Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

КЫТАЙГА БОЛГОН КАРЫЗ ӨСҮҮДӨ

№812 25-май -31-май, 2018-ж.


Кыргыз өлкөсүнүн тышкы карызы жыл сайын өсүүдө. Учурда биздин мамлекет жалпы 23 өлкө жана эл аралык уюмдарга 3 миллиард 899 миллион доллар карыз. Эң көп карыз алган өлкөлөрдүн сап башында Кытай турат.

КАРЫЗ ЭСЕБИ КАНЧА?

Каржы министрлигинин маалыматы боюнча, Кыргыз өлкөсүнүн мамлекеттик тышкы карызынын өлчөмү 2018-жылдын 31-мартына карата 3 миллиард 899 миллион АКШ долларын же болбосо 266 миллиард 818 миллион сомду түзөт. Учурда Кыргыз өлкөсү 23 мамлекет жана эл аралык уюмдарга карыз. Ал эми ички карыз 526 миллион долларды түзөт. Тышкы жана ички карызды кошкондо жалпы карыз 4 миллиард 425 миллион доллар же болбосо 302 миллиард 858 миллион сом.

Мыйзамга ылайык, мамлекеттик карыздын өлчөмү ички дүң продукциясынын көлөмүнүн 60 пайызынан ашпашы керек. Учурда Каржы министрлигинин 2018-жылга карата божомолдору боюнча, бул карыз ички дүң продукциябыздын 58 пайызын түзүшү мүмкүн. Коңшу өлкөлөр менен салыштырсак, Кыргыз өлкөсүнүн карызынын өлчөмү ички дүң продукциясынын көлөмүнө карата пайыздык көрсөткүчү боюнча эң жогору.

КЫРГЫЗ ӨЛКӨСҮ ЭҢ КӨП КАРЫЗ АЛГАН НЕГИЗГИ УЮМДАР:


ТЫШКЫ КАРЫЗДЫН ИДПНЫН КӨЛӨМҮНӨ БОЛГОН ПАЙЫЗДЫК КӨРСӨТКҮЧҮ:


КЫТАЙДЫН КАРЫЗЫНА БАТЫП БАРАТКАН ӨЛКӨ
Кыргыз өлкөсү Кытайдын Экспорт-Импорт Банкынан эң көп карыз алган. Биздин мамлекеттин Кытайга болгон карызы жалпы тышкы карыздын дээрлик 41 пайызын түзөт.

Каржы министрлигинин маалыматына таянсак, аталган банктан алгачкы жолу 1992-жылы 5 миллион доллар насыя алынган. 2010-жылга карата карыз 150 миллион долларды түзгөн. Учурдагы Кытайдан алынган негизги насыялар Түндүк-Түштүк альтернативдик жолун курууга 850 миллион доллар, «Датка-Кемин» долбооруна 389 миллион доллар, чуу жараткан ЖЭБдин жаңылануусуна 386 миллион доллар жана башкаларга керектелген.

Быйылкы жылдын март айында глобалдык экономиканы саресеп кылган «Quartz» журналы Кытайга белчесинен карызга батып бараткан 8 өлкөнү жарыялаган. Лаос, Жибути, Мальдив аралдары, Монголия, Черногория, Пакистан жана Тажикстан мамлекеттеринин катарында Кыргыз өлкөсү да бар. Учурдагы Кытайга болгон карыздын келишимине ылайык, кыргыз тарап эл аралык сотко кайрылуу укугуна ээ эмес. Тактап айтканда, бул маселе боюнча суроолор жаралса сотко даттануу мүмкүн болбойт.

«БИР ӨЛКӨДӨН ИРИ СУММАДАГЫ КАРАЖАТТЫ КАРЫЗГА АЛУУ КОРКУНУЧ ЖАРАТАТ»

Эмил Үмөталиев, коомдук ишмер, экономика боюнча эксперт:

– Карыздын көп же аз, керек же керек эмес дегенин бир сөз менен жооп бергенге болбойт. Биринчиден, карыз мамлекеттин чечими, канчалык ИДПнын көлөмүн же пайызын түзөт деген суроолорду карайт. Коюлган чектен ашпашы керек. Экинчиден, улуттук коопсуздук үчүн карыздар кимден алынган деген суроону карайт. Карызы көп деп АКШны такай мисал келтиришет (ред.: жалпы мамлекеттик карызы 21 триллион доллар). Бирок бул өлкө ички экономикалык субъекттерден алган карызы көп. Алар бир гана өлкөдөн көп карыз алган эмес. Ошондуктан карыздар кайсы ресурстардан алынган, эгерде күтүлбөгөн кырдаалдар чыгып кетсе кимден көз каранды болот дегенге көңүл буруш керек. Биз өтө көп карызды күчтүү, биз менен чек арасы бар мамлекеттен алып койдук. Бул коркунучтуу. Чек арасы чектешкен бир өлкөдөн карыз алганда коркунуч көбөйөт, анткени биздин мамлекетке басым кылуу кызыкчылыгы көбүрөөк болот. Ошон үчүн башка акылдуу өлкөлөр алыскы, чектешпеген мамлекеттер менен тыгызыраак мамиле курганга аракет кылышат. Мисалы, Монголия Германия жана Япония менен тыгыз мамиледе. Бир жактуу, бир өлкөгө көз каранды болбосок, акылмандуулук жана көбүрөөк прагматизм кылган болобуз.

КЫТАЙГА КАРЫЗДЫ ТӨЛӨЙ АЛБАЙ КАЛСАК ЭМНЕ БОЛОТ?

Алгандын бергени бар. Бирок алынган насыялар натыйжасыз пайдаланылып калса, аны төлөй турган маалда оорчулук болушу мүмкүн. Кытай Орусия, Түркия жана Германия сыяктуу Кыргыз өлкөсүнүн карызын кечпей тургандыгын билдирди.

Ушул жылы март айында Кытай элчиси Сяо Цинхуа «Кытайдан алынган жеңилдетилген насыялардан Кыргыз өлкөсү пайда көрө алды. Аны төлөө келишиминде сүйлөшүлгөндөй болот жана мындан башка жолдору каралбайт дагы»,- деп айткан.

Буга чейин Кытайга олчойгон карызга батып, аны төлөй албай калган өлкөлөрдүн тагдырын карасак, Эл аралык валюталык фонддун маалыматы боюнча, Шри-Ланканын 2017-жылга карата Кытайга болгон карызы 47,8 миллиард долларга жеткен. Өз убагында төлөнбөгөн карыз үчүн аталган өлкө маанилүү деген Хамбантота портун Кытайдын мамлекеттик компаниясына өткөрүп берүүгө аргасыз болду. Ошондой эле Жибути карызы үчүн Кытайга өз өлкөсүндө аскердик база куруусуна уруксат берсе, Пакистан Гвадар портун ижарага берген. 2016-жылы Камбоджанын 90 миллиондук карызын Кытай тарап 30дан ашык маанилүү келишим түзүү менен кечкен. Ушул жылдын апрель айында Тажикстан бийлиги Кумарг алтын кенин Кытайга бермек. Коңшу өлкөнүн Кытайга болгон карызы 1,2 миллиард долларга жетип, алтын кенди биздин ЖЭБди курган ТВЕА компаниясы курары маалым болду.

Айылчы Сарыбаев, экономика илимдеринин доктору, профессор:

– Тышкы карыздар боюнча мамлекеттик маанидеги маселелер, бюджет маселесин бир эле адам эмес, 120 депутат бекитет. Канча суммадагы карыз алынса, аны ошондой эле келишимдин негизинде төлөйт. Карызды төлөй албай калсак жерибизди тартып алат же башка кен берилет деген түшүнүк туура эмес.

«НАСЫЯНЫ НАТЫЙЖАЛУУ ПАЙДАЛАНБАСА ЧЫГАША БОЛОТ»

Улук Кадырбаев, экономика жана финансы боюнча эксперт:

– Дүйнөдө өлкөнүн ИДПсына салыштырып, ошонун негизинде карыздар өлчөнүп алынат жана берилет. Банк деле жеке адамга насыя берип жатканда кардардын кайра карызды төлөп бере турган акыбалын карайт. Мамлекет карыз алганда да ошондой. Насыя алып жатканда бул өлкө кайтарып бере алабы, өлкөнүн ИДПсын карайт. Ошонун негизинде Дүйнөлүк банк болобу же башкасы насыя берет. Бирок кээде жоопкерчилиги жок же эл аралык стандартка карабаган каражат институттар же чоң жеке банктар аны карабай бере беришет. Бир мамлекеттин башка мамлекет алдында карызы бар болуп, аны төлөй албай калса, эл аралык соттор аркылуу мүлкүн арестке коюп коёт. Мисалы, бир убакытта "Кумтөрдүн" акцияларына арест коюлбады беле. Азыр заманбап мезгил келбедиби, "мына ушунча карызың бар экен" деп согуш баштабайт. Карызды төлөй албаган мамлекеттер дефолт болсо да эч ким ал өлкөнүн жерин ала албайт. Бирок мындай абалга жеткирбей, ички мүмкүнчүлүктөрдү пайдалануу керек. Мамлекеттин насыя алганы жеке адамдын насыя алганы менен айырмасы жок. Биз насыяны алып натыйжалуу жумушту баштаганга аракет кылабыз да. Мамлекет дагы карыз алгандан кийин өлкө ичинде экономиканы өнүктүрбөй же киреше алып келген долбоорлорду жасай албаса бул чыгаша эле болуп калат.

КАРЫЗДАР КАНТИП ТӨЛӨНӨТ?

Кытайга болгон карыз коомчулукту тынчсыздандырбай койгон жок. Буга кыргыз активисттери атайын видеокайрылуу жасашып, карызды төлөө үчүн жөнөкөй жарандар акча чогултуп, эсептик депозит ачууну айтып чыгышкан. Ал эми 17-майдагы парламент жыйынында депутат Камчыбек Жолдошбаев «атайын фонд түзүп, байлар, өзүбүз эле акча топтоп Кытайдан алган карызыбыздан кутулалы»,- деп сунуштаган эле.

Каржы министрлигине таянсак, 2018-жылы тышкы карызды төлөө үчүн бюджеттен 13 миллиард сом каралган. Бүгүнкү күндөгү төлөөлөрдүн эсебин алганда карыздарды төлөөнүн орчундуу маалы 2024-2030-жылдарга туура келет. Насыянын бирин алып карасак, ЖЭБден алынган 386 миллион долларды Кыргыз тарап үстөк пайызы менен 2033-жылга чейин 493 миллион доллар кылып төлөөсү керек. Ал насыя 20 жылдык мөөнөткө алынып, 2024-жылга чейин Кыргыз тарап карыздын үстөк пайызын гана төлөйт.


Тышкы карызды ар бир кыргыз жаранына бөлө келгенде 623 АКШ доллардан же 42 миң сомдон тиет.

Анын ичинде Кытайга болгон карызды бөлө келгенде ар бир кыргыз жаранына 273 АКШ доллардан же
18,5 миң сомдон тиет.


Адилет Керимбек уулу
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  -7 
Комментарийлер(5)
29.05.2018. 15:06 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
176
Катталган:
10-08-2010
Соӊку аракети:
21-06-2018 13:38
Жынысы:
Белгисиз
0
Туулган баладан баштап ар бир Кыргызстанда жашаган адамга болуш керек.
29.05.2018. 15:26 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
16
Катталган:
25-05-2010
Соӊку аракети:
16-11-2018 19:56
Жынысы:
Белгисиз
0
Бул акчалар кайда кетти, жеп ичерлер талап кетишти, эми карапайым калк толойт бекен. Жуткучтар
29.05.2018. 16:57 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
178
Катталган:
13-05-2016
Соӊку аракети:
16-11-2018 15:29
Жынысы:
Белгисиз
0
Ким алган акчага туура эмес коротсо алардын мулкун алып бул акчаларды которуу керек,карапайым элдерге чачуунун кереги жок
30.05.2018. 00:11 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
22
Катталган:
17-05-2017
Соӊку аракети:
16-11-2018 00:03
Жынысы:
Белгисиз
0
Kitaidin plani akcha berip kariz kilip kirgizstandi anan jeribizdi alat karizinin orduna korosunor
03.06.2018. 05:55 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
10
Катталган:
30-12-2011
Соӊку аракети:
29-09-2018 05:26
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
England, London
0
Карыз албай койсо болбойбу не?
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: