Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

"СОТ РЕФОРМАСЫН МИЛИЦИЯНЫ РЕФОРМАЛООДОН БАШТОО КЕРЕК"

№759 19-25-май, 2017-ж.


"Калк арасында сотко ишеним жокко эсе. Эгерде укук коргоо органдары чынчыл иштесе, сотко да элдин ишеними өсмөк" деген Саясий-укуктук изилдөө борборунун директору Тамерлан Ибраимов канткенде сот системасын реформалоого болорун айтып берди.

"ЖАСАЛГАН АРАКЕТТЕН НАТЫЙЖА ЧЫККАН ЖОК"

– Сот системасын реформалоо зарылдыгы тууралуу сөздөр Кыргызстан эгемендик алган тээ 1991-жылдан бери эле айтылып келет. Бирок көптөгөн социологиялык сурамжылоолордун жыйынтыгы ошол убактан азыркыга чейин эл арасында сот системасына ишеним өспөгөнүн көрсөтүүдө. Жарандардын сотторго ишеними – сот системасынын натыйжалуулугунун негизги көрсөткүчү. Эгерде толук ишеним болсо, анда талаштарды чечүү менен кылмышкерлерди жазалоо мыйзамдуу жана акыйкат жараян катары кабыл алынат. Эгерде ишеним жок болсо, анда адилеттүүлүк менен мыйзамдуулукка канааттанбагандык, алдануу, керек болсо жаалдануу сезимине орун бошотот.
Канткен менен Кыргызстанда соттук системаны реформалоо үчүн эч нерсе жасалган жок деген да туура болбой калат. Бирок жасалган аракеттерден көзгө көрүнөрлүк натыйжа чыккан жок, тилекке каршы. Анын себеби эмнеде?

Сот реформасын жүргүзүү үчүн төмөнкү 3 негизги нерсе зарыл:

1. Өлкөнүн жогорку жетекчилигинин бекем саясий эрки.
2. Жакшы түшүнүк жана аракеттин айкын планы.
3. Адамдык, уюштуруучулук жана каржылык ресурстардын болушу.

Бирок бекем ниет менен катуу каалоо болгон чакта деле сот реформасын ишке ашыруу кыйла татаал экенин эске алуу шарт. Бул төмөнкү себептерге байланыштуу:
Сот системасынын табияты ушундай, анда жеңүүчү жана жеңилген тарап болгондуктан, ал ишке ичи чыкпагандар дайыма болуп турат.
Бул система тез иштебей, көп нерсе жөн-жай адамдардын көзүнөн далдоо болгондуктан адис эместер аны оңою менен түшүнө бербейт. Эгер коомчулуктун көңүл чордонунда турган бир эле чуулгандуу иш мыйзам бузуу менен чечилип калса, ага чейин калыс каралып, акыйкат чечим чыгарылган көптөгөн иштер анын алдында шоона эшпей калат. Элде пикирлер позитивдүү мисалдарга караганда терс фактылардын негизинде оңой калыптанат. Анан системанын акыйкатсыздыгы тууралуу ой-пикирлер ошол ыргак менен бир канча жыл сакталып кала бериши мүмкүн. Ошондуктан сот реформасы мамлекеттик кайсы бир башка органдагы реформага салыштырмалуу өзгөчө татаал иш.

"СОТКО ИШЕНИМ КАЙТАРУУ ООР МИЛДЕТ"

– Азыркы күндө калк арасында сотко ишеним жокко эсе. А сот бийлигинин күчү элдин өзүнө болгон ишениминен куралгандыктан, сот реформасынын максаты дал ошол ишенимди кайтарууну көздөйт.
Сотко ишенимди кайтаруу өтө оор милдет. Аны аткаруу соттордон же сот системасынан, же бул тармактагы реформадан эле көз каранды эмес. Бул милдетти жарандардын жалпы мамлекетке болгон ишенимин кайтарганда гана аткаруу мүмкүн.
"Кой терисин жамынган карышкырлар" ишкерлерге бүлүк салып, жол кайгуул милициясы айдоочулардан пара алып турган өлкөдө акыйкат сотко жетүү мүмкүн эмес. Калктын көбү аткаминерлерди коррупциялашкан жана адилетсиз деп эсептеген өлкөдө сотторго ишеним жаратууга да болбойт.
Судьялар үчүн ар кандай тренинг-окууларды өткөрүү мүмкүн. Судьялык орундар үчүн ачык сынактарды уюштуруп, жадакалса коррупционер сотторду дамамат кармап, камап туруу да мүмкүн. Бирок "мамлекет кандай коррупциялашкан болсо, ошол бойдон калыптыр. Сотко кайрылуу пайдасыз" деген ойду бекемдөөгө жолдо сизди мыйзамсыз токтоткону аз келгенсип, пара алган жол кайгуул кызматкерине кабылуу жетиштүү.

"РЕФОРМАНЫН ДАГЫ БИР ЖОЛУ – ДЕКЛАРАЦИЯНЫ ТЕКШЕРҮҮ"

– Соттук реформаны болушунча тездетүүнүн бир гана жолу бар. Ал үчүн адегенде мамлекеттик башкаруу системасынын негизги багыттарында бийликке элдин ишенимин кайтаруу зарыл. Бул үчүн эл көп тушукчу мамлекеттик органдарда реалдуу реформа жүргүзүп баштоо шарт. Алар: жол кайгуул кызматы, милиция, мамлекеттик каттоо кызматы, билим берүү жана медицина тармактары. Сот системасына келсек, ага милиция жана прокуратура органдары көбүрөөк жакын жана байланышы да тыгыз. Демек, реформаны дал ушул органдардан баштоо зарыл.
Эгер адамдар укук коргоо органдарындагы коррупцияга каршы күрөштүн реалдуулугуна ишенсе, анда аларга акыйкат сот системасына ишенүү алда канча жеңил. Мындан тышкары ИИМдеги реформа коррупцияга каршы иш-аракеттер кардиналдуу түрдө жакшырышына шарт түзөт, анын ичинде сот тармагында да.
Укук коргоо органдарында жана сот системасында реформа жасоодо эң таасирдүү жолдордун бири – кирешелер тууралуу декларацияны текшерүүнүн натыйжалуу механизмин киргизүү. Мыйзамсыз баюу фактыларын көзөмөлдөө жана жазалоо жолго коюлмайынча кандай гана реформа болбосун ийгиликке жетпейт.
Айрым өлкөлөрдөгү ушундай реформалардын тажрыйбасы буга сонун өрнөк: декларацияларды текшерүүнүн натыйжалуу системасын киргизип, мыйзамсыз байыгандарга каршы күрөш башталган соң полиция кызматкерлери менен соттордун бир бөлүгү өз ыктыяры менен иштен кеткен, калгандары мыйзам чегинде иштей баштаган.
Мындан башка да маанилүү деп саналган бир канча чаралар зарыл: тандоо жана окутуу, материалдык стимулдаштыруу, кызматтык тепкич боюнча жылдыруу, кызматкерлер үчүн социалдык кепилдик жана коррупциялык көрүнүштөргө жол бербөөчү катуу көзөмөл системалары.
Элдин көпчүлүгү мамлекеттик бийликке ишенбеген жана аткаминерлер коррупциялашкан деп эсептеген өлкөдө сот реформасы ийгиликтүү ишке ашуусу мүмкүн эмес. Сот реформасын тездетүү үчүн ишти укук коргоо органдарын реформалоодон баштоо керек.

"АЛСЫЗ САЯСИЙ СИСТЕМАНЫН АРЫШЫ АРЫБАЙТ"

Кыргызстандагы саясий системаны реформалоо тууралуу Жогорку Кеңештин экс-спикери, коомдук ишмер Зайнидин Курманов ой бөлүштү.

– Кыргызстанда демократиянын өнүгүшү тандалып алынган саясий системанын моделинен, ачык-айкындыгынан, тунуктугунан жана плюрализмден түздөн-түз көз каранды. Ар бир өлкө азыр демократиялуу жана укуктук мамлекетке карай президент, өкмөт, парламент, саясий партиялар, шайлоо, бюрократия, ММК жана башка институттардан турган өзүнүн саясий системасы аркылуу баратат.
Бийиктен караганда азыр Кыргыз Республикасында бир да жогорку кызмат адамы, жадакалса Конституция да өлкөнүн демократиялуулугуна гарант болуусу мүмкүн эместиги таасын көрүнөт. Ага демократиялык саясий система менен реалдуу парламентаризм жана көп партиялуулук, эркин шайлоолор гана гарант болушу мүмкүн.
Кыргызстан эгемендик алгандан жана төңкөрүштөрдөн кийинки саясий система кайсы бир саясий күчтөр менен адамдардын ыңгайына карап түзүлүп, андан өлкө өйдө жактагылардын гана кызыкчылыктары үчүн кам көргөн эффектисиз бюрократиялык жана олигархиялык саясий системага туш болуп келе жатат. Мамлекеттин демократиялык саясий жана экономикалык түзүлүшкө карай кадамындагы ыраатсыздыктын башаты ушул жакта.
Бийликтен кетип жаткан, бирок саясатта кала берүүнү каалаган президент Алмазбек Атамбаев туруктуу өнүгүү боюнча 2017-жылдын апрелинде өткөн кеңешмеде өз башкаруусунун жыйынтыгын чыгарып жатып, өлкө келечеги тууралуу кайра эле анчейин ынанымсыз көз караштары менен бөлүштү. Кырдаалды жакшыртуу чараларынын бири катары, маселен, президент тарабынан Конституциядагы элдик курултай тууралуу жобону жандантып, ага жергиликтүү кеңештердин төрагаларын, айыл өкмөт жана шаар башчыларын киргизүү сунушталган. Балким, бул өлкөдөгү өкүлчүлүк органдардын ролун бекемдөө максатында айтылгандыр. Себеби Жогорку Кеңеш "эл өкүлү болуудан" калып, мамлекет башчынын баасы боюнча интрига менен ушактардын ордосуна айланып калды.
Кыргызстандагы саясий системаны демократиялык десек да, авторитардык десек да, иши кылса кандай атасак жараша берет, бирок анын ички турпаты ошол эле бойдон: трайбалисттик жана үй-бүлөлүк-кландык башкаруу. Биздин тарыхый өнүгүүбүздүн өзгөчөлүгү ушундай.
2016-жылдын күзүнөн тарта Атамбаев жана анын айлана-чөйрөсү саясий системада тең салмактуулукту камсыз кылчу кандайдыр бир альянстардан баш тартып, бардык атаандаштарына кысым кылган тактиканы тандап алды. Президент тараптын мындай кадамы алар кийинки аракеттер так, даана иштелип чыккан кандайдыр бир план-стратегиялардан аксап жатканын айгинелейт. Жогорку деңгээлдеги бул иштер эмоция менен жөн гана атаандаш чөйрөнү четтетүү мүдөөсүнө негизделгендей. Ар бир өлкөнүн уникалдуу маданий контексти демократиялык институттардын ишмердигин жөнгө салуучу универсалдуу жана бирдиктүү жоболордун жыйындысын иштеп чыгуусуна жол бербейт. Андыктан улуттук өзгөчөлүктү эске алуу менен эл аралык укуктун эрежелерин жана эл аралык тажрыйбанын нормаларын сактоо гана туура баалоонун критерийи болушу мүмкүн.

ПРАКТИКАЛЫК СУНУШТАМАЛАР:

1. Кимдир бирөөнүн кызыкчылыгы үчүн бийликти узурпациялоочу ар кандай мүмкүнчүлүктөргө жылчык калтырбай турган узак, орто, кыска мөөнөттөгү долбоорлорду, комплекстүү өнүгүү стратегиясын иштеп чыгуу жана ага жарандык, эксперттик коомчулук өкүлдөрүн тартуу аркылуу реформа саясатындагы чаржайыттыкты, ыраатсыздыкты жана күтүлбөстүктөрдү жоюу маанилүү.
2. Мамлекетке сапаттуу демократия жаңылануу зарыл, ал үчүн заманбап кыргыз демократиялык өлкөсүнүн стратегиясын иштеп чыгуу керек.
3. Кыргызстандын саясий системасын саясий дрейфте турган, ар кандай ылдамдык менен, керек болсо карама-каршы багытта да алга жыла алган көп сандаган туруктуу жана өзгөрүлмө зор процесстерге, структураларга, идеяларга бай, калыптана элек саясий организм катары кароо керек.
4. Бардык саясий системада жана анын маанилүү бөлүгү болгон парламенттик, партиялык жана шайлоо системаларында сапаттуу жаңылануу жүргүзүү керек. Алар үчүн да улуттук стратегия иштелип чыгышы шарт.
5. Өлкө адекваттуу заманбап шарт-талаптарга жараша өнүгүп турушу үчүн жаңы стандарт, процедура, механизмдер тынымсыз изделип, өнүккөн демократия менен өткөн жылдардагы биздин тажрыйбабыз өздөштүрүлүшү жана сын көз менен каралып турушу зарыл.
6. Элитаны алмаштыруу жолу менен саясий туруктуулукка жетишүү жана өлкөнү андан ары өнүктүрүү үчүн шайлоо системасына президентти, парламентти жана жергиликтүү өзүн-өзү башкарууну шайлоону синхрондоштуруу жана баарын бир жыл, бир күндө өткөрүү, ошондой эле алардын мандат мөөнөтүн 4 жылга стандартташтыруу сунушталат.
7. Партиялык түзүлүштү сапаттуу жаңы баскычка көтөрүү үчүн көп партиялуулуктан эң эффективдүү эсептелген парламенттик партиялардын идеологиялык бөлүнүүсүнүн негизиндеги "оңчул" жана "солчул" деген эки партиялуулук системасына өтүүнү баштоо керек. А партиялык тизмеде интеллектуалдуулук мазмунду толтуруу үчүн жогорку квалификациядагы адистерге жана коммерциялык эмес уюмдардын активисттерине 30 пайыздык квота бөлгөн убактылуу чара (олигархташтырууга каршы жана депутаттык курамдын сапатын көтөрүү үчүн) киргизүү зарыл.
8. Парламентаризм сапаттуу өнүгүшү үчүн азыркы "баш ийме парламент" моделинен "жалпы улуттук жыйын" сыяктуу парламент моделине өтүүнү пландаштыруу керек. А өлкө президентин курултай сыяктуу куралган ошол жалпы улуттук жыйын шайлап, жергиликтүү кеңештер менен Жогорку Кеңештин депутаттары мүчө болгон бул жыйын ошол максатта гана чогулушу шарт.

Макалалар Саясий-укуктук изилдөө борборунун сайтынан алынып, кыскартылып берилди



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: