Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

КЫРГЫЗ ХАНДАРЫ КӨТӨРҮЛГӨН САФЕД-БУЛАН

№752 31-март-6-апрель, 2017-ж


Жалал-Абад облусунун Аксы районунан Ала-Бука аймагына өткөн кезде сол тараптан Үңкүр-Тоо (Уңгар-Тоо) көрүнөт. Анын күн батыш тарабында болсо айтылуу аскер башчы Шах-Фазилдин күмбөзү жайгашкан Сафед-Булан айылы орун алган. Бул аймакта уникалдуу эстеликтер бар болгондуктан 1999-жылы ЮНЕСКОнун бүткүл дүйнөлүк тарыхый эстеликтерди каттоого алуу тизмесине киргизилген.

ПАЙГАМБАРДЫН УРПАГЫНЫН ЖОРТУУЛУ

Тарыхый маалыматтарга караганда, «Сафед-Булан» тарыхый комплексиндеги эстеликтер орто кылымга барып такалат. VII кылымдын аягында Мухаммед пайгамбардын урпагы болгон Шах-Жарир ислам динин жайылтуу максатында 10 миң аскери менен Фергана өрөөнүнө жортуулга чыгат. Азыркы Аксы, Ала-Бука аймагындагы Үңкүр-Тоого чейин басып келишип, жергиликтүү эл менен убактылуу отурукташып калат. Ошол учурда жергиликтүү эл ислам дининде жума намазы ыйык экенин билип, намаз окулуп жаткан учурда аскерлерге кол салууну чечет. Шах-Жарирдин аскерлеринин баштары жума намазын окуп жатканда алына баштайт. Чоң жоготуудан соң Шах-Жарир калган аскерлери менен артка качат. Анын уулу Шах-Фазиль атасынын өчүн алуу үчүн 40 жылдан соң кайрадан Фергана өрөөнүнө жүрүш жасап, ислам динин аталган аймакка тараткан. Өзү да ушул жерде көз жумган. Теги африкалык болгон Булан аттуу күң кыз кожоюнун издеп жума намазда каза болгон 2772 араб аскеринин кесилген башын жууп чыккан деп эл оозунда айтылат. Сыйкыр менен кара терилүү Булан агарып, Сафед-Булан аттуу сулуу аялга айланган экен. Учурда араб аскерлери көмүлгөн жер Шейиттер кабыры, ал эми Шах-Жарирдин уулу көмүлгөн жер Шах-Фазиль күмбөзү деп аталат.

УНИКАЛДУУ КУРУЛУШ

«Сафед-Булан» комплексинин негизги тарыхый эстеликтери Караханийлер мамлекети ислам динин кабыл алгандан кийин пайда болгон. Башкача айтканда, X-XII кылымдарда Шах-Фазиль күмбөзү курулуп, ыйык жайлардын бирине айланган. Бара-бара бул аймак эл оозуна алынып отуруп, маанилүү маселелер кабыл алынчу, курултай өткөрүүчү жер болгон. Мунун мисалы, 1842-жылы Сафед-Булан мазарында Кокон ханы Шералы Нүзүп бийдин жардамы менен хан көтөрүлгөн. Ушул эле жерде 1873-жылы Аксы, Чаткал жана Ала-Бука эли Исхак Хасан уулун Полот хан деп атап, хан көтөрүшкөн. Мындан улам Сафед-Булан аймагы тарыхый окуялардын чордонуна айланган. Аталган комплекстин ичиндеги байыркы араб тилиндеги жазууларды үч кылымдан бери окумуштуулар толук окуп бүтө элек. Учурунда Шах-Фазиль мавзолейи жана андагы таш жазуулар улуу окумуштуу-академиктер В.В.Бартольд, А.Н.Бернштам, Б.Н.Засыпкин жана башка көптөгөн археологдор тарабынан иликтенип, анын уникалдуу тарыхый эстелик экендиги далилденген.

«ЖЫЛЫНА 3-4 МИҢДЕЙ АДАМ ЗЫЯРАТКА КЕЛЕТ»

«Сафед-Булан» тарыхый-мемориалдык комплекси курулгандан бери аз-аздан түзөтүүгө дуушар болуп келген. Советтер Союзу учурунда 1980-жылдары толук реставрациядан өткөрүлүп, бирок бул жерге көпчүлүк киргизилген эмес. Буга ошол учурдагы динге болгон көз караш себеп болгон. Кыргыз өлкөсү эгемендүүлүктү алган соң «Сафед-Буландын» эшиктери жергиликтүү калк үчүн ачылып, бара-бара чет өлкөлүк туристтерди да кабыл ала баштаган. «Шах-Фазиль» мамлекеттик тарыхый-маданий корук-музейинин директорунун орун басары Тажикан Ташболотованын айтымында, Сафед-Буландын күмбөзү да кайрадан оңдоого муктаж болуп турат.
– Жааган жамгырдан улам имараттын үстү урап, бир нече кылым сакталган имарат жылдан жылга начарлоодо. «Шах-Фазиль» тарыхый комплексинин баалуулуктарын учурунда сактап калбасак, кымбат маалыматтарды жоготобуз. Андан сырткары өкмөтүбүз музей ачып, корукту бекемдеп, ички-сырткы туристтер үчүн шарт түзбөсө, тарыхый мурастан айрылып калабыз.
2015-жылы өкмөт тарабынан 7 миллион 800 миң сом бөлүнүп, Шах-Фазиль күмбөзүнүн сырткы бөлүгү реставрацияланып бүткөн, быйыл болсо анын ички бөлүгү оңдолууда. Тарыхый аймакты зыярат кылуу максатында жылына 3-4 миңдей адам келет. Ал эми АКШ, Венгрия, Польша, Өзбекстан, Орусия жана башка өлкөлөрдөн да туристтер келип, уникалдуу аймак менен таанышып кетишет. Учурда «Шах-Фазиль» тарыхый комплексине кирүү акысыз. 3 адам аталган мекеменин жумушчусу катары айлык алып, конокторду тосуп алышат,- дейт Тажикан Ташболотова.

Шах-Фазилдин күмбөзүндө таштарга жана дубалдарга эски араб жазмасы түшүрүлгөн.


Комплекстин негизги дарбазасы да оңдоого муктаж.


Комплекстин дубалдары жаан-чачындан жана жер титирөөдөн жабыркоодо.


Сафед-Булан күйөөгө тийбей өткөндүктөн анын күмбөзүнө эркектерге кирүүгө тыюу салынган.


Аталган аймактан бир топ тарыхый буюмдар табылган. Алар да шарты жок жерде турат.


Бектур Токтоноев
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(9)
03.04.2017. 10:19 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
26-05-2012
Соӊку аракети:
27-07-2018 07:02
Жынысы:
Белгисиз
+2
ушундай жерлер бар экен мамлекет деле конул буруп койбойбу.
03.04.2017. 20:32 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
204
Катталган:
31-03-2009
Соӊку аракети:
22-08-2019 20:22
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бактылуулар калаасы.
+1
Кооз жана касиеттуу жер. Жергиликтуулордун айтымында исламдын эн акыркы туусу дал ушул жерде кокко учкан.Шарттарды тузуп туризмди онуктурсо дуйно мусулмандары учун уникалдуу комплекс. Олкобуздун бюджети учун да пайда алып келмек. Кумбоздун акыбалы начар жолдоруна соз жок. Бул аймактын 90%дан ашыгы озбек улутундагылар анан калса чек арада. Ар тараптан конул бурууга муктаж
dobrajelatel түзөттү 2017-04-03 20:36:09
03.04.2017. 20:33 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
204
Катталган:
31-03-2009
Соӊку аракети:
22-08-2019 20:22
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бактылуулар калаасы.
0
Бир канча жыл мурда коруп келгенбиз абдан кооз кызыктуу жер
03.04.2017. 22:30 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
1848
Катталган:
06-02-2012
Соӊку аракети:
22-08-2019 21:32
Жынысы:
Белгисиз
0
2015-жылы 7миллион 800мин сом болунуп тышкы болугуно эле жеткени кандай?? тышы деле усту деле жаандан эскирип урап атат деп жазылыптыр,,ушул акчанын баары оз дарегине жетпейкалган гооо..деген шектенуу жаралды..
03.04.2017. 23:26 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
8
Катталган:
20-03-2017
Соӊку аракети:
09-01-2019 12:52
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+1
ортодон жещти да болбосо млндогон акча жетмек да ,окунучтуу
04.04.2017. 23:06 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
20
Катталган:
25-01-2013
Соӊку аракети:
13-10-2018 13:33
Жынысы:
Белгисиз
0
Бир жылы бардым еле суротао твшо албай келгем. Кудай буюрса дагы бир жолу барсам. Негизи. Кыргызстанда аябай коп тарыхий жерлер бар. Мамлекетибиз байыса баарыбыз балдарыбызга крсотуп келсек.
05.04.2017. 10:51 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
Катталган:
13-04-2016
Соӊку аракети:
23-08-2019 00:07
Жынысы:
Белгисиз
+1
Бул жер чек арада жайгашкан Озбекстан менен. Ыйыктыгына ыйык,бирок коншубуз [moderated]мдер абдан коз артышат ушул жерге. Айылдын жашоочулары 100пайыз озбек. Сафед-Булан чыр чыккан Унгар тоонун тубундо жайгашкан,эгер Унгар тоо кетсе бул жер да кошо кетет.
07.04.2017. 00:28 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
858
Катталган:
18-04-2014
Соӊку аракети:
22-08-2019 21:46
Жынысы:
Белгисиз
0
Жок ун кар тоо менен аралыгы анча ортодо Узбекистан бар мен бул жерге жакын жашайм байрак которулгону конушу айыл Падектин Мурат тоосунун устунон корунот дейт Эн кызык жери Бишкек баатыр ошол айылдан болушу мумкун деген создорда бар и ал айылда тарыхый жер жер асытында тунелдери бар дешет 4 тобрсу болгон айылды карап турганга
10.04.2017. 03:40 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
913
Катталган:
16-08-2015
Соӊку аракети:
01-04-2019 09:13
Жынысы:
Белгисиз
0
Озбектер жашайт.Сооданы да ошолор кылат. Бирок бул жерге барып куран окуп эле келбестен адамдар сыйынып арбак суйлойт деп журушот.Куноо болгондо да тозоко алпарат ким арбак колдо десе
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
22755;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: