Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

УЛАК ТАРТЫШ ЭКИ АДАМДЫН ӨМҮРҮН АЛДЫ. ЭЛДИК ОЮНГА КООПСУЗДУК ЭРЕЖЕЛЕРИ КЕРЕКПИ?

№797 9-15-февраль 2018-жыл


"Оюндан от чыгат". Мындай сөз бекеринен айтылбайт чыгар. Ушул жылдын январь айында көпчүлүктүн коштоосунда өткөн аламан байге үчүн оюнда Бишкек жана Ош шаарларында эки адамдын өмүрү кыйылды. Кырсык дейбизби, кокустук деп атайбызбы, бул оюнга эреже жетишпей, коопсуздук маселеси каралбаганынан кабар берет.


КЫРСЫК КОШТОГОН АЛАМАН
Эл арасында аламан деген түшүнүк тээ илгертен жашап келет. Ага эрежесиз улак тартыш же улак үчүн болгон массалык кармаш деп мүнөздөмө берсе болот. Иретсиз, эреже сакталбаган аламан оюнун көк бөрү оюну менен салыштырып болбойт. Анткени аламан адатта жеке ишкерлер, той ээлери тарабынан уюштурулуп, аргымактын же улакчынын жаш курагы эсепке алынбай, чеги, убактысы, тайказаны жок өткөрүлөт. Кумарга жетелеген бул ат оюнунан адам ажал тапканы ойго салбай койбойт.
23-январь күнү Ош шаарынын Жапалак деген жеринде улак тартыш учурунда өспүрүм баланы ат тебелеп кетип, ал ооруканага жетпей каза болгон. Ош шаардык Ички иштер башкармалыгынан билдиргендей, айыл четинде жүрүп жаткан аламан оюнуна көрөрман катары барган 12 жаштагы Акжол Акылбек уулун 1973-жылы туулган Ж.Ч. жылкысы менен тебелеп кеткен. Кырсыктын кесепетинен өспүрүм ооруканага жетпей жан берген. Окуя болгон жерде маркумдун атасы жана бир тууган агасы да болгон. Алар ат менен тебелетип кеткен айылдашынын үстүнөн арыз берүүдөн баш тартышкан.
Ал ортодо 27-январь күнү Бишкектин четиндеги Ак-Бата конушунда аламан улак орун алып, анда муз жарылып кетип, бир оюнчу аты менен кошо сууга түшүп кетип каза болгон. Аталган иштер кокустук катары бааланып, кылмыш иши козголгон эмес. Мындай окуялардын катталышы аламандын коопсуздугун ким карайт, эреже-шарттар керекпи деген суроо жаратат.


«КООПСУЗДУК МАСЕЛЕСИ МАМЛЕКЕТТИК ДЕҢГЭЭЛДЕ КАРАЛА ТУРГАН ИШ»
Көк бөрү федерациясынын вице-президенти Жыргалбек Саматов аламан оюнунун коопсуздук маселеси мамлекеттик деңгээлде чечиле турган маселе экенин билдирет.
– Аламан – ата-бабалардан келаткан оюн. Ал азыркыга чейин жер-жерлерде расмий эмес түрдө өткөрүлүп келе жатканына күбө болуп жатабыз. Албетте, коопсуздук эрежелерин киргизип, тартип орнотуп, көзөмөл кылса болот. Бирок аны жасоо федерациянын колунан келбейт. Бул мамлекеттик деңгээлде карала турган маселе. Спорттун кайсы түрү болбосун жер-жерлерде өкүлү болот. Аламан же дагы башка спорттук мелдеш өткөрүүчү адам ошол өкүлдөргө жана жергиликтүү бийликке кайрылып, коопсуздук жагын карап берүүсүн өтүнсө, ага көңүл бурулуп чара көрүлсө туура болмок. Эгер аламан мамлекеттик деңгээлде уюштурулуп калса жергиликтүү бийлик “Тез жардам” кызматы жана милиция менен камсыз кылып берсе, ошондо тартип орномок. Бул көчө оюну болгондуктан, кырсык болбойт деп айтуу кыйын. Ар кандай кырдаал жаралып кетиши мүмкүн.


«УЛАК ТАРТЫШКА ДА КАЛЫС КЕРЕК»
Токтогул районунун Жаңы-Жол айылынын тургуну көп жылдан бери аламан байгеге катышып жүргөн Мырзабек Аметжанов аламан улакты коопсуз кылуу боюнча ойлору менен бөлүштү.
– Мурда той-аштарда кадимки көк бөрү оюну уюштурулуп, уткан тарапка той ээси ырымын кылып байгесин берчү. Ал эми оюнга түшкөн улакты үйүнө алып кетпей, аны көпчүлүккө берип койчу.
Кайсы өрөөндүн жигиттери мыкты, жылкылары күлүк болсо ошолор улакты илип кетишчү. Ал кезде улакты башка өрөөндүн жигиттерине алдырып жиберүү чоң намыс эле. Уятка калабыз деп, караңгы кирсе да, ашуу ашса да өз элине эңип кетүү эрдик деп саналчу. Суусамырда болгон тойдо улакка биз ээ болсок, эңип алып Чычкандын ичине чейин алып кетчүбүз. Таластын жигиттери алса, дээрлик казактын чек арасы жакка чейин чаптырып кетишчү. Азыр улакты улакчылар эле союп жеп коюп жатышпайбы, ал кезде жеңген тарап айыл аксакалдарын чакырып, улакты асып, беш бармак жасап берип батасын алышчу. Азыр бул оюнга расмий түрдө калыс ишке киргизилсе, ал эреже бузулганда ышкырып, токтотуп же жазаласа оюн таза болот. Көк бөрүнүн эрежелери деле аламанга ашыкча болбойт. Калыс оюнду башкаруу менен өмүрүн тобокелчиликке сала ойногон оюнчулардын күтүүсүз кырсыкка кабылышынын алдын алат. Мисалы, ат менен ат сүзүшөт, бирок ат менен улакчыны сүзүү эреже бузуу экендигин эскертип турат эле да.


«КУДАЙ САКТАСЫН ДЕП ЧЫГА БЕРЕБИЗ»
Улакчы Жандар Төрөев Кара-Кулжада былтыр күзүндө той өткөрүп, ага миңдеген улакчыны чогултуп, аламан байге уюштурган. Мындай оюндарда миңдеп саналган улакчыны көзөмөлдөө кыйынчылык туудурарын айтат.
– Албетте, жылдын башында эле аламан улактын айынан эки адам каза болуп калганы өкүндүрөт. Аламан өткөргөн адам анын жоопкерчилигин сезип, оюн боло турган жерди жакшылап карап, анан белгилесе туура болот. Суусу терең муз жарылып кетүү коркунучу бар аймактардан алысыраак ойноп, кооптуу жерлерден качыш керек. Бирок белгиленген жерден тышкары оюндун өзүндө ар түрдүү кырдаалдар орун алып кетиши мүмкүн. Бири жыгылса, экинчиси жараат алып калышы мүмкүн. Андай маселеде той берген адам коопсуздукка жооп бербейт. Аламан илгертеден калыптанып калган расмий эмес массалык оюн болгондуктан, ага эреже киргизүү татаалыраак болуп калат го дейм. Совет доорунда аламанга бир эмес, бир нече ирет тыюу салынган. Бир чети азгырык, бир чети ата-бабадан келаткан салттуу оюн болгондуктан, ал кезде деле жашынып, бекинип ойноло берчү. Тыюу салууга моюн бербеген бул оюн кандайдыр бир жаңы шартка же эрежеге деле баш ийбесе керек. Аламан алдында уюштуруучу деле, улакчы деле оюнга “Кудай сактасын” деп чыга беребиз.


«ШААР АРАЛАП КЕТИП, УРУШ УГУП КАЛАБЫЗ»
22 жаштагы Аскар Алышев ар аптанын жекшемби күндөрү Талас шаарынын четиндеги аймакка барып, аламан байгеге катышат.
– Таластын аэропорту жакта ээн тегиз жер бар, ошол жерге ар жуманын жекшемби күндөрү улакчылар чогулабыз. 50-60тай улакчы чогулган жерге көрүүчү болуп дагы ошончо киши барат. Каалоочулар ортого акча таштайт. Байгеге ээ болуу үчүн айылдын ылдый жагы жана өйдө жагы болуп бөлүнүп алып беттешебиз. Кумарга берилип кетип, шаар аралап кеткен күндөр болгон. Кээде жай тургундардын үйлөрүнө кирип кетип, уруш уксак, кээде өтүп бараткан машиналар менен сүзүшүп кетип, чыгымын төлөп калган учурлар кездешет. Шаарга кирип кеткенде милиция кызматкерлеринен да эскертүү алып калабыз. Оюн кумар да. Берилип кеткенде шарттарга баш ийүүнү унутасың, көздөгөнүңө жеткенче эч эреже ойго келбей калат.


Алтынай Тынышова
sport@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  5 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: