Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

ЭЛДИ БАККАН ЖАҢГАК ТОКОЮ

№781 20-26-октябрь, 2017-ж.


Учурда жаңгактын мекени болгон Жалал-Абад облусунун Арстанбап өрөөнүндө жаңгак терим аяктайын деп калган кез. Биз Базар-Коргон районуна караштуу эл оозунда жаңгактардын мекени аталган Кызыл-Үңкүр токой чарбачылыгындагы жаңгак теримдин жүрүшү менен таанышып кайттык. Бул жердеги үйлөрдүн арты да, алды да, жол бою да, адыры да, кыскасы, кайсы жакты карабагын жаңгак. Бийиктиги 3 чакырымдай келген адырдын башында чатырда жашап жаткандарга да жолуктук.

«МЕКТЕП 1 АЙГА ЖАҢГАК ТЕРИМГЕ ЖАБЫЛАТ»

Адегенде адырдын төмөн жагында жаңгактар арасында салынган үй жана короодо күүлгөн жаңгактарды терип жүргөн айым көзгө урунду. Учурашып, сөзгө тарттык.
– Менин аты-жөнүм Майрамкан Табалдиева, 55 жаштамын. Бул айыл Ушак-Алма деп аталат. Ушул жерде туулуп-өскөм. Кызыл-Үңкүр токой чарбасынын аянты Арстанбап токой чарбасынын аянтына караганда чоң. Андыктан Кызыл-Үңкүрдө жаңгак көп. Бул үй күйөө баламдыкы. Биздин үй-бүлөгө булардын жанынан үлүшкө 1 гектар жаңгак тийген. Жылына жаңгак үчүн өкмөткө 1500 сом салык төлөйм. Үлүшкө бөлүнгөн жерлерге там салынбашы керек болчу, бирок минтип там салып жашап жаткандар көп. 1 гектар жерибизде 82 түп жаңгак бар. Ар түбүнөн жаңгак жакшы болгон жылдары 20 килограммдан алабыз. 3-4 жыл мурун түшүм жакшы болуп 1 тонна түшүм алгам. Быйыл 300 килограммдай болду. Жаңгактардын алды 150 жыл жашап койгондор. Токой чарбачылыгы токой арасына палатыларды (көчөттөрдү) тиккен болушат. Бирок көзөмөлдөгөн адам жок, аларды мал тепсеп жок кылат. Азыр жаңгактардын баары картайып баратат. Алар жок болсо, жаңгак токой да жоголот го. Эл жаңгакка кам көрбөй эле даяр бышканда келип жыйнап кетишет. Жаңгак бышкан кезде болжолу 20-сентябрдан тартып октябрдын аягына чейин тегеректеги мектептер жаңгак теримге жабылат. Жаңгактын килограммын былтыр 45-50 сомдон өткөзсөк, быйыл 100-110 сомдон өткөрүп жатабыз. Түркиялык компания жыйнап кетет. Биздин жаңгактар Түркиядан тышкары Орусия, Казакстан, Европага экспорттолорун угуп жүрөм.
Жаңгактын маңызын чагып өткөзүп, көп акча тапкандар да бар. Жаңгактан май алып, андан калменде тамагын жасайбыз, тамакка кошобуз, дарылыкка колдонобуз.

Бул жигитти биз жаңгак башына чыгып күүп жаткан жеринен жолуктурдук. Күүлгөн жаңгактарды кичине балдар терип жүрүшөт. Жигиттин аты-жөнү Режеп Нургазы уулу, 23 жашта:
– Жаңгактарга чыгып, күүп берип, акы алып иштеп жатканыма быйыл 5 жыл болот. Жыйырма, кээде андан ашык метр бийиктикке чыгууга туура келет. Акыма күүгөн жаңгагымдын үчтөн бирин алам. Бир аптада 5-6 мүшөк (1 мүшөк 30 килограммдай) жаңгак таап коём.


Адыр башына чыгып бараткан жолдо жаңгак терип жүргөндөрдү да, чатырда май токоч бышырып, тамак камын көрүп жаткандарды да жолуктурдук. Турсунай Сатимова, 47 жашта, Катар-Жаңгак айылынын тургуну:
– Менин 5 балам, 5 неберем бар. Жаңгак жакшы болгон жылдары ушинтип ар бир үй-бүлө (3-4 адам) бирден чатыр тигип алып, айлап жаңгак терим бүткүчө жашайбыз. Бизге үлүшкө 2 гектар жер бөлүнгөн. 150 түп жаңгак бар. Былтыр жаңгактарды үшүк алып, болгону 500 килограммдай түшүм алганбыз. Быйыл 1 тонна алабыз деп турабыз. Азырынча 300 килограммдай тердик. Мурун Союз кезинде токой чарбачылыгы жаңгактын көгүнөн кыям жасатып, өкмөткө өткөзчү эле. Азыр андай жок.


Зиягүл Амиракулова, 45 жашта, 3 баласы бар, Катар-Жаңгак айылынын тургуну:
– 1 гектар үлүш жерибизде 58 түп жаңгак бар. Азыркыга чейин 500 килограммдай терип койдук. Жаңгактын акчасына жашайбыз. Там аркабызга жашылча-жемиш да айдап түшүмүн алабыз. Мурун башкалардын үлүшүнө кирип жаңгак уурдаган жаштар болчу, азыр антпей калышты. Анын үстүнө ар ким өз үлүшүн кайтарат.
1999-2001-жылдары уюлу (кап) үчүн деп жаңгактар абдан көп кыйылып, токой кадимкидей суюлуп кеткен. Анан барып токтоду го. Жаңгак токойдун арасында жапайы алма, алча, алмурут дегендер да бар. Аларды да терип алабыз.



Түштүк Кыргызстандын жаңгак токойлору аянты боюнча дүйнө жүзүндө эң алдыңкы орундардын биринде. Алар мөмөсүнөн сырткары жер кыртышын эрозиядан сактап, атмосферага таасир этип тургандыгы менен да баалуу. Тоо, адыр беттеринде өсүү менен алар сел-көчкүлөрдү четтетүүгө көмөктөшөт. Мына ушундай асыл токойлордун бири болгон Кызыл-Үңкүрдү аралай биз да жаш көчөттөрдү көрбөдүк. Эл да токойдун картайып бараткандыгын, отун, уюл үчүн деп кыркылып отуруп суюлганын, эгер ушинтип жүрүп отурса канча бир жылдан кийин токой жок болорун айтышты. Токой аянттарын сактап калуу жана аянттарын көбөйтүү ким жооп берет, ким кам көрөт деген сурообузга жооп издеп Айлана-чөйрөнү коргоо жана токой чарба агенттигинин алдындагы токой экосистемдерин өнүктүрүү департаментине кайрылдык. Аталган департаменттин токой ресурстарын туруктуу башкаруу бөлүмүнүн жетектөөчү адиси Турдакун Абдыкадыров төмөнкүдөй жооп берди:

- Токойдун тегерек четинде, айланасында жайгашкан элдердин тиричилиги токой менен байланышкан. Айдоо жерлери аз болгондуктан алардын тиричилик булагы токой байлыктары экени талашсыз. Албетте, токой ичине мал жаюу, малга тоют камдоо жана мыйзамсыз токой кыюулар токойдун деградацияланышына жеткирери анык. Андыктан токойду сактоо, аянтын көбөйтүү жаатында атайын программалар бар, ошолор боюнча иш алып барылууда. Токойду туруктуу башкарууга жергиликтүү элди тартып, аларга түшүндүрүү иштери жүргүзүлүп келет.
Жаш көчөттөр жылда отургузулат. Токой токойчулар тарабынан корулат. Жаңгак токой арасында мал жаюуга уруксат эмес. Бирок жергиликтүү эл күндүз деле, түнкүсүн деле мал жайып жиберген учурлар бар. Жайылган малдар үчүн айыптар салынат. Мисалы 1 баш уй, жылкы үчүн – 315 сом, эчки үчүн – 750 сом, кой-козу үчүн – 250 сом. Мындан тышкары малдын ээсине да 1000-1500 сом тегерегинде айып пул салынат. Жаш көчөттөрдү сындырып, жулуп салгандар же кыркып кеткендер үчүн да айып пулдар бар. Айып пул жаңгактын диаметрине жараша жүргүзүлөт. Диаметри 4 сантиметрге чейинкилер үчүн – 381 сом, 4 -32 сантиметрге чейин 508-1271 сом тегереги. Диаметри 32 сантиметрден ашса анда ар бир сантиметр диаметрине 381 сомдон төлөйт. Кимдин малы тепсеп же сындырып салганы аныкталса да мал ээси жогорудагыдай айып пул төлөйт.


Канымжан Усупбекова
koom@super.kg



Элди баккан Кызыл-Үңкүр жаңгак токою

Автор: Илимбек Туратбек уулу
Оператор: Мундуз Нурланбек уулу

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  1 
Комментарийлер(6)
24.10.2017. 17:51 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
13
Катталган:
02-03-2014
Соӊку аракети:
03-06-2018 18:05
Жынысы:
Белгисиз
+5
Үлүштүн ээлери жылына , 20-30 түп жаңгак эгип,салыктан бошотулат деп коюшсун, ар 5 жылда отчет берип туруш керек
26.10.2017. 13:48 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
87
Катталган:
07-07-2012
Соӊку аракети:
22-08-2019 03:15
Жынысы:
Белгисиз
0
kgz.Begish,Эн туура!!!
24.10.2017. 23:01 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
172
Катталган:
16-03-2014
Соӊку аракети:
12-02-2018 23:17
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кыргызстан.
+5
Жоголуп кетуу коркунучу болсо, кирешелери жангак менен болсо. Анда жергиликтуу эл озу деле аракетин жасасында. Жаш кочоттор тигип,аны мал жандан кооруп дегендей.
27.10.2017. 12:48 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
2
Катталган:
14-08-2017
Соӊку аракети:
15-09-2018 03:14
Жынысы:
Белгисиз
+3
Tuwumun alsanar jakshy, a emnege kam korboisunor,kyzyk, kiyin kudai saktasyn,birok jok bolup ketse okmottu kunooloi turganynar achyk eken
27.10.2017. 12:50 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
2
Катталган:
14-08-2017
Соӊку аракети:
15-09-2018 03:14
Жынысы:
Белгисиз
0
Окмот тиккен бактардан малдарынарды кайтарсанар болот да туурабы, же ал бактарды созсуз бироо кайтарыш керекпи
28.10.2017. 02:12 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
Катталган:
13-04-2016
Соӊку аракети:
23-08-2019 00:07
Жынысы:
Белгисиз
0
Супер жамааты,жангактын манызынын баасы быйыл канчадан экенин билип бериниздерчи?
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
22755;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: