Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ӨЛКӨДӨ ДОНОРДУК КАН ТАРТЫШ. БИРОК ЭМНЕГЕ ТӨГҮЛҮП ЖАТАТ?

№813 1-июнь -7-июнь, 2018-ж.


Өмүрдү сактап калчу донор кан өлкөбүздө тартыш, ага карабай кандар эмнеге төгүлүп жатат? Кыргызстанда бир жылда канча донор кан даярдалат, анын баасы карапайым элдин чөнтөгүнө туура келеби? Мына ушул суроолорго 14-июнь – Бүткүл дүйнөлүк кан донорунун күнүнө карата Республикалык кан борборунун директору Бакыт Карабаевден жооп алдык.

– Бакыт мырза, өлкөдө донор кандын тартыш экендиги маалым. Ошого карабастан кан даярдаган мекемелерде (дарылоо мекемелеринин ичиндеги 39 кан бөлүмү жана 7 кан борбору даярдайт) андай кандардын көп жылдардан бери төгүлүп жаткандыгы учурда чуру-чууну жаратууда. Буга чейин канча тонна донордук кан төгүлдү?

– Ушул сиз айткан маселе 19-майда Жогорку Кеңеште фракциянын отурумунда да козголгон. Кан борборлору канды жана кан компоненттерин топтойт жана ооруканаларды алар менен камсыздайт. Кандан кан компоненттери (эритроцит, лейкоцит, тромбоцит, плазма) ажыратылып алынат. Ошондой эле кандан же анын плазмасынан кан препараты жасалат. Оорулууга кандын өзү эмес, оорусуна жараша кандын компонентинин бири куюлат. Мисалы, тромбоциттер (кандын уюшуна жооп берчү зат) онкологиялык ооруларга химиялык терапия жүргүзүүдө, эритроцит (кызыл кан денечелери) анемия менен жабыркагандарга керек. Плазма -30 градуста, эритроцит кадимки муздаткыч температурасында, ал эми тромбоциттер +22 градустагы температурада медициналык аппараттарда сакталат. Плазма 3 жылга чейин сакталса, эритроциттер 21-42 күн гана жашайт.

Эритроциттер көрсөтүлгөн мөөнөткө чейин колдонулбай калса, анда төгүлөт. Бул бизде эле эмес, бүт өлкөлөрдө акыркы 10 жыл аралыгында төгүлүп келген. Азыр деле бизге окшоп жогорку технология менен сакталчу криоконсервация (эритроциттик масса) аппараттары жок өлкөлөр төгүшөт. Кыргызстанда андай аппарат өмүрүндө болбогондуктан төгүлгөн кандар канча тонна болуп кеткенин айта албайм. Аталган аппаратта, суюк азотто эритроциттерди 10 жылга дейре сактоого болот (тоңдуруу ыкмасы). Муну өнүккөн өлкөлөр колдонуп жатат. Аталган аппарат кан борборуна гана эмес, кан даярдоого тиешеси бар бардык мекемелерге керек деген маселени биз 10 жыл мурун көтөрүп чыгып, Саламаттыкты сактоо министрлигине айтканбыз. Ошол учурда 1 аппараттын баасы болжол менен 450 000 доллар турмак.

Кептин баары аны менен кошо дагы 4 аппарат чогуу колдонула тургандыгында болууда. 1-аппарат – кандын курамында калып кеткен оору козгогучтардан арылтып тазалоочу, 2-аппарат – канды тоңдуруучу (криоконсервация), 3-аппарат – тоңдурулган канды сактоочу, 4-аппарат – тоңдурулган канды керек делген учурда эритип берүүчү аппараттар. Буларга болжолдуу түрдө 11 миллион евро кетиши мүмкүн. Мамлекеттик бюджеттен акча каражаты бөлүнсө алынат деп үмүт кылуудабыз.

– Республикалык кан борбору немис өнүктүрүү банкынан алган 4 миллион евро грантты эмнеге ошол аппаратты алганга короткон эмес? Аны туура эмес колдонушкан деген сөздөр да бар...

– 4 миллион евро грант Саламаттыкты сактоо министрлигине өткөзүлүп берилген. Министрлик Республикалык жана 6 облустагы кан борборлорун капиталдык оңдоп-түзөөдөн өткөрүп, медициналык муздаткыч жана тоңдургучтарды, автомашиналарды, кан алууда донорлорго керек болчу креслолорду, башка медициналык жабдыктарды алып берген. Адистерди Орусиядан, Германиядан окутту. Биз бергендерин өткөрүп алуучу гана болгонбуз. Ал грант 2012-2016-жылдар аралыгында ишке ашырылды. Мурун медициналык муздаткычтар жок, кандар кадимки тиричилик муздаткычтарында сакталып келген.

– Бир жылда өлкөдө канча кан даярдалат?

– Кыргызстандын калкынын саны 6 миллиондон ашыкты түзсө, 2017-жылы кан тапшырган кыргызстандыктардын саны 41 552ге жетип, 20 776 литр кан даярдалган. Кан тапшыргандардын 75 пайызы бейтаптардын туугандары, 23 пайызы өз каалоосу менен акысыз кан бергендер, 2 пайызы акчага тапшыргандар.

Акыркы учурларда Кыргызстанда донорлордун саны кыскарып отуруп 1000 адамга 5-6 донор гана туура келип калды. Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму "ар бир 1000 адамга 40 донор туура келүүсү кажет" деп белгилейт. Кыргызстанда ар бир 1000 атуулга сөзсүз 40 донор керек дегенден алысмын, бирок донор кандын тартыштыгы бар. Ал эми өткөнгө кайрылсак, 1985-жылы Кыргызстанда
60 808 литр кан даярдалган.

Кан тапшыруучу ар бир адамдан 470 грамм кан алынат. Мынча өлчөмдөгү кан 1 же 2 адамдын өмүрүн сактап калат. Кан борборлорунан кандар атайын термоконтейнерлер менен ооруканаларга жеткирилет.

– Кан тартыштыгына эмнелер себеп болууда?

– Биринчи себеп – биздеги адамдардын баалуулуктарга көз карашы өнүккөн мамлекеттердин жашоочуларына караганда башкача. Мисалы, өнүккөн мамлекеттердин атуулдары "жок дегенде канымды берип болсо да бирөөнүн өмүрүн сактап салым кошоюн" дейт.

Экинчи себеп – өнүккөн мамлекеттерде кан бергиле деген үгүттү мэрия, окуу жайлар, ишкана-мекемелер жүргүзөт. Эл өзү келип кан берет. Биздин өлкөдө донорлукка чакыруу үгүтүн кан борборлорунун кызматкерлери жүргүзөт.

– Кан тартыштыгы кайсы сезондо өзгөчө билинет?

– Жай мезгилинде. Активдүү донор болуп эсептелген студенттер каникулга кетишет. Кызматкерлер эмгек өргүүсүнө чыгышат. Акыркы жылдары орозо да жай мезгилине туш келип жатат.

– Кандын 100 граммын канча сомго сатып алууга болот? Баасын кимдер чечет? Мен денесинин көп бөлүгү күйүккө туш болгон адамга этап менен жасалчу операцияга көп кан керектелип, анын үй-бүлөсү улам кан сатып алууга акча таппай кыйналганын билем. Антип кыйналган үй-бүлөлөр көп.

– Канга ээ болуунун 4 жолу бар. Биринчиси, пациенттин жакындары өздөрү кан тапшырып же донор таап келишип, анан канды бекер алып кете алышат. Экинчиси, даяр канды сатып алуу. 1 доза кан (болжол менен 100-250 граммдын тегереги) – 483 сом. Бааны биздин борбордун эксперттери менен Монополияга каршы агенттик биргелешип чыгарат жана Саламаттыкты сактоо министрлиги менен бирге бекитет. Аталган баа көптөгөн өлкөлөрдөгү бааларга салыштырмалуу минималдуу болуп эсептелет. Жогоруда айткандай, өлкөдө үгүт иштери жакшырып, өз каалосу менен акысыз кан бергендердин саны көбөйсө жакшы болмок.

Үчүнчүсү, дарылоо мекемесинин эсебинен бекер канга ээ болуу (өздөрүндө кан бөлүмү бар дарылоо мекемелери бейтаптарын бекер кан менен камсыздайт). Төртүнчүсү, атайын категориядагы адамдарга бекер берилет.

– Ардактуу донорлордун саны канча?
– Өлкө боюнча 4005 ардактуу донор бар. Канды өз ыктыяры менен акысыз тапшыргандар айлык акысы сакталуу менен 2 күн жумуштан бошотулат жана 100 сом берилет. Канды акчага тапшыргандарга 300 сом берилет. Кандын плазмасын акчага тапшыргандарга 700 сом төлөнөт (бул “иммунная плазмодача” деп аталат. Донордун канынан кан плазмасы бөлүнүп алынат да, калган кан кайра донорго куюлат). 1 дозадан 600 грамм алынат. Ден соолугу соо эркектер жылына 3-4 ирет, аялдар 2-3 жолу донор боло алат. Бирок эркектердин гемоглобини 130дан, аялдардыкы 120дан кем болбошу керек.


Канымжан Усупбекова
kenesh@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(15)
05.06.2018. 14:00 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
20
Катталган:
30-01-2017
Соӊку аракети:
04-09-2018 22:19
Жынысы:
Белгисиз
+2
мен да бергим келет. бирок кичинемде вирусный гепатит А менен,азыр болсо альвеококкоз мн ооруйм
05.06.2018. 22:00 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
19
Катталган:
18-05-2016
Соӊку аракети:
21-09-2018 20:53
Жынысы:
Белгисиз
+11
Мен дагы бергим келет бирок аялымдан артпай атат
05.06.2018. 23:06 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
42
Катталган:
05-04-2015
Соӊку аракети:
22-09-2018 19:01
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Алматы
+1
Kalemkash,
))))
05.06.2018. 23:58 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
09-03-2017
Соӊку аракети:
21-06-2018 14:09
Жынысы:
Белгисиз
+2
Кайсыл жерге барып кан берсек болот
06.06.2018. 06:52 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
38
Катталган:
09-03-2013
Соӊку аракети:
28-08-2018 11:38
Жынысы:
Белгисиз
+1
Менин бир Россиялык орус таанышым донор.Ал айтчуу дагы 4 жыл кан берсем мени повышенный пенсияга чыгарышат жана жылына чон компесация толошот ошол мага омур бою жетет деп.Демек донорлорду мамалекет колдойт.
06.06.2018. 13:32 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
116
Катталган:
28-04-2017
Соӊку аракети:
22-09-2018 19:24
Жынысы:
Белгисиз
+4
dinara7684, Кыргызстанда андай эмес. Караколдо бир жерди билем, кызматкерлери аман эле болсун, донорлорго ушунчалык начар мамиле кылат экен. Райондо андай эмес экен, шоколад беришкенин кордум. Караколдо беришпейт, оздору жеп алышат окшойт" деп ойлоп калдым.
07.06.2018. 14:06 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
365
Катталган:
02-04-2018
Соӊку аракети:
22-09-2018 08:53
Жынысы:
Белгисиз
-6
dinara7684,Орусиялык же тааныш дечи. Досум дейсиң го!
06.06.2018. 14:12 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
44
Катталган:
14-11-2015
Соӊку аракети:
26-08-2018 21:56
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Шахризааданын жомогу
0
Ар бир операциянын алдында чондор учун 8адамдан ашык кан берет,жакындары тааныштары. Жаш балдар учун 4 адам кан берет милдеттуу турдо.
06.06.2018. 15:45 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
166
Катталган:
17-09-2010
Соӊку аракети:
22-09-2018 12:42
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек-Ankara
+1
Shahrizaada, бизге да 15 донор керек болуп тууган-урук, тааныштарды топтоп барса 3-4 эле адамды жаратып калганы жарабайт деп кетирип жиберген. Корсо акчан болсо 1 донордук справкасы 700с турат экен акчан болсо издеп убара болбойт экенсин.
06.06.2018. 14:34 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
183
Катталган:
03-06-2013
Соӊку аракети:
17-09-2018 22:31
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
+1
120га жетиш учун уххуууу 40которуш керек экен даа,эч кимне пайдам тийбейт экен да кап
07.06.2018. 19:46 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
10
Катталган:
11-04-2017
Соӊку аракети:
03-08-2018 11:32
Жынысы:
Белгисиз
-4
Менда бергим келет, бирок бир эки кызга көп берип жатамда ошого, ошондон ашса эле берем,
10.06.2018. 17:49 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
28
Катталган:
18-08-2017
Соӊку аракети:
21-09-2018 23:41
Жынысы:
Белгисиз
0
Менин каным озумо зорго жетет, отурсам турсам башым айланып. Омурумдо 90 дон ашкан эмес каным.
11.06.2018. 17:54 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
469
Катталган:
05-05-2018
Соӊку аракети:
22-09-2018 19:31
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Уч-Коргон
0
Кийинки макалада кандай адамдар донор боло алат,кенинирээк жазгылачы,мен дагы гепатиттин женил туру менен ооругам, бирок донор болгум келет
17.06.2018. 22:57 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
2
Катталган:
27-05-2018
Соӊку аракети:
30-06-2018 12:49
Жынысы:
Белгисиз
0
monster_high_98,Кан борборуна барып билсениз болот
17.06.2018. 22:56 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
2
Катталган:
27-05-2018
Соӊку аракети:
30-06-2018 12:49
Жынысы:
Белгисиз
0
УКБга барып жок дегенде кан бергенге жарактуу же жараксыз экенин билишип анан бере албайм дешсе болмок.Кээ бироолор болсо кан тапшырсам ден соолугума зыян келет деп ойлошот окунучтуусу.Качан стереотиптерден арылабыз
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: