароо кан агуу күтүлөт. Ичи менен катуу жыгылса, ички органдарынан кан агуу күтүлөт. Кокус жаракаттан бөйрөк жабыр тартса, анда бөйрөккө кан толуп, заара чыкпай, адам шишийт. Тиш жулдурса же сакал алып жатып бир жерин кесип алса да кан токтобойт. Оорунун оор түрүндө адам жаракатка кабылбаса деле ар кайсы органынан кан агуу күтүлө берет. Канды токтотуучу дары убагында сайылбаса, кан жоготуудан улам адам жашоо менен кош айтышат.
Бир мисал келтирейин. Бул окуя Ала-Бука районунда болуп өткөн. Бир киши 2 баласын “сүннөткө отургузуп бер” деп врачка кайрылат. Балдарынын бири 3 жашта, экинчиси 4тө экен. Врач экөөнөн анализге кан алдырат. Экөөнүн тең кан алынган жерлеринен кан узакка токтобойт. Врач тигил кишиге балдарында гемофилия оорусу бар болушу мүмкүн экендигин айтып, текшертүүгө Бишкекке алпарууга кеңеш берет. Ал киши врачтын сөзүн укпай, чачтарачка балдарын отургуздурат. Балдарда кан кете берип, көп өтпөй бирөө каза табат. Аны жер алдына жашырып келгичекти экинчи баласы да көз жумат. Ошентип, врачтын сөзүн укпаган ата эки баласынан айрылып калган. Андыктан гемофилия менен ооруган балдары бар ата-эне балдарынын өмүрүн тобокелге салбашы керек.
– Белгилери качан билинет?
– Оору белгилери кээ бир бөбөк­төрдө төрөлгөндө эле билинсе, кээ бирлеринде 6-7 айынан тартып эле билинет. Анткени 6-7 айда бала отуруп, жөргөлөп калат да, жыгылып, бир нерселерге урунуп баштайт. Көбүнчө башы же тизелери менен жыгылат. Мисалы, бала башы менен жыгылса баш терисинин алдында дароо кан агуу күтүлүп, кан уюган жер кызарып, оорутуп, шишип чыгат.
– Төрөлгөндө эле баланын гемофилия менен ооруй тургандыгын кантип байкоого болот?
– Жаңы төрөлүп жаткан балага акушердин колу же атайын медициналык аспаптар тийсе эле ошол жерде дароо кан агуу күтүлөт. Бала башы менен төрөлөт. Андыктан башындагы шишиктер (гематомалар) менен төрөлүү көп учурайт.

ООРУНУ ГЕНДИН МУТАЦИЯЛАНЫП КЕТИШИ ШАРТТАЙТ

– Ооруга эмнелер себепкер да, муну медицина кандай түшүн­дүрөт?
– Оору Х хромосомундагы (тукум куучу маалыматтарды алып жүрүүчү клетканын ядролорунун түзүлүшү) бир гендин мутацияланып кетишинен келип чыгат. Кандын уюбашын 13 фактор шарттайт. Ошолордун ичинен 2 фактордун жетишсиздиги гемофилияга алып келет.
Алар:
А гемофилиясы. Бул VIII фактордун жетишсиздигинен (кандын уюшу үчүн керектүү белоктун аздыгынан же таптакыр жоктугунан) келип чыгат.
В гемофилиясы. Бул IХ фактордун жетишсиздигинен (кандын уюу процессинин бузулушунан) келип чыгат.

БИР ЖОЛКУ ДАРЫ 200 ДОЛЛАР ТУРАТ

– Кыргызстанда канча оорулуу бар? Аларга кандай кам көрүлөт?
– Учурда республика боюнча гемофилия менен ооруган 204 адам бар. Мунун 54ү 15 жашка чейинки балдар, ал эми калганы 15 жаштан жогоркулар. 15 жашка чейинки оорулуу балдар Бишкектеги Эненин жана баланын саламаттыгын сактоо улуттук борборунда дарыланышат. 15 жаштан жогоркулар ооруган убакта биздин борбордон дарыланып кетишет. Өткөн жылы гемофилия менен ооругандарды дарылоо жаатында мамлекеттик бюджеттен 3 миллион сом бөлүнсө, 2010-жылы 5 миллион сом бөлүндү.
VIII, IХ фактордун жетишсиздиги менен ооруган 15 жашка чейинкилерге дарылар жетишине карап бекер таратылып берилет. Алардын бир жеринен кан агуу күтүлгөндө ал дарыны венага сайып, канды дароо токтотууга болот. Дары башка жерге, айта кетсек, жамбашка же карууга сайылбайт. Анткени токтобой кан агуу күтүлөт. Андыктан вена кан тамырына гана сайылат. Дары-дармектер абдан кымбат турат. 15 жашка чейинки балдарга сайылуучу бир дарынын баасы 200 доллар. Дары көбүнчө пластикалык кутуга салынып, комплекстүү түрдө болот. Башкача айтканда, анда упа түрүндөгү кургак дары, ага кошуп куюучу эритме, атайын шприц бар.
Ал эми 15 жаштан жогорку оорулуулар үчүн дары-дармекке мамлекеттик бюджеттен акча бөлүнбөйт. Булар ооруган кезде жаңыдан тоңдурулган кандын плазмасы куюлат. Оорунун деңгээлине карап башка дары-дармектер да сунушталышы мүмкүн.

ОПЕРАЦИЯДА МУУНДАР АЛМАШТЫРЫЛАТ

– Операция да жасалабы?
– Оор учурда жасалат. Мисалы, тизеге же башка чоң муундарга улам кан куюла берсе, анда кандын курамындагы кальцийлер чөгүп, муун сөөгүнүн үстүнө чогула берет. Натыйжада сөөктөр абдан жооноюп кетет да, адам кыймылдай албай калат. Ал эми жооноюп кеткен муундан ылдыйкы сөөктөр ичкерип, булчуңдар да өспөй калат. Мисалы, тизе сөөгү жооноюп кетсе, шыйрактар абдан ичкерет. Кыймыл абдан чектелип калган кезде муундар алынып салынат да, ордуна жасалма муундар коюлат. Мындай операциялар 8-10 миң долларга чейинки каражатты талап кылат.
– Кандын уюшу кыйын болсо, анда оорулуу тиш жулдурарда же аппендицит болордо да сиздерге кайрылышабы?
– Андай учурда оорулуулар биздин борборго, анан Ош облустук ооруканасына (анда гематология бөлүмү бар) гана кайрылышып, тишин жулдуруп же аппендициттен операция боло алышат.

ЭМНЕЛЕРГЕ КӨҢҮЛ БУРУУ КАЖЕТ?

Гемофилия менен ооругандар жаракаттын алдын алып, абайлап жүрүүлөрү керек. Волейбол, баскетбол, футбол дегендер да булар үчүн эмес. Анткени түрдүү жаракаттарга кабылуу коркунучу бар. Оорулуу сасык тумоого да чалдыкпоого аракет кылуусу кажет. Себеби бала катуу ооруп калса, анда организминин бир жеринен кан агуу күтүлүшү мүмкүн. Ата-эне, классташтары мындай балдарга түшүнүү менен карап, аларга жакшы мамиле жасоолору зарыл.

КОШУМЧА

  • 17-апрель – Бүткүл дүйнөлүк гемофилия күнү.
  • Тарыхта атактуулардын ичинен гемофилия оорусунун генин алып жүрүүчү болуп Улуу Британиянын ханышасы Виктория эсептелет. Анын балдарынын бири аталган оору менен ооруп, анын натыйжасында оору укумдан-тукумга жүрүп отурган.
  • Орточо эсеп менен 10 000 баланын ичинен бирөөсү гемофилия менен төрөлөт.

Канымжан Усупбекова
kenesh@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: