Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

СЛЕНГ ТИЛДИ БАЙЫТАБЫ ЖЕ БУЗАБЫ?

№769 28-июль-3-август, 2017-ж.


Тил – бул коомдун күзгүсү болуп, сүйлөп жаткан адам аны менен өзүнүн маданиятын, сүйлөө тажрыйбасын, социалдык статусун же жөн гана тарбиясын көрсөтө алат. Замандын өзгөрүүсүнө, өнүгүүсүнө ылайык тил барган сайын жаңы сөздөр менен толукталып жатканын байкоого болот.


СЛЕНГ ДЕГЕН ЭМНЕ?

Сленг
(англисчеден "slang") – бул кадимки сөздөрдүн ар түрдүү топтордогу (кесибине, жаш курагына, коомдо ээлеген ордуна жана башка) жаңы мааниси же өзгөчө топтому. Ал категориясына жараша негизинен жаштардын, спорт сүйүүчүлөрүнүн, аскерлердин, компьютер оюнчуларынын жана башка ушул сыяктуу болуп чөйрөлөргө бөлүнөт. Сленгди кээде диалектизм, вульгаризм, жаргонизм сыяктуу түшүнүктөр менен байланыштырышат.

КИМ ОЙЛОП ТАБАТ?

Сленгдерди өспүрүмдөр же тиешелүү бир топтогу адамдар кайсы бир учурларда эмоциясын толук бере албай калганда башка тиешеси жок сөздөрдү негизги же жардамчы сөз катары кошуп жиберишет. Кээ бир топтогу адамдар бири-бири менен сүйлөшүүдө өздөрү гана түшүнгөн сыр сөздөрдү ойлоп таап алышат. Бара-бара ал сөздөр элге тарап сленгге айланып кетет.

СЛЕНГДЕР ДА ТРЕНДДЕ БОЛОТ

Коомдо жаңы мааниге ээ болуп калган, ал тургай, айрым маанисиз, маданиятсыз сөздөрдүн аз убакыт аралыгында жаштардын лексиконуна кошулуп, модага айланып кеткени таң калтырбай койбойт. Мисалы, азыр айрым кыргыз жаштары интернетте болобу, көчөдөбү кимдир бирөөнү мактап же суктанганын билдиргиси келсе, ага "зыңк" же "теке" деген сыяктуу сөздөрдү колдонушат. Ал эми экинчи тарап бул көрүнүшкө чочубай, түшүнүү менен кабыл алат.

"МАДАНИЯТТУУ СҮЙЛӨӨ БОЮНЧА САБАКТАРДЫ МЕКТЕПТЕРГЕ КИРГИЗҮҮ КЕРЕК"

Коомго түп тамыры менен сиңип калган мындай сөздөрдү акырындап жок кылыш керек экенин филология илимдеринин доктору, профессор Турусбек Маразыков айтат.
- Cүйлөө маданиятында кептин тазалыгы деген бөлүм бар, ошол бузулуп жатат. Тилекке каршы, жаштар абакка отуруп чыккандарды үлгү көрүп, алардын жаргондорун үйрөнүп, ал сөздөрдү тыңсынуу менен айтып, аброй күтүүнү максат кылып жатышат. Мындай сөздөр биздин коомго мода катары сиңип баратканы өкүндүрөт. "Хата" же "базар жок" деген сыяктуу таштанды сөздөр күнүмдүк турмушта колдонулуп, элге сиңип баратканы жакшы көрүнүш эмес. Мындай сөздү сүйлөгөн адам байкабай ошол абактагы адамдын рухун өзүнө сиңирип алат. Сөздүн ошондой касиети болот. Ошондуктан терең ойлонуп тандап сүйлөө кажет. Жаргондор сүйлөө маданиятында терс көрүнүш катары кабыл алынып, адамдын билим деңгээлинин тайкылыгынан, маданиятсыздыгынан кабар берет. Ар ким өзү каалагандай сүйлөй берсе, тилдин тазалыгы, тактыгы, логикасы бузулат. Бул көйгөйлүү маселени жок кылуу үчүн орто мектептердеги тилди окутуунун концепциясын өзгөртүп, сүйлөө маданиятын үйрөтүүчү сабактарды киргизиш керек. Андан тышкары массалык маалымат каражаттары аркылуу да түшүндүрүү иштерин жүргүзүү шарт.

"ТАЗА СҮЙЛӨӨ КИТЕП ОКУУДАН БАШТАЛАТ"

Кыргыз эл акыны Шайлообек Дүйшеев илгери кыргыздарда сүйлөө маданияты күчтүү болгонун, кыргыз тилинде бир эле сөздүн бир канча синоними бар экенин, тилибиз канчалык бай экенин белгилейт.
- Ар дайым сөз менен иштеген адам кыргыздын сөздөрүнүн кымбаттыгын, таттуулугун, тереңдигин, кенендигин биле алат. Анын керемет экенине суктанып, ушул тилде сүйлөгүсү, жазгысы келип калат. Бирок жаштардын көпчүлүгү китеп окубаганынын айынан өзүбүздүн нукура кыргызча сөздөрүбүз өзүбүзгө өөн угулуп, чоочун сезиле баштайт. Ошентип айрым сөздөр унутта калып калат. Ал эми азыр жаштар колдонуп жаткан сленг сөздөрдү кыргыздын нукура, кооз сөздөрү менен алмаштырса болот. Мисалы, адам бирөөнү сыпаттоодо сымбаттуу, кымча бойлуу деген сыяктуу маңыздуу сөздөрдү колдонсо кооз жана маанилүү сүйлөгөн болот. Тилекке каршы, коомчулукка терс көрүнүштөр бат сиңет экен.
Азыр айылдарда сөз баккан аксакалдар деле азайып калды, массалык маалымат каражаттары да мурдагыдай эмес. Ошондуктан жаштар, көп окугула, таза сүйлөө китеп окуудан башталат. Китеп аркылуу дүйнө таанымды эле эмес, сөз байлыкты да өстүрөсүңөр.

"ЛЕКСИКА ЖАҢЫ ТЕРМИНДЕР МЕНЕН БАЙЫЙТ"

К.Карасаев атындагы Бишкек гуманитардык университетинин кыргыз филологиясы факультетинин деканы Каныбек Кенжешев эл өзүнө жаккан сөздү кабыл алып сүйлөй берет дейт.
- Коом алмашып, ааламдашуу доору келип жаткандан кийин тилге жаңы сөздөрдүн кириши туура эле көрүнүш. Алсак, "бизнес", "менеджер" деген сыяктуу терминдер акырындан биздин лексикабызга кирип, аны байытып жатат. Ошол сыяктуу эле жаргондор, сленгдер да коомчулуктун оозуна алынып, сиңип жатканын көрүүдөбүз. "Андай сөздөрдү сүйлөбөгүлө" деп эч ким эч кимге тыюу сала албайт. Коомчулук өзүнө жаккан сленгди сүйлөй берет. Болгону алардын арасынан мааниси өзгөрүп кетпеген жакшы сөздөрдү тандап алып сүйлөсө жарашат.

«Супердин» сурак бурчу

КОЛДОНУУДА ЖҮРГӨН СЛЕНГДЕРДИН МААНИСИН ТҮШҮНӨСҮЗБҮ?

Добр, рэп аткаруучу:

"Сенсиз деле жашоом зыңк" деген ырдагы "зыңк" деген сөздү "сонун" деген мааниде колдонгонбуз. Менимче, бул ыр ошол сленг үчүн элге бат тарап кетти. Чет тилдер да улам ушундай жаңы сөздөр менен толукталып турат эмеспи, биз деле "зыңкты" сөзүбүзгө кошулуп жаткан жаңы сөз деп кабыл алсак болот.

Гульзат Нурбекова, менеджер:

– Акыркы учурда сленгдер менен сүйлөгөн жаштар көбөйүп кетти. Менин оюмча, базар сөздөрүн турмушта колдонгонубуз туура эмес. Ошол эле жаргондорду таза кыргызча сөздөр менен алмаштырсак болот. Колдон келсе, сленгдерди тилибизден алып салып, маданияттуу сүйлөгөнгө үйрөнсөк.

Эмил Эсеналиев, тамашоучу:

– Мен интернетке жүктөп жаткан роликтердеги "дэң-дэң-дэң" деген сөздүн эч кандай мааниси, чечмелениши же түшүндүрмөсү деле жок. Жөн гана сөз арасында жардамчы сөз катары кошуп коёбуз. Кээ бирөөлөр жакшы эле түшүнсө, айрымдары туура эмес кабыл алып жатышат. Мен фишка катары эле колдоном.

Ильяз Сыдыков, студент:

– Биз достор арасында "теке", "зыңк" деген сөздөрдү көбүрөөк колдонобуз. Бул күчтүү, мыкты деген маанини билдирет. Мисалы, бирөө жаңы унаа сатып алса, "унааң теке экен" деп айтса болот. Ушуга окшогон сленгдер айрым кырдаалдарда эмоцияны толук жеткиргенге жардам берет.

Фатима Эрнистбек кызы, журналист:

– Байкашыма караганда, жаргон, сленгдер менен "ооругандар" да бар. Алар кандай жаңы сөз чыкса, дароо жаттай калып, коомго бат жайылуусуна өбөлгө түзүшүүдө. Жаштар мындай сөздөрдү тамаша катары ич ара колдоно беришсин, бирок чектен чыкпай, орду менен сүйлөшсө жакшы болмок.

Бекзат Айтыкулов, студент:

– Мен да жаштардын агымы менен сленг, жаргондорду колдонуп келем. Мисалы, достор арасында "ал дэң-дэң жүрөт", "катуу-катуу" же "таш" деп сүйлөшүп калабыз. Бул кыйын жигиттерге берген баа катары кабыл алынат. Мындай сөздөр бара-бара көбөйсө керек.

Малик Жээнбеков, студент:

– Мен жаргон, сленгдерди кошуп сүйлөбөйм. Билишимче, сленг кошуп сүйлөгөндөрдүн көпчүлүгү ал сөздөрдүн терең маанисин түшүнүшпөйт. Ар бир адамдын сүйлөө маданияты үйдөн же чөйрөсүнөн алган тарбиясынан көз каранды деп ойлойм.

Алтынай Тынышова
koom@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(6)
01.08.2017. 10:03 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
144
Катталган:
28-12-2013
Соӊку аракети:
22-09-2018 23:59
Жынысы:
Белгисиз
+7
Соз болгондон кийин жон эле суйлош керек да. Кошумча теке пекелерди кошуп суйлоштун кереги жок деп ойлойм. Анткени андай создор тарыхта болгон эмес. Кыштын кыштайы,кыздын кыздайы,создун создойу болгон жакшы да... Создун да маданиятын бузат бул сленг... Зынк деген создорду биринчи жолу укканымда зынк-пынк дебей эле нормальный суйлой бербейби деп аябай недовольный болгом...)
AykaMer түзөттү 2017-08-01 10:08:03
01.08.2017. 10:37 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
597
Катталган:
01-02-2017
Соӊку аракети:
22-09-2018 21:36
Жынысы:
Белгисиз
0
Бизде ош жакта аяш деген сөз мода. Кыздарды көргөндө аяш жакшынакай экен дешет.
01.08.2017. 12:07 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
26
Катталган:
24-09-2015
Соӊку аракети:
22-09-2018 06:28
Жынысы:
Белгисиз
0
Созду жон коюп андан коро азандын унун акырын кылганча исфанада туугандардын эрте менен намаздан мурда сурнайын бакыртат ошону жок кылып алгылачы туугандар
01.08.2017. 14:02 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
14-11-2013
Соӊку аракети:
22-09-2018 15:49
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкекстан
+3
Бегиштин "Теке теке " жеген ыры эч жакпайт
01.08.2017. 20:22 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
24-10-2015
Соӊку аракети:
17-12-2017 16:45
Жынысы:
Белгисиз
0
"Эркектер" деген кино чыкканда биздин тен туштардын арасында "чык эшике" деген соз аябай мода болуп кеткен эле.
01.08.2017. 22:10 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
297
Катталган:
08-02-2016
Соӊку аракети:
07-08-2018 03:42
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+2
Базар жок, текке зынк макала экен. Катуу катуу))
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: