Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

АЮУНУ ЭМИП, АМАН КАЛГАН КИШИ

№226 2-8-март, 2007-ж.


Чаткал дарыясынын ылдыйкы агымындагы тоолордун койнунда Мискен, Теке-жаңгак аттуу айылдар бар. Бул айылдар Өзбекстанга караштуу болгону менен илгертеден кыргыздар мекендейт. Сиздерге баяндай турган окуя Мискендик Далыбай аттуу адамдын кандайча үңкүрдө калып, аюуга эмне үчүн бала болгондугу, туткундан кантип кутулгандыгы тууралуу болмокчу.

Өткөн кылымдын 30-жылындагы ачарчылыкта айласы кеткен Мискендик эл жабыла мергенчиликке чыга баштаган экен. Ал кезде айылда бирин-серин гана түтөтмө мылтык болот. Ошондуктан, көпчүлүк колдоруна таяк, шиш, добулбас (кайыш барабан) алып, кар бир-эки жааганда мергенчиликке аттанып чыгып турат. Тоо эчкилерди топ-тобу менен көчкү жүрөөр тик бетке айдашат. Көчкү баскан тоо эчкилердин кээсин ит менен издетип таап артынып кетишсе, мөңгүнүн тереңинде калгандары жазгы үзүмчүлүккө калчу экен. Көрсө, тоо эчкилердин эти жазга чейин бузулбай, муздаткычтагыдай сакталчу тура.
Ошондой бир аң уулоодо тоо эчкилер менен кошо Далыбай аттуу киши көчкүнүн астында калыптыр. Мискен айылындагылар аны өлдү деп эсептешип, куран окутуп коюшат.
Далыбай болсо ажалы жок экен, эсине келип, бир чоң асканын түбүнө кептелип, карга терең көмүлүп калганын сезет. Баш кийими кайда түшкөнү белгисиз. Эки күн тырмалап карды казып отуруп, узун үңкүргө туш келет. Анда үңкүрдү чээнге айланткан чоң аюу жаткан болот. Жанында энесине жабышып, жаңы туулган эки мамалагы да бар болуп чыгат. Далыбай нары-бери карап, сыртка чыгууга мүмкүнчүлүк жок экендигин түшүнөт. Белинде оролгон жоолуктагы наны ошол бойдон жүргөн экен, аны үнөмдөп жеп, бир жумага жеткирип өлбөстүн күнүн өткөрөт. Наны түгөнгөн соң аргасы кетет. Ачкадан өлгүчө деп тобокел кылып, мамалактарга кошулуп аюуну ээмп көрмөк болот. Бирок, сасык жытынан жийиркенип даабайт. Баары бир ачкачылык кысып келгенде аргасыз аюуну эме баштайт. Үңкүрдүн ичи жылуу болгондуктан, Далыбайдын денсоолугуна көп зыян келбейт. Уктап жаткан аюу ар аптада бир жолу бир эмчеги бошогондо экинчи жагына оодарылып жатат. Аргасыз туткунда калган Далыбай эриксе мамалактар менен ойноп, кааласа кар жеп семире баштайт. Шишикпи же аюунун сүтүнүн күчүбү, айтор, көйнөгү батпай айрылып калат. Үч- төрт айдын ичинде мамалактар чоңоюп, Далыбайга бир туугандай үйүр алып калышат.
Өлбөгөн кулга жаз да келет. Аюу ойгонуп өзүнүн жыты сиңип калган Далыбайга тийбейт. Сезиминде муну да мен туудум деп ойлогонбу же башка сыры барбы, Далыбайга кол салбайт.
Далыбай аюулар менен кошо сыртка чыгып, алар менен кошо чөп-чар жеп, түндө кайра үңкүргө келип жатып жүрөт. Бир аз кубатына киргенде айылына качып кетүүгө аракет кылат. Бирок, Далыбайды үйбүлө мүчөсүн­дөй көрүп калган аюу кадимкидей кайтарып жибербей коёт. Бир ирет аюулар менен кошо «жайылган» Далыбай тоонун этегинде жалгыз жайгашкан боз үйдү, жана боз үй жакка бастырып бараткан атчанды көрөт. Канча убактан бери адамды көрбөгөн Далыбай кадимкидей эрээркеп ыйлайт. Аюуга билинбей секин жылып жөнөгөндө аюу анын кыймылына көз салып турганбы, күрүлдөп Далыбайдын алдын тороп, жибербей коёт. Азыр аюунун ою менен болбосо, аюу кокустукка кептелтеби деп чочулаган Далыбай жерди бир муштап кала берет. Бирок, түнү менен үйбү­лөсү, ата-энеси элестеп, таң атканча кирпик ирмебей азаптанат.
Ошондон көп өтпөй Далыбай амалын таап аюуга көрүнбөй Мискенди бет алып качып жөнөйт. Айылга 2-3 чакырым калганда жайылып жаткан кой-эчкилерге кез болот. Сакалы, чачы аябай өсүп, шыбоо сыяктуу буркурап сасыган Далыбайды көргөн койчу малын таштап айылга качат. Аңгыча айылдын эркектери согушка аттангандай колдоруна мылтык, таяк, бакан көтөрүшүп, Далыбайдын алдынан чыгышат.
– Ой, атпагыла, мен Далыбаймын. Үңкүрдө кыштап келатам,- деп үн салат.
– Коё тургулачы, бул жин-шайтан эмес эле адам окшойт. Сурап билели,- деген чечимге келет көпчүлүк.
– Ай, адам болсоң атың ким? Кайсы уруудансың? Кимдин баласы болосуң? Аялыңдын атын айт,- деп алыстан кыйкырып сурашат.
Аягында Далыбай экендигине көздөрү жеткен соң жакын барып көрүшүп:
– Ой, түрүңдү урайын, жапайы киши, кийиктей болгон! Сен бул жерде күтө тур, айылга барсаң бул турпатыңдан бала-чака, аялдар коркот. Жуунуп, өзүңө келип анан бараарсың,- деп күлүшөт.
Жигиттер тез арада айылдан чоң казан, кийим-кече, самын, кайчы, устара алып келишип, Далыбайды мурдагы келбетине келтирип туруп айылга алып барышкан экен.

Чаткалдын Көксай айылынын
жашоочусу Рахманкул мергенден жазып алган Нурбек Эшалиев


ДӨБӨНҮН ЭЭСИ

Бул окуя Аксы районунун Акдөбө айылында болуп өткөн. Айыл четинде илгери “Чечен- дөбө” деген боло турган. Минтип айтылып калышынын себеби, 1943-жылы Кавказдан сүргүн болуп келген чечен ошол жерден жер кепе казып жашаган экен.
СССР кулагандан кийин жер менчиктерге бө­лүн­гөндө “Чечендөбө” айылыбыздагы Арзымат деген кишинин бойго жеткен баласынын энчисине тийди. Жер тилкесин кеңейтүү үчүн дөбөнү тегиздөө керек болот. Жер ээси дөбөнү каздырып, топурагын элге сатууну чечет.
Ошол күнү акыга жалданган Талантбек эксковатору менен дөбөнү казып, эртеден кечке машиналарга топурак жүктөйт. Шоопурлар топуракты элге сатып келип турушат. Дөбөнү казып жаткан Талантбектин кулагына онтогон, бакырган үндөр угула баштайт. Бирок, акчага кызыккан ал буга анчалык көңүл бура бербейт. Кечке чейин жумуш бир мүнөт да токтобойт.
Күн уясына жашынып, караңгы түшөт. Топурак ташыган машиналар улам суюлуп, акырында жалгыз машина калат. Шоопуру : «Мен бирөөгө дагы бир рейс топурак алпарам деп убада берип койдум. Мен кайра келгиче кетпей күтө турчу»дейт. Талантбек макул болот. Машина жүрүп кетет. Абдан чарчаган Талантбек эксковаторун өчүрбөй эле жерге түшүп, ары-бери басып тамекисин түтөтөт. Аңгыча эксковаторунун мотору өзүнөн-өзү өчүп калат. Талантбек аны жүргүз­мөккө канча аракет кылса да жүрбөйт. Чарчап, тердеген Талантбек жерге түшөт. Бир нерсени сезгенсип, денеси калтырап барып эксковатордун сузгусуна көзү урунат. Караса, сузгунун ичинде аппак көйнөк, ыштанчан, куудай сакалы белине түшкөн, узун бойлуу, ак селдечен бир абышка отурган экен. Кабагы салаңдап, капалуу экендиги байкалат.
Талантбектин жүрөгү козголуп, эси ооп кулайт. Ошол абалда жатканда баягы шоопур келип, аны үйүнө жеткирет. Бир жума өтпөй эле Талантбек каза болот.
Ал эми дөбөнү тегиздетүүнү уюштурган Арзымат аке да кийинчирээк катуу ооруга чалдыгат. Ошол жер тилкеси кийин бирөөгө сатылган дешет.

Капарбек Сөлпүев



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: