Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

САЙМАЛУУ-ТАШ –АСМАН АЛДЫНДАГЫ ТАБИГЫЙ ГАЛЕРЕЯ

№772 18-24-август, 2017-ж.


Кыргыз жеринде ары кызыктуу, ары сырдуу тарыхый жайлар көп. Алардын ичинде түпкү мааниси ушул убакка чейин белгисиз бойдон келе жаткан, сыры толук ачыла элек аймактар бар. Алардын бири – Саймалуу-Таш петроглифтер галереясы.

Ээлеген аймагы –
болжол менен 7-10 гектар
Бийиктиги – деңиз деңгээлинен 3200-3400 метр
Таштардын саны – болжол менен 10 миңдин айланасы

Жалал-Абад шаарынан болжол менен 200 чакырым алыстыкта жайгашкан Саймалуу-Таш коругу дүйнөдөгү ири петроглиф галереяларынын бири болуп саналат. Ачык асман алдында жаткан жүздөгөн таштардын бетине түшүрүлгөн айрым белгилерди түшүнүү кыйын. Бирок жан-жаныбарлардын, адамдардын сөлөкөттөрү жана башка символдор кыргыздын ошол доордогу жашоо тиричилигин, маданиятын, коомго, жаратылышка болгон түшүнүктөрүн чагылдырат. Тарыхчылардын айтымында, андагы таш бетине түшүрүлгөн жазуулар, белгилер жана сүрөттөр 7-10 миң жыл
мурда жазылган.

«ЮНЕСКОНУН ТИЗМЕСИНЕ КИРГЕН ЭМЕС»

Тарыхчы Кыяс Молдокасымов «Саймалуу-Таш комплекси ЮНЕСКОнун мурастарынын катарына, «Гиннесстин рекорддор китебине» кирбегени өкүндүрөт» дейт:
– Эгерде эл башчылары жерин даңазалаганга акылы жетип аракет кылганда дүйнөдө теңдеши жок Саймалуу-Таштагы байыркыдан калган сүрөттөр «Гиннесстин рекорддор китебинен» эчак орун алмак. Бул таш бетиндеги сүрөт галереясында 15 миңден ашуун ар кандай сүрөттөр чегилген. Мына ушундай уникалдуу тарыхый жай эмдигиче
ЮНЕСКОнун тарыхый баалуулуктарга ээ мурастарынын тизмесине алынбай келет. Бул жердеги байыркы сүрөттөрдү кыргыздар эзелтеден эле ыйык тутуп келишкени менен, илимий чөйрөгө 1902-жылы гана белгилүү болгон. Аны падышалык Орусиянын төбөлдөрү угуп калып, топограф Николай Хлудов Саймалуу-Ташка атайын барып, сүрөттөрү менен таанышып чыккан соң чогулткан материалдарын Ташкентте чыгуучу жыйнакка сунуштаган. Мына ошол жыйнактагы макала Саймалуу-Ташты илимий чөйрөгө тааныткан. Кийин 2001-жылдын 25-майында бул аймак Саймалуу-Таш мамлекеттик улуттук жаратылыш сейил бак макамына ээ болуп, ошондон бери коргоого алынып келет.
Саймалуу-Таштагы таш бетиндеги сүрөт галереясына 4 чакырымга чукул жерди чукуп, алтын казуу боюнча маселе коюла баштады. Эгерде бул маселе чечилип калса, анда биз келечекте Саймалуу-Таштай дүйнөдө теңдеши жок керемет мурасыбыздан айрылып калышыбыз мүмкүн. Биз бул жайдагы таштарды келечек муунга түгөлү менен сактап, өткөрүп беришибиз керек. Анткени таш бетиндеги айрым сүрөттөрдүн омкорулуп алынып кеткенине күбө болсок, кээ бир таштардагы сүрөттөрдү атайылап өчүрүү аракети байкалат. Бул Саймалуу-Таштагы уникалдуу сүрөттөрдүн келечегине зор коркунуч жаратат. Аны менен кошо тарыхыбыз талкаланат.

«ЖАКТЫРБАГАН АДАМДЫ ЖАКЫНДАТПАГАН САЙМАЛУУ-ТАШ»

– 5 жыл мурда Саймалуу-Ташка барганымда, ал жердин өзгөчө сырларга ээ экенин, жактырбаган адамын нөшөрлөгөн жаан менен тосуп алып, артка кайтууга аргасыз кыларын бизди коштоп жүргөн киши айтты. Беш-алты саат дегенде гана 3 миң метр бийиктикте орун алган асман алдындагы сүрөт галереясына кыйынчылык менен жеттик. Саймалуу-Ташка жетүүнүн мындай катаалдыгына бир чети сүйүндүк. Жол оңой болгондо эмдигиче эчендеген сүрөттүү таштар чет өлкөлөргө сатылып, таламайга кабылмак.

«ТУРИСТТЕР ҮЧҮН ШАРТТАР ТҮЗҮЛГӨН ЭМЕС»

Аталган корукка барып келгендердин бири Нуржан Алымканова Саймалуу-Таш комплексинин күнгөй-тескейин минтип айтат:
– Саймалуу-Ташка бир нече жыл бою барууну кыялданып жүргөм. Анан атайын өзүм экспедиция уюштуруп, көксөөмдү ишке ашырдым. Мындай жерге жалгыз барууга батынмак эмесмин. Ошондуктан досум жана устатым, кыргыз тоолорунун сырын мыкты билген Ирина Романовская менен чогуу чыгууну туура көргөнбүз. Бизге Польшадан келген туристтер кошулуп, төртөөбүз чыктык. Бул тарыхый жай аба ырайына байланыштуу жыл бою жабык туруп, августта гана 1 айдай убакытка ачылат. Казарман айылынан корукка чейин унаа менен 1 саатта, андан өйдө ат менен 3 саатта чыктык. Тоо-таш, мөңгүнү басып, көздөгөн жерибизге да жеттик. Ал жердин кооздугу сөз менен айтып жеткиргис. Таштанды жок, таза болгону менен, вандализмдин ал жакка да жеткенин көрүүгө болот. Баргандар петроглифтердин жанына өз ысымдарын жана башка туш келди сөздөрдү жазып кетишкен. Туристтер көп экен. Бирок аларга арналган карта же багыт берүүчү баракчаларды көрө алган жокпуз. Атайын Саймалуу-Ташка чыгуу үчүн ижарага 1000 сомдон берилген жылкылардын да абалы начар экен. Негизги маселелер ушулар болбосо, жалпысынан керемет жер.

САЙМАЛУУ-ТАШТА МАНАС АЙТЫЛДЫ

Ушул жылдын 7-августунда «Жибек Жолунун ак конушу» долбоорунун алкагында Саймалуу-Ташта биринчи жолу багыттуу түрдө манас айтылды. Долбоордун жетекчиси Гүлжан Иреш: «Саймалуу-Ташка 11 адамдан турган топ барып, ал тарыхый жайда түлөө өткөрүп, ата-бабалар баскан жерге таазим этип, бата сурадык. Манасчылар Камил Мамадалиев, Кутман Борончу уулу, Нурлан Талантбеков манас айтышты. Долбоор буга чейин Европанын 5 мамлекетине кыргыздын көчмөн маданиятын көрсөтүп келген, эмки кезекте чыгыш өлкөлөрү (Япония, Тибет, Монголия) турат»,- дейт. Ал буга чейин Саймалуу-Ташка 8 жыл мурун барганын, бирок бул жолу барганында таштардын мурдагыдан азайып калганын байкаганын билдирди. «6 саат төмөндө жайгашкан корукчулар Саймалуу-Ташты болгону эки ат менен көзөмөлдөшөт экен. Чет элдик туристтер тик учак менен келип, түнөп кетип жатышат. Алар ташты алып кетпей жатканына ким кепилдик бере алат?»,- деп суроо салат Гүлжан Иреш.

Тоонун үстүндөгү бул көл бир ракурстан караганда жүрөкчөнү элестетет.

Таш бетине түшүрүлгөн белгилер ата-бабалардын ошол кездеги турмушун чагылдырат.

Алтынай Тынышова
koom@super.kg
(Айрым сүрөттөр Нуржан Алымканованын архивинен алынды)



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  9 
Комментарийлер(13)
22.08.2017. 12:37 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
13
Катталган:
13-08-2017
Соӊку аракети:
18-11-2018 19:56
Жынысы:
Белгисиз
+7
кудай насип кылса келечекте созсуз барам.
22.08.2017. 13:00 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
198
Катталган:
02-12-2016
Соӊку аракети:
23-10-2018 09:08
Жынысы:
Белгисиз
+9
Сактап калышыбыз керек мындай жерлерибизди
22.08.2017. 14:04 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
12-01-2015
Соӊку аракети:
22-08-2017 14:12
Жынысы:
Белгисиз
+5
kelgile men tosup alam
22.08.2017. 14:04 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
12-01-2015
Соӊку аракети:
22-08-2017 14:12
Жынысы:
Белгисиз
+2
men tosup alam kelsener
22.08.2017. 17:16 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
16
Катталган:
16-08-2017
Соӊку аракети:
17-10-2017 17:17
Жынысы:
Белгисиз
+1
Ушул жайды коргону бизге да насип этсин.
22.08.2017. 17:43 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
47
Катталган:
14-03-2016
Соӊку аракети:
11-09-2018 15:52
Жынысы:
Белгисиз
+1
Келгиле тоо жакта жашайм тозуп алам
22.08.2017. 17:43 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
47
Катталган:
14-03-2016
Соӊку аракети:
11-09-2018 15:52
Жынысы:
Белгисиз
+1
Насип етет конул буруп келсенер
22.08.2017. 18:54 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
04-04-2017
Соӊку аракети:
21-01-2018 12:57
Жынысы:
Белгисиз
+1
Аябай кооз экен, жанынан коруу бизгеда насип этсин.
22.08.2017. 19:15 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
22
Катталган:
05-02-2016
Соӊку аракети:
06-10-2018 09:57
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
МСК
+4
Баргым келдии ,кайда тирилик деп журуп жада калса Кыргызстандын да, кооз жерлерин коруу насип кылбайт ((
22.08.2017. 23:01 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
18-08-2017
Соӊку аракети:
13-11-2018 10:59
Жынысы:
Белгисиз
+2
Аллах насип кылса барабыз!
25.08.2017. 09:54 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
07-02-2014
Соӊку аракети:
18-11-2018 08:34
Жынысы:
Белгисиз
0
Эротикалык мааниде дагы сүрөттөр чегилген дешет, мүмкүн ошол сүрөттөрдү өчүрүп салышкандыр.
27.08.2017. 04:05 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
30
Катталган:
28-12-2016
Соӊку аракети:
06-11-2018 11:55
Жынысы:
Белгисиз
0
bazar,мааниси кандай болбосун бул суроттор тарыхый,коздун карегиндей сактоо керек!
25.08.2017. 12:58 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
143
Катталган:
13-02-2017
Соӊку аракети:
15-11-2018 12:00
Жынысы:
Белгисиз
+2
Koldo bar altyndyn kadyry jok degen ushul eken daaa
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: