Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

АППАЛУЗА КЫРГЫЗ ЖЫЛКЫЛАРЫНАН ТАРАГАНБЫ?

№769 28-июль-3-август, 2017-ж.


Аппалуза – бул темгил ала түстөгү жылкылар түрү. Кыргыздар мындай түрдөгү жылкыларды өңүнө карап сарала же чаар ат дешет. Бул жылкылар чыдамкайлыгы, күлүктүгү жана каруусунун күчтүүлүгүнөн ат жарышка да, кара жумушка да жөндөмдүү келишет. Мекени АКШ болуп саналган мындай күлүктөр Америкада 5 миңден 100 миң долларга чейин бааланат. Айрымдар анын түпкү теги кыргыз жылкыларына барып такалат дешет.

АППАЛУЗА ПОРОДАСЫ


Түндүк Американы байырлаган бул жылкы түрү "А Palouse Horses" же "Палоуз дарыясынын жылкылары" дегенден алынып аппалуза деп аталып калган. Европада чаар аттар XVI-XVIII кылымдарда бааланбай, көпчүлүгү Америкага жиберилген. Ошол аттар менен индейлердин (Неза Перс уруусу) жергиликтүү аттарын аргындаштыруудан келип чыккан. Мындай породадагы жылкылардын түгү эле эмес, териси да чаар ала келип, көздөрүнүн чанагы адаттан тыш ак болуп, туяктарындагы жол-жол чийимдери менен башкалардан өзгөчөлөнүшөт. Сейрек кездешүүчү бул жылкы түрү адамдарды сулуулугу жана күчтүүлүгү менен өзүнө арбайт.

"САРАЛА МЕНЕН АППАЛУЗА ОКШОШ"

Аппалузанын түпкү теги кыргыз жылкылары эмеспи деген суроого биология илимдеринин кандидаты, К.И. Скрябин атындагы Кыргыз улуттук агрардык университетинин биология жана химия кафедрасынын доценти Мирбек Исаев буларды айтат:

– Тектүү кыргыз жылкыларынын жаралышы III-IV кылымдарга барып такалат. Кыргыз жылкысына мүнөздүү негизги түстөр тору, чабдар, ак боз, сарала эсептелинет. Алардын көпчүлүк түрү убагында Европага, андан ары Америка жактарга кеткен. Ал эми Түндүк Американы мекендеген аппалуза породасы менен биздин жылкылардын жалпы түзүлүшү, ага берилген мүнөздөмө бири-бирине дээрлик дал келет. Алсак, кыргыз жылкысынын бою жапыз, моюну кыска, башы чоңураак, соорусу жазы келет. Ал күнүнө 100 чакырым жерди чарчабай эле басып коёт. Чыдамкай жана күчтүү болгонунан үстүнө 100-150 килограммга чейин жүк артса болот. Мына ушундай өзгөчөлүктөрү менен башкалардан айырмаланат. Аппалузанын тактары майда чачырандыга окшосо, биздин жылкылардын темгилдери бир аз чоңураак келет. Бирок муну чоң айырмачылык деп деле айтууга болбойт. Экөө дээрлик бирдей болгондуктан аппалуза кыргыз сараласынан тараган тукум болушу мүмкүн. Бирок бул породанын генетикасын изилдебегенден кийин биздики деп так айта да, талаша да албайбыз. Ал үчүн аппалуза менен сараланын ДНК анализдерин алып, экөөнүн туугандык жайы бар-жогун далилдеш керек. Мындай чоң иш жасоого азырынча биздин шартыбыз туура келбейт. ХХ кылымда окумуштуулар жаңы кыргыз тукумундагы жылкынын породасын чыгарарда негизинен Нарын, Талас облустарынын жылкыларын алышкандыктан аны азыр ушул аймактарда кездештирүүгө болот.

Кыргыз жайлоосундагы сарала жылкылар.


АППАЛУЗАНЫ ИЗДЕЙ...

"Daily mail" басылмасы аппалузаны жакшы көргөн 71 жаштагы жаңы зеландиялык Скотт Энгстром аттуу айым 2015-жылы атайын Кыргызстанга асыл тукумду издеп келгенин жазган. Ал Конор Вудман аттуу журналист менен Кыргызстанга келүүнү чечишкен. Көрөм деген максатына жеткен Энгстром аталган басылмага "Аппалузанын түпкү теги Борбор Азияга барып такаларын билгем. Менимче, бул жылкы Беринг кысыгы аркылуу Аляскага жетип, андан ары Америкага өткөн. Табылгамды көрүп, кубанычымда чек жок. Мен билген таза кандуу аппалуза деп дал ушул жылкыны тааныйм. Кийин келип үч жакшы бээ алып кетем" деп билдирген. Кийин анын келгени же келбегени тууралуу маалымат чыккан жок.

"КЫРГЫЗ ЖЫЛКЫЛАРЫН АКШГА АЛЫП БАРЫП, АППАЛУЗА ПОРОДАСЫ МЕНЕН САЛЫШТЫРЫШКАН"

Кыргыз Республикасынын Хорсбол федерациясынын президенти Мунарбек Кулданбаев “АКШ аппалузасынын түпкү теги кыргыздыкы” дейт:

– Аппалузанын генин изилдөө максатында 2012-жылы Американын Тампа университетинин окумуштуулары тарабынан Кыргызстандан 30 жылкы алынып, Европанын жана АКШнын аппалуза породасындагы жылкылары менен салыштырылган. Анализдердин жыйынтыгында, АКШ аппалузасы менен биздин чаар жылкынын окшоштуктары көп чыккан. Анткени биздин жылкыларда генетикалык маалымат таза сакталган. Аппалуза илбирс жамынган, чакалай түшүрүлгөн, 2-3 гана темгилдүү, килем жамынган жана кар себелегендей болуп өңү-түсү боюнча бешке бөлүнөт. Чаар кыргыз жылкылары менен кыргыз жылкылары эки башка нерсе. Бул экөөнүн көп айырмачылыктары бар. Эми бул жылкыларды биздики экенин далилдөө үчүн кеминде 1000 чаар жылкынын ДНК анализдерин алып, кайрадан иштеп чыгуу кажет. Өзүбүзгө каттап алсак Европанын катаал талаптарына жооп берип, жылкыны экспорттогонго да расмий укук алабыз. Учурда бул узакка созулчу иштин үстүнөн иштеп жатабыз. Корон Вудман деген журналист менен биргеликте тартылган фильмдеги мен баккан чаар айгыр кокустан видеого түшүп калбаганда анын аппалуза экенин билбей калмакмын. Кийин аны көргөн Энгстром айым бизге улам кат жаза бергенинен бул порода жөнүндө окуп-билип, канын таза сактап, көбөйтө баштагам. Мендеги чаар атты 100 миң долларга сурашкан, бирок документалдык жактан талаптарга жооп бере албаганыбыз үчүн сатылган эмес. Ал эми бул порода тууралуу билбеген кыргызстандыктар чаар аттарды 60-70 миң сомдун айланасында эле сатып жатышат. Ал эми анын өзгөчөлүгүн түшүнгөндөр андан эки эсе кымбат баалашса керек.

"HERMES’тин" ЖООЛУКТАРЫНДА

Дүйнөгө таанымал "Hermes" мода үйү өткөн жылы аппалузанын сөлөкөтү түшүрүлгөн жоолуктарды чыгарып, элге тартуулаган. Мындай саркеч жоолук жогорудагы жылкынын породасынын атына ылайык "Appaloosa des Steppes" деп аталат. Анда кыргыз оюларына окшош оюлар да түшүрүлгөн. 140 чарчы сантиметрлик жоолуктар "Hermes’тин" расмий сайтында алгач 930 доллардан сатыкка коюлса, анын учурдагы баасы 395 доллар.

  • Учурда аппалуза сүйүүчүлөр клубунун билдирүүсү боюнча аппалуза жылкыларынын саны 500 миңден ашуун деп билдиришет. Алардын саны жыл сайын 10 миңге көбөйүп жатат.
  • 1938-жылы америкалык фермер Клод Томпсон аппалуза сүйүүчүлөр клубун түзгөн. Аталган уюм бул жылкы породасын сактоого жана колдоого алып келет.
  • Аппалузанын мекени деп АКШнын Айдахо штаты эсептелинет.

Алтынай Тынышова
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  7 
Комментарийлер(2)
02.08.2017. 09:42 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
95
Катталган:
31-07-2017
Соӊку аракети:
16-11-2018 09:01
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кыргызстан Ош
+4
Биздин жылкылар баа жеткис
06.08.2017. 11:57 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
139
Катталган:
04-03-2017
Соӊку аракети:
17-11-2018 09:09
Жынысы:
Белгисиз
+1
Ааай биз жакта да баар мындай. Бирок мага жоолуктардын фотосу кызык бп атат,замандан артта калбай коройунчу. ....
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: