Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЫСЫК-КӨЛДӨ БАЛЧЫЛЫК ӨНҮГҮҮДӨ

№750 17-23-март, 2017-ж.


Акыркы кезде Кыргызстандан чыккан бал өзгөчө бренд болуп, чет өлкөлөрдө туруктуу кардарларын таап жатат. Мисалга алсак, Орусиянын бир катар соода түйүндөрү өзүлөрү жана интернет сайттары аркылуу "Иссык-Кульский", "Токтогульский", "Суусамырский" деп Кыргызстанда чыгарылган балды ийгиликтүү сатышууда. Мындай жагдай биздин өлкөдө бул тармак кандайдыр бир деңгээлде туруктуу өнүгүп бара жатканынан кабар бериши керек. Анткени орусиялык рынокто продукциянын ири көлөмү сатылбаса, компанияларга өз ордун таап, кардарларды кармаш өтө эле кыйын болот. Ошондой эле акыркы жылдары Кыргызстандан чыккан бал дүйнөлүк деңгээлде мыкты деп таанылып, бир катар ири көргөзмөлөрдө башкы байгелерди жеңип келүүдө.

Тармактын өсүп жатканы тууралуу базардагы туруктуу баалар, сапатынын уламдан улам жакшырышы кабар берип турат. Бир нече жылдан бери өлкөнүн соода түйүндөрүндө, бал жарманкелеринде продукциянын көлөмү кыйла жогорулап, бир кездери көбөйүп кеткен жасалма бал дээрлик жок болду. Ар бир балчы кардарлар үчүн катуу күрөшүп, бул атаандаштык жалпы өндүрүшкө оң таасирин тийгизип жатат. Ошондой эле эч кандай өндүрүш жана ишканалар жок, бирок жаратылыш чөйрөсү бай болгон аймактар үчүн балчылык абдан ыңгайлуу жана кирешелүү тармак. Балчылык мыкты өнүгүп келе жаткан аймактардын бири катары Ысык-Көл аймагын айтса болот. Бул жердин бардык шарттары – чөп-чар, бак-дарак, айдоо талаалар балчылыктын өсүшүнө эң ыңгайлуу. Мунун бардыгын ары-бери салмактап, жети ойлонуп, бир кескен Анвар Халилов мындан 7 жыл мурун ишкерлигин баштаган.

– Менин досум балчы, ал мага ушул ишкерлик менен алектенүүмдү сунуш кылды. Ойлонуп көрүп, баштап көрөйүн деп чечтим да, бул ишке баш-отум менен кирип кеттим. Башында кыйынчылыктар болду, жаңы ишти баштап жатканда оңой боло бербейт эмеспи. Бактыга жараша, иш алдыга жылып, киреше алып келе баштады,- дейт Анвар өзүнүн тандаган жолу тууралуу.
Көп жылдар бою фельдшер болуп эмгектенген Анвардын жаңы иши оңой жүрүп кеткен жок. Бардыгын башынан изилдеп-үйрөнүп, аарыларга өз баласындай мамиле жасоого туура келди. Анын айтымында, сыртынан оңой көрүнгөнү менен, ар бир иштегидей эле кылдаттыкты талап кылган сырлар да арбын.

– Кышында бал челектер сыртынан жөн эле ящиктер жыйналып тургансып көрүнгөнү менен, анын ичинде тынбай эле турмуш өтүп жатат. Аарыларды кыштан чыгаруу абдан маанилүү учур, өтө ысык же суук болуп кетсе, алар кырылып калышы мүмкүн. Аба жетишпей калса аарылар ар кандай жугуштуу ооруларга чалдыгат. Убагы менен алардын курсагын тойгузуп турбаса алсырап калышат. Мындан башка да аарыларды туура кароонун эрежелери көп жана мунун бардыгына көңүл бурулбаса, бал челектеги аары үй-бүлөсү жок болуп кетет,- деп балчы Анвар Халилов ишинин күнгөй-тескей жактарын айтып берди.
Бал челектин үстүн ачканда ичинде аарылар жайнайт экен. Учуп чыгып кеткендери тез эле сууктан мүрт кетип, кар үстүнө кулап калып жатышты. Ошондо гана бул оңой иш эмес экенине көзүң жеткендей болот. Балчынын айтымында, 90 бал челек багууну орто бизнес деп айтса болот. Ири деп 150-200 бал челек айтылат. Сарамжалдуу колдонсо, анын ар бири 15-20 жыл кызмат кылып берет. Ошондой эле жыл сайын аары уюлун асылдаштыруу боюнча чара көрүү зарыл. Бир эне аары айына
3 миңден өйдө жумуртка таштап, уюлдун күчүнүн бардыгы тукумду өстүргөнгө жумшалат.

– Кыйын учур деп жазды айтса болот. Ошол маалда аарыларды азыктандырып туруу убагы келип, күндүн жылыганын күтүп калабыз. Жаздын эрте келишинен, чөп-чар, бак-дарактын гүлдөгөнүнөн биздин ишибиз көз каранды. Жаан-чачын жакшы болуп, күн тийип берсе эң сонун шарт болот. Андай болбой, өсүмдүктөр гүл байлабай калса, бизге кыйынчылык келди деп кой. Менин башымдан мындай кезең бир-эки жолу өттү. Ошол мезгилдерде балдын чогултулушу анча жакшы болгон жок,- дейт Анвар.
Ишкердин сөзүн угуп жатып табиятка баа берсе болот. Мисалы, бир кашык балды чогултуш үчүн бир аары
отуз миң гүлдү кыдырып чыгышы керек экен. Мындай керемет акылга сыйбай да кетет. Бал челекти ачканда балчыны жүздөгөн аарылар чагып кетиши мүмкүн жана бул көнүмүш адат. Ошондой эле аарылардын ушундай эбегейсиз (адамдык көз караш менен) эмгеги менен чогултулган балды сатып, акчага айлантуу да оңой иш эмес. Жергиликтүү балчылар өндүргөн продукциясын жергиликтүү базарлар, соода түйүндөрү аркылуу сатышып, айрымдары чет өлкөгө да жиберишет.

– Мага жакшы болгон жери, "Кумтөр" алтын кен ишканасы менен келишим түзгөм, өндүргөн балымдын дээрлик үчтөн бир бөлүгүн ишкана сатып алат. Айына жарым тоннадай чогултулса, анын эки жүз килограммы алтын кендин керектөөсүнө кетет. Дагы бир сыймыктана кетчү жагдай, бул аймакта эле эмес, Кыргызстан боюнча эң ири кардардын менде болгону,- дейт Анвар.
Анын айтымында, бул келишимди анын досу түзүшү керек болчу. Биринчи ага сунуш түшүп, бирок анын ишканасынын документтери туура келбей калган. Андан улам Анвар Халиловдун чарбасынын кагаздары жарап, эки тарап кызматташууга макул болушту. Ошондон тарта Халиловдун чарбасында туруктуулук орноп, ал продукциясы сатылбай калбайт деп коркпойт.

– Ысык-Көлдүн балы дүйнөдөгү эң мыкты, өлкөнүн атагын алыска чыгарчу бал. Кендирди кескен нерсе – акча-каражаттын аздыгынан тармак жакшы өнүгө албай жатат. Аймакта "Кумтөр" сыяктуу ишканалар көп болгондо бизге абдан жакшы болор эле. Балчылык жергиликтүү айыл чарбага абдан жакшы таасир тийгизет. Аарыларсыз, алар чачкан чаңчасыз мөмө-жемиштин, чөп-чардын түшүмү жакшы болбойт. Көп дыйкандар келип "бал челегиңди менин айдоомдун жанына коюп бер" деп суранышат. Мунун бардыгы акыры отуруп аймактын өнүгүшү, калктын жашоо-турмушунун деңгээлинин көтөрүлүшүнө таасирин тийгизет,- дейт Анвар Халилов.
Муну менен, албетте, макул болуу зарыл. Экономикалык каатчылыктан чыгып кете албай жаткан Кыргызстан үчүн ар бир ийгиликтүү окуя үлгүлүү нерсе. Ошондой эле карапайым ишкердин окуясынын артынан мамлекеттик деңгээлдеги маселелерди чагылдырса болот. Мисалы, аймактагы өндүрүштүн, инфраструктуранын өнүгүшү, алардын жергиликтүү ишкерликке болгон таасири жана башка ушуга байланышкан жагдайлар. Анвар Халиловдун айтымында, жеке ишкерлердин абалы – өкмөттүн экономикалык саясатынын күзгүсү. Мамлекет ар бир ишкерге түздөн-түз колдоо көрсөтпөсө да, жалпы өнүгүү аркылуу тийиштүү шартты түзүп бере алмак. Азырынча Ысык-Көлдө бул тууралуу кеп жок. Мисалы, "Кумтөр" иштешип жаткан жергиликтүү өнөктөштөрдү жүздөп санаса болот. Алардын бардыгы алтын кен комбинатын тигил же бул продукция менен камсыздап, ошону менен оокатын жүргүзүшөт.

Анвар Халилов бул ишкерликти туура тандап алганына кубанат.


Ибрагим Жусуев


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  3 
Комментарийлер(3)
23.03.2017. 16:05 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
26-11-2016
Соӊку аракети:
22-09-2018 17:41
Жынысы:
Белгисиз
-2
Жалан элее тундуктуктордун балын болушунча мактаптыр гоо. Башка жерде бал кылбагансып
26.03.2017. 22:59 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
15
Катталган:
18-09-2016
Соӊку аракети:
15-09-2017 20:18
Жынысы:
Белгисиз
0
Rain000, туштуктордун балын деле айтпайбы де
25.03.2017. 01:21 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
29-10-2016
Соӊку аракети:
06-06-2017 00:56
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Москва
0
Rainooo болунбо Кыргыз болунбо.
Болунсон бору жеп кетет.
Кыргыздар болунуп кетти деп ботон элге кеп кетет.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: