Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫ КЫМБАТТАЙБЫ?

№794 19 - 25-январь, 2018-ж.


Быйыл өлкөдө электр энергиясына жаңы тариф киргизилиши мүмкүн. Улуттук энергетикалык холдингдин төрагасы Айбек Калиев "энергетикадагы кризисти тарифти көтөрүү менен гана чечүүгө мүмкүн" дейт. Электр энергиясынын баасын көтөрүү өлкөнү бир ирет революцияга жеткирген. Ошол Апрель революциясында бийликке келген Убактылуу Өкмөт тарифти жогорулатуу натуура экендигин, биринчи кезекте бул тармактагы коррупциялык схемаларды жоюу зарылдыгын, уурдоолорду токтотуу керектигин айтып келген. Бул иштер аткарылдыбы? Аталган демилгенин күнгөй-тескейин иликтеп көрдүк.


ТАРИФ ТАРЖЫМАЛЫ...
Жакында «Электр станциялары» жана «Кыргызстан улуттук электр тармактары» ишканалары акча тартыштыгынан улам эл аралык каржы уюмдарынан алынган карыздарды төлөө мөөнөтүн узартып берүүнү сунуштап, Жогорку Кеңеш колдоду. Өнөр жай, энергетика жана жер казынасын пайдалануу боюнча мамлекеттик комитеттин төрагасы Уланбек Рыскуловдун айтымында, ГЭСтердеги оңдоп-түзөө иштерине байланыштуу насыяларды төлөөнү кечиктирип туруу зарыл.
Улуттук энергетикалык холдингдин төрагасы Айбек Калиев электр энергиясын өндүрүү, ташуу жана таратуу чыгымдары көп болуп жатканын айтууда. Калиев да буга чейинки бийликтер айтып келген кепти айтып, энергетикалык кризистен чыгуунун бирден-бир жолу тарифти көтөрүү дейт. Жогорку Кеңештин айрым депутаттары энергетика тармагына деп алынган насыялар натыйжасыз сарпталып жатат деп сындашты. Эксперттердин айтымында, бул тармакта миллиарддаган сомду чапчыган коррупциялык бекем систем түзүлгөн. Анын кесепети тариф саясатына тийип жатат.
Учурда электр энергиясынын 1 киловатт-сааты(кВт/саат) элге 77 тыйындан сатылат. Ал эми 700 кВт/сааттан ашык колдонгондор үчүн 2 сом 16 тыйындан эсептелинет. Өндүрүш ишканаларына 2 сом 24 тыйындык тариф иштейт.
Электр энергиясынын тариф саясаты кантип жүргүзүлөт, өздүк баасы канча, коңшу өлкөлөргө канчадан сатылат, тармактагы кризисти кантип жойсо болот, карыздан кутулуунун кандай жолдору бар? Ушул сыяктуу суроолорго тийиштүү тараптардан жооп алдык.

«ЭКСПОРТ БААСЫ СҮЙЛӨШҮҮНҮН НЕГИЗИНДЕ ТАКТАЛАТ»
Кыргыз өкмөтүнүн Өнөр жай, энергетика жана жер казынасын пайдалануу мамлекеттик комитетинин пландоо жана прогноздоо бөлүмүнүн башчысы Мирбек Эсенгулов ГЭСтердеги суунун көлөмү жана электр энергиясынын экспорттогу баасы тууралуу айтып берди:
– Өлкөнү электр-энергиясы менен 94 пайыз ГЭС, 6 пайыз ЖЭБ камсыздайт. Эң кубаттуу ГЭСтерибиз Токтогул, Күрп-Сай, Таш-Көмүр, Шамалды-Сай болуп эсептелинет. Аталган ГЭСтерге барчу суу Токтогул суу сактагычында сакталат. Ал 19 миллиард метр кубдан ашык сууга ылайыкташтырылган. 2018-жылдын 8-январына карата Токтогул суу сактагычында 17 миллиард 404 миллион метр куб суу бар. Бул өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 1 миллиард метр кубга көп. Бул 2018-жылга пландалган электр энергиясын өндүрүүгө жетет. Быйыл кар аз жаап жатат. Мунун зыяны 2019-жылга билиниши мүмкүн. Кыргыз тарап Өзбекстанга 2017-жылдын декабрынан 2018-жылдын март айына чейин 550 миллион кВт/саат электр энергиясын экспорттоону пландады. Өзбекстанга электр энергиясынын 1 кВт/сааты келишимге ылайык 2,4 центтен (учурда 1 сом 65 тыйын) сатылууда. Экспорттун баасы сүйлөшүүнүн негизинде такталат. Буга чейин Казакстанга да экспорттогон учурлар болгон. Эгер CASA-1000 долбоору ишке ашса Ооганстан менен Пакистанга электр энергиясын экспорттоо пландалууда.

«ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫ ГЭСТЕРДЕН ОРТОЧО 11,68 ТЫЙЫНДАН ЧЫГАТ»
Өкмөткө караштуу отун-энергетикалык комплексин жөнгө салуу боюнча мамлекеттик агенттиктин директору Таалайбек Нурбашевдин айтымында, 2017-жылы 1 кВт/саат электр энергиясы 1 сом 69 тыйынды түзгөн.
– Кыргыз өлкөсүнөн иштелип чыккан бардык электр энергиясынын 65,1%ын калк керектейт, алардын 80,3%ы 77,0 тыйын тарифи боюнча төлөшөт. 169,10 тыйын менен 77,0 тыйындын айырмасы 92,1 тыйынды түзөт. Аталган айырма тарифтер арасындагы кайчылаш субсидиялоо аркылуу 216 жана 224 тыйын тарифтери менен жабылат. Акыркы керектөөчүлөрдүн 29,8%ы гана аталган тарифтер менен төлөгөндүктөн, киреше тартыштыкты жаппайт. 2017-жылдын жыйынтыгы боюнча 1787,2 млн. сом тартыштык күтүлүүдө.
2016-жылдын жыйынтыгы боюнча 1 кВт/саат электр энергиясын иштеп чыгаруунун наркы «Электр станциялары» ААКсында орточо 51,51 тыйынды түздү. ГЭСтен орточо 11,68 тыйын жана ЖЭБден 2 сом 59 тыйындан чыгууда. Бардык бөлүштүрүүчү компаниялар электр энергиясын «Электр станциялары» ААКсынан (иштеп чыгаруучу компаниядан) сатып алышат, өздөрүнө жеткирилгенге чейин «Кыргызстан Улуттук электр тармагы» ААКсына (жеткирүүчү компания) электр энергиясынын транзити үчүн төлөшөт. 2016-жылы «Түндүк электр» ААКсы боюнча акыркы керектөөчүлөргө электр энергиясынан сатуудан орточо коюлган тариф 1 кВт/саат үчүн 1 сом 47 тыйынды түзсө, алардын 59,04 тыйыны «Электр станциялары» ААКсына электр энергиясын сатып алууга, 16 тыйыны «Кыргызстан Улуттук электр тармагы» ААКсына электр энергиясын ташууга берилип, 71,96 тыйыны «Түндүк электр» ААКсында калат. Учурда 2018-2023 жылдарга электр энергиясына жаңы тариф саясаты иштеп чыгарылууда.

«КАРЫЗДЫ ТӨЛӨӨ ҮЧҮН ТАРИФТИ КӨТӨРҮҮ ГАНА ТУУРА ЭМЕС»
Мурунку энергетика жана өнөр жай министринин орун басары, өлкөнүн өнөр жайына эмгек сиңирген ишмер Райымбек Мамыровдун айтымында, 2014-2017-жылга карата кабыл алынган тариф саясаты өлкөдөгү шайлоолордон улам ишке ашпай калган. Эми ал баанын көтөрүлүшүнө түз таасирин тийгизүүдө:
– Борбор Азия боюнча электр энергиясынын баасы бизде арзан дегенибиз менен бизде айлык акы, пенсия, жөлөк пулдар дагы аз. Бул багытта түшкөн каражат энергетика тармагын өнүктүрүүгө толук жетпей башка мамлекеттерден миллиарддап карыз алып жатабыз. Электр тармагын тейлеген ишканалардын башка мекемелерден айырмасы бар. Алар алган карызды мамлекеттин эсебинен эмес, өздөрүнүн кирешесинин эсебинен төлөп кутулушат. 2017-жылдын аягында энергетика тармагындагы карызды төлөө мөөнөтүн жылдырууну суранышты. Буга тариф саясатынын иштебей калганы себеп болду. 2014-жылы кабыл алынган тариф саясатына ылайык, жыл сайын электр баасын 10 пайыздан көтөрүп туруу каралган болчу. Бирок шайлоо, референдум алдында элди нааразы кылбоо үчүн бийлик тариф маселесин козгобой койду. Электр тармагы үчүн Кытайдан алынган 1 миллиард долларга жакын карызды кайтаруу убактысы келди. Бирок карызды тарифти көтөрүү менен гана төлөш керек деген да туура эмес. Электр тармагындагы ашыкча чыгымдарды азайтып, элдеги карыздарды жыйноо зарыл.

«ЭЛГЕ ЭМЕС, БАЙ КОМПАНИЯЛАРГА ЭКИ ЭСЕ КЫМБАТ САТУУ КЕРЕК»
Электр энергиясы боюнча эксперт Расул Умбеталиевдин билдиришинче, тарифти көтөрүүдөн мурун аталган тармактагы коррупцияны жоюу керек:
– Электр энергиясынын баасы калкка, жеке мекемелерге канчадан болуп жатканы өтө маанилүү. Себеби 2010-жылдагы элдик ыңкылаптын келип чыгышына электр энергиясынын тарифинин көтөрүлүшү да роль ойногон. Азыр да кризисти тарифти көтөрүү менен чечебиз деп жатышат. Бул кайрадан эле коррупцияга жол ачат. Жыл сайын бул тармакта миллиарддар уурдалууда. Коррупция кирешени келемиштей кемирип жатат. Электр тармагын аксатып жаткан бир нече себептер бар. Мисалы, тендерлердин ачык-айкын өтпөй жатышы, дебитордук карыздардын көптүгү жана кадр саясаты. Аталган тармакка бир нече жолдор менен киреше алып келсе болот. Мисалы, Өзбекстанга электр энергиясынын 1 кВт/саатын 1 жарым сомдон эмес, 2 жарым сомдон сатуу жана Бишкектеги жылуулук электр борборуна (ТЭЦ) Казакстандын көмүрүнүн тоннасын 3600 сомдон сатып албастан, өзүбүздүн 3000 сомдук көмүрдү пайдалануу.
Электр жарыгын ташууну 94 пайыз мамлекет моюнуна алган. Мамлекетибиздеги кен казган ишканаларга тарифти эки эсе көтөрсө болот. Себеби алар «бизге электр-энергиясын үзгүлтүксүз берип тургула» деп суранып жатышат. Өкмөт алдыда тарифти жарандар үчүн 10 пайызга, ишканалар үчүн 20 пайызга көтөрүшү мүмкүн.


Бектур Токтоноев
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  -2 
Комментарийлер(1)
23.01.2018. 16:36 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
32
Катталган:
26-09-2014
Соӊку аракети:
14-11-2018 10:18
Жынысы:
Белгисиз
+1
Атанарбаевдин балдары ортодо ортомчу болуп алган бизден арзан алып элге кымбат сатат биз ал жонундо соз кылсак жумуштан алдырып коет деп айткан эркек жокбу аранарда урматтуу электриктер!
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: