реклама
Супер-Инфодо жарнама
SUPER.KG порталында жарнама
Реклама в Супер-Инфо
Реклама на SUPER.KG
Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Kompanion gazeta
Akbuura gazeta

ЭКОЛОГИЯЛЫК ТАЗА ЖЕР СЕМИРТКИЧТЕР МОЛ ТҮШҮМГӨ ӨБӨЛГӨ!

№810 11-май -17-май, 2018-ж.


Узак жылдар бою минералдык жер семирткичтерди (мисалы, суперфосфат, азот, фосфор жана калий селитрасы, аммофос) колдонуудан айдоо аянттары арыктоодо. Алар көп колдонулуп өстүрүлгөн жашылчаларда топтолгон уулуу заттардан ден соолукка зыян келүүдө. Андыктан органикалык ("органика" – организм, тирүү жандык дегенди билдирет) жер семирткичтер менен жерди семиртип, экологиялык таза азыктарды өндүрсөк, ден соолукка зыян келбейт жана чет өлкөгө да сата алабыз.

Органикалык жер семирткичтер кайсылар?
Булар – курамында органикалык кошулмаларды камтыган, адамдын организмине зыян келтирчү уулуу заттары жок жер семирткичтер. Аларга компост (органикалык заттардын чириндиси), өсүмдүктөрдүн чириндиси, малдын жана канаттуунун кыгы, чым көң, саман, жыгач таарындысы жана башкалар кирет.


«КОМПОСТ – ӨЗҮҢ ЖАСАП АЛУУЧУ ЖЕР СЕМИРТКИЧ»
Салижан Закиров, Ноокен районунун Ноокен айылынын тургуну, багбан:
– Компост жерди күчтөндүрүп, түшүмдүүлүктү жогорулатып, борпоң тарттырат. Мен 2 күнөсканамдагы жашылчаларды жана экзотикалык өсүмдүктөрдү компост менен өстүрөм. Аны менен өсүмдүктөр жакшы өсүп, түшүмү жакшы болот. Компостту жасаганды үйрөнүп алып, там артына эккен жашылчасы үчүн колдонгондордун саны көбөйүп баратат. Ал акча коротуп сатып албай, өзүң жасап алчу жер семирткич. Компост жасоону атайын курстан окуп үйрөнүп, жасап колдонуп келе жатканыма 10 жыл болду.

КОМПОСТТУ ДАЯРДОО
– Бул үчүн чуңкур казуу (тереңдиги кийин компостту чыгарууга ылайыктуу болушу зарыл) керек. Болбосо чоң жыгач жашик, темир жашик же тегиз жер деле жарай берет. Алгач түбүнө дарак, бадалдардын ичке шак-бутактары, анан калыңдыгы 15 сантиметрдей болгон саман ташталат. Андан ары малдын, тооктун кыгы (аз кошулат), түшкөн же шактардан сыдырылып алынган жалбырактар, кашек, саман, жыгачтын таарындысы, жумурткалардын майдаланган кабыгы, жаңы чабылып соолуган чөптөр (аз кошулат, болбосо компост кычкыл болуп калат), тамак-аш таштандылары биринин үстүнө бири ташталып, эң үстүнө суу чачылат. Бети клеёнка, картон кагаз же топурак менен бекем жабылат. Үстүн ачып тамак-аш калдыктарын төгүп, кайра жаап коё берсе да болот.
Компостту убак-убагы менен аралаштырып туруу керек. Мындан араларына кычкылтек кирип, жакшы ачыйт. Күн ысык болсо 2 айда компост чирип бүтөт. Даяр болгон компост нымдалышып, өңү каралжын тартып, ичиндеги температура +60 градуска жана андан ашыкка жетип, жылуулук бөлүп чыгара баштайт. Жылуулук чыгып токтогондо колдонууга даяр. Аны жерди айдагандан кийин чачууга да, ошондой эле жакшы өспөй жаткан маданий өсүмдүктөрдүн баарына 15-20 күн сайын чачып турууга болот. Компостту жогоруда айтылгандардын баары болбосо деле, колдо болгондорунан жасай бериңиз. Компостту күздө жасап, кышы менен калтырып жазында колдонсоңуз да жакшы.

«МЫКТЫ ТҮШҮМ АЛАМ ДЕСЕҢИЗ КЫК, ЧИРИНДИ, БИОГУМУСТУ КОЛДОНУҢУЗ»
Кызайым Эргешова, Кыргыз улуттук агрардык университетинин өсүмдүктөрдү өстүрүүчүлүк жана коргоо кафедрасынын доценти, айыл чарба илимдеринин кандидаты:
– Жерди органикалык жер семирткичтер менен байытуунун төмөндөгүдөй да жолдору бар:

Өсүмдүктөр чириндиси
Огородго же талаага чоң идишти (бочка, эски ванна) коюп, ичине суу куюп, үстүнө огородду же талааны отогондо чыккан отоо чөптөрдү сала берсе, ал 7-15 күндө ачып калат. Аны чыпкалап, айдаган, эккен өсүмдүктөрдүн түптөрүнө куйсак же жөөк менен агызсак болот. Муну шартыңызга карап улам жасап чача бериңиз. Эгер ушул ачытманын 10 литрине 40 грамм кир самынды эзип кошуп жиберсек, жер семиртүү менен кошо өсүмдүк зыянкечтерин да кошо жоготкон болобуз.

Кык
Кык – жер кыртышын органикалык заттар менен байытып, андагы нымдуулуктун жана температуранын бир калыпта сакталып турушун камсыздайт. Анын курамы өсүмдүктөргө керектүү микроорганизмдерге, кобальт, азот, фосфор, калий, жез, бор сыяктуу химиялык элементтерге бай. Кыктардын көп колдонулуучу түрлөрүнө кайрылалы.

Жылкынын кыгы. Бат чирүүчү кык. Топуракты жакшы жылыта тургандыктан көчөттүн, уруктун батыраак өсүп-өнүгүшүнө шарт түзөт. Жаңы кыгы өсүп жаткан ашкабак, коон, дарбыз, патиссон, кабакча, бадыраң сабактарынын түптөрүнөн бир аз алыстыкта ташталат. Бул кошумча азыктандыруу болуп саналат.

Уйдун кыгы. Жерди жылкыныкынан бир аз начарыраак жылытат. Жашылчаларга жаңы кыгынын суудагы эритиндиси кошумча азык катары берилет. Ал үчүн 100 литр сууга 10 литр кык салынып, эритилет. Ар бир өсүмдүктүн түбүнөн 10 сантиметрдей аралыкта чуңкурча казып, ошол жерге 50 граммдан куюп, үстүн топурак менен жаап коюу керек (бууланып учуп кетпеши үчүн). Өсүмдүк аны тамыры менен соруп алып, бат өсө баштайт. Муну ар 15-20 күндө кайталай берүүгө болот.

Койдун кыгы. Өзгөчө күчтүү кык, жерди мыкты азыктандырат. Жаңысы өсүмдүктөрдүн тамырын күйгүзүп кетет.

Тооктун кыгы. Мунун күчү чачылган жерде 1,5 жылга чейин жетет. Анткени мында азот, калий, фосфор жана магний башка кыктарга караганда 3-4 эсе көп. Жаңысы өсүмдүктөрдүн түбүн күйгүзүп жиберет. Тоок кыгынын ачытмасы өсүмдүктөргө, анын ичинен жашылчаларга кошумча азык катары жүрөт. Бул үчүн 5 килограмм кыкты чоң идиштеги 100 литр сууга салып, 7-10 күн ачытып коюу керек. Бети бекем жабылат. Анан жашылчанын сабагынан 10 сантиметр жерден чуңкурча казып, ошол жерге 50 граммдан куюп, бетине топурак шилеп коюу зарыл. Муну ар 20 күндө кайталоого болот.
Жер айдоо алдында 1 гектар жерге жердин арык-семизине жараша чириген кыктардан жылкыныкы 50-60 тонна, уйдуку 20-60, койдуку 5-20, тооктуку 1-5 тоннага чейин чачылат.

АРАЛАШМА КЫК
Уй, жылкы, кой, тооктунбу, айтор, колдо бар чириген кыктарды аралаштырып мүшөккө салып, капты сугарылып жаткан жөөктөрдүн баштарына таштап коюу кажет. Суу менен эрип жана агып жашылчаларды, же башка маданий өсүмдүктөрдү азыктандыра берет. Эгер жер арык болуп өсүмдүк начар өсүп жатса, муну 15-20 күндө кайталай бериңиз.

БИОГУМУС
Биогумус – бул айыл чарбасынын органикалык калдыктарын сөөлжан аркылуу кайра иштетүү менен алынган жер семирткич. Түшүмдүүлүктү 15-20 пайызга жогорулатат. Биогумусту ар ким өзү сөөлжандарды сатып алуу менен багып көбөйтүп жасап алса болот. Болбосо даярын сатып алууга да мүмкүн. Биогумусту мен өзүм колдонуп, жашылчаларды өстүрүп жүрөм. Помидор, жүгөрү, бадыраң дегендер абдан көп баш байласа, картошканын 1 түбүнөн бир чакага чейин аласың. Көчөт отургузууда жана урук себүүдө чуңкурчаларга алар менен кошо 150 граммдан салынат. Кошумча азык катары жөөктөргө 1-2 сантиметр калыңдыкта чачылат. Муну өсүмдүк өсүп жаткан кезде деле кайталаса болот. Топурактын асылдуулугун жогорулатуу үчүн 1 чарчы метр айдоо жерге 1-2 литр биогумустун эритмеси (биогумусту сууга кошуп) чачылат. Биогумус берилген жашылчалар башка жашылчаларга караганда 2 аптадай эрте бышат.
Жогоруда айтылган жер семирткичтерден тышкары Кыргызстанда биологиялык суюк жана упа түрүндөгү каражаттар да бар. Алар жер кыртышындагы пайдалуу микроорганизмдерди көбөйтүп, өсүмдүктөрдүн бат өсүшүн камсыз кылат. Аларды базарлардан сатып алууга болот.


Канымжан Усупбекова
kenesh@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(1)
15.05.2018. 11:41 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
2
Катталган:
08-05-2018
Соӊку аракети:
15-05-2018 13:24
Жынысы:
Белгисиз
+1
Рахмааат супер инфо мага аябай керек болуп атты эле
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макалага кирди:

Макалалардын саны:
20635;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: