Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

МАФИЯ КАЙДАН ЖАРАЛГАН?

№228 16-22-март, 2007-ж.


Мафиянын жаралыш тарыхы тээ орто кылымдарга барып такалат. Тагыраак айтканда, 1282-жылы фран­цуз баскынчыларына каршы Сицилия эли куралдуу көтөрү­лүшкө чыккан. Мына ошол көтө­рүлүштө “Morete alla Francia, Italia anela” – «Франция өлсүн, Италия эркин дем алсын» деген ураан пайда болгон. Аталган ураандын баш тамгалары «мафия» деген сөздү бириктирет. Чамасы, кийинчерээк Италияда уюшулган кылмыштуу топтор бийликке жана дыйкандарга таасир этиш үчүн ушул ураандын алдында биригишсе керек. Эмесе, мафиялардын жашоосу, жаргондору жана мыйзамдары жөнүндө баян.

МАФИЯНЫН ТҮЗҮЛҮШҮ

«Үйбүлө» – бул мафиянын негизги очогу. Ал бир туугандардан, туугандардан, алардын жакындарынан, жок эле дегенде “үйбүлө” менен тилектеш “достордон” түзүлөт. Мафиянын маңызы да, максаты да, келечеги да «үйбүлөгө» көз каранды. Мафияны «үйбүлөлүк кландын» улуусубу же кичүүсүбү, айтор, эң кадыр-барктуу мүчөсү башкарат жана аны «атасы» деп коюшат.
«Атасы» канчалык таасирдүү адамдар менен байланыш түзсө, кол алдындагыларга да ошончолук барктуу болот. «Үйбүлөлөр» башка «үйбүлөлөр» менен туугандык карым-катышта болууга, достук мамиле күтүүгө аракеттенишет. Анткени, добуш берүү учурунда мындай туугандык катыштын таасири чоң. Мисалы, бир мафиянын кызы башка мафиянын баласына тийген болсо, кийин алардын баласы эки жактан тең добушка ээ болот.
«Коска» – бул бир нече мафиялык «үйбүлөлөрдүн» биримдиги жана авторитардык түзүлүшкө ээ. Ага кирген мафиоздордун өз алдынчалуулугу чектелүү болот. «Косканын» башында «капо» (башчы) турат. «Коскалардын» курамын «пичоттилер» түзөт жана алар «капого» кол бала катары кызмат кылууга милдеттүү болушат.
Бардык сицилиялык мафияларды болсо «вождь» башкарат. Ар бир «косканын» өзүнө таандык аймагы болот. Эгер башка «коскалардын» ошол аймакта иши чыгып калса, анда сөзсүз жергиликтүү «коскадан» уруксат алып кирүүгө тийиш. Айрым учурларда көз караштары келишпей, «коскалардын» арасында согуш да чыгып кетет. Эгер мындай от тутанса, анда «коска» атаандашын жок кылганга чейин барат. Натыйжада, өч алуу укумдан-тукумга өтүп, кээде бейкү­нөө курмандыктар да кездешет.

АБИЙИР МЫЙЗАМЫ

Мафиялардын биримдиги жана күчү өздөрү иштеп чыккан мыйзамдарды так аткарганында. Мафияга кошулган ар бир жаңы мүчө ошол мыйзамдарды так сактоого ант берет жана аны бул чынжырдан бир гана өлүм бошотушу мүм­күн. Мафиялардын ички «абийир мыйзамы» төмөнкүдөй:

  1. Мафиянын мүчөлөрү кандай гана кырдаал болбосун, бири-бирине чын ыкластан жардам берүүгө тийиш.
  2. Мафиянын мүчөлөрүнүн бирине кол салуу – бул баарына кол салуу деген сөз. Демек, андан кандай гана ыкма менен болбосун өч алуу керек.
  3. Ар бир мүчө жогорку башчыларга кыңк этпей баш ийүүгө милдеттүү.
  4. Эгер кимдир-бирөөнү жазалаш керек болсо, мафиянын мүчөлөрү мамлекеттик бийликке кайрылбай, мафиянын жетекчилерине кайрылууга тийиш. Бир гана ошолор соттойт, ошолор өкүм чыгарат, ошолор өкүмдүн аткарылышын көзөмөлдөйт. Эгер кимдир-бирөө «уюмдун мүчөлөрүн» сатып койсо, ал качан жана ким тарабынан болбосун өлтүрү­лөт. Мындай жаза анын өзүнө гана эмес, жалпы үйбүлөсүнө да колдонулат.

УНЧУКПОО МЫЙЗАМЫ ЖЕ «ОМЕРТА»

Мафиянын жоюлбай жашап келатышына ушул унчукпоо мыйзамы же «омерта» өбөлгө түзгөн. Сицилиялыктар эч убакта бийликке арызданып, алардан жардам күтүшпөйт. Анткени, мамлекеттик мыйзамга баш ийүүнү алар жакындарын сатып кетүү катары түшүнүп калышкан. Мындай адат ушунчалык кандарына терең сиңгендиктен, кокус мафиянын мүчөсү башка өлкөнүн атуулдугун алса да, ал жердин мыйзамына баш ийүүдөн баш тартат.
«Омерта» – бул жөн гана унчукпоо мыйзамы эмес, ал кимдир-бирөөнү колго түшү­рүш үчүн жасалган тузак, атайын алдоо жана коргонуу.

«ВЕНДЕТТА»

«Вендетта» – бул укумдан-тукумга өткөн өч алуу же мафиянын эң башкы принциптеринин бири. Кимдир-бирөө «мыйзамды» бузса, ага «вендетта» колдонулат. «Вендеттанын» аягы сөзсүз өлүм менен бүтөт. Ал эми өлүмдүн түр­лөрү аябай көп экени белгилүү. 1920-жылдары мафия өзүнүн күчүн көрсөтүш үчүн лезвиени, ууну, тирүүлөй өрттөөнү, башын алууну жана башка толуп жаткан мыкаачылыкты колдонгон. Албетте, мындай жазалар сатып кеткендерге гана колдонулаарын эскерте кетели. Мафиянын акчасына алданган, күчүнөн корккон бийлик да алардын таламын талашып келген.

МАФИЯЛАР ДООРУНУН БАШТАЛЫШЫ

Алгач 1814-1870-жылдардын аралыгында мафия жөн гана айылдык көрүнүш болгон. Кызыкчылыгы кыштактык деңгээлден өйдө көтө­рүлгөн эмес. Римдин алыскы аралдарындагы дворяндар аябагандай чоң айыл-чарба менчигине ээ болушкан. Борбордук бийликтен алыс жайгашканы жана жеке үлүштүн көптүгү менчик ээлерине көйгөй туудура баштаган. Майда кылмышкерлер алардын ээлигине кол салып, малдарын уурдап, ар түрдүү талаптарды койгонго чейин жетишкен. Ушундай кырдаалдан тажаган менчик ээлери алар менен күрөшүш үчүн аргасыз мафия менен байланышууга мажбур болушкан.
Мафия мындай сунуштун пайдалуу экенин дароо түшүнүп, бир эле учурда эки фронтто иштегенге өтөт. Биринчи жагы, кез-кезде үшүн алып туруш үчүн жанагындай майда бандиттерди биротоло жок кылып салбай көзөмөлгө алат, экинчи жагы, өздөрүн коргой албаган байлардан үлүш алып турат. Ошентип, бир кылымга жетпеген аралыкта Сицилияда жаңыча кырдаал түзүлгөн. Баштагы барондордун шаарды көздөй кетип калышы менен эми кыштактарды мафиялар башкарып, жаңы мыйзамдарын орнотушкан.
1862-жылы мафиялардын кызыкчылыгына коркунуч туулган. Анткени, бийлик феодалдык режимди кулатуу боюнча жаңы мыйзам кабыл алган. Бир караганда бул мыйзам жер ээлөөчүлөргө карата чыкканы менен бул учурда алардын ордун мафиялар басып калган эле. Ошол себептүү алар өлкө бийлигине каршы чыккан дыйкандардын көтөрүлүш­төрүн колдошкон. Бирок, бара-бара өлкөдөгү бийлик «пьеомонтчулардын» (Италиядагы саясий уюм) колуна өтүп, аларды кулатуу мүм­күн эмес экенине көздөрү жеткен соң мафиялар алар менен сүйлөшүүлөргө жетишет.
Айтор, мафиялардын гүлдөгөн доору мына ушинтип башталган.
19-кылымда мафиоздор өздөрүнүн талашсыз “башчы” экенин далилдеш үчүн каршылаштарын өлтүрүшүп, бут тоскондордун көзүн тазалашып, талап-тоноо, акча өндүрүш үчүн адам уурдоо иштери менен шугулдана башташкан.
Акча азгырыгы жана коркутуунун арты менен айрым бийликтегилерди да колго алып, өз кызыкчылыктары үчүн колдонушкан.
20-кылымдын башындагы Американы көздөй агылган эмигранттардын арасында да мафиоздор көп болгон. Киши өлтүрүү боюнча 1-орунга Сицилия чыгып, алар­дын баары мафиялар тарабынан жасалган. Ушул чөлкөмдө саякаттап жүргөн француздар да өлтүрүлүп, бирок, Франция бийлиги эч кандай чара колдоно алган эмес. Акча үчүн мафиялардын канча адам уурдаганын эч ким так айта албайт. Анткени, андай кырдаалга туш болгондор эч качан бийлик органдарына арызданышкан эмес жана көргөндөр да көрмөксөн болушкан.
«Стоппальери» жана «Фратуцци» аттуу эки мафиялык банданын согушу мафияга бүткүл дүйнөлүк атак алып келген. 1912-жылы Италияга жалпы элдик шайлоо системасы кирет. Мафиялар шайлоо алдындагы жарышты пайдаланып элди да, бийликти да колго алып, парламентке өз депутаттарын түртө башташат. Шайлоого бир нече күн калганда «пиччоттилер» кыштак аралап, ар бир шайлоочуга кимди шайлоону айтып чыгышат. Эгер алар айткандай болбосо, дыйкандарды уруп-тоноп, ар кандай кордукка салышкан.

«КОЗА НОСТРАНЫН» ЖАРАЛЫШЫ

АКШнын аймагындагы эң эле эски жана эң эле күчтүү кылмыштуу топ – бул «Коза Ностра». Биздин тилге которгондо «Биздин Иш» болуп саналат. Бул уюм 1920-жылдардан бери бүтүндөй Америкадагы кылмыштуу топторду башкарып, 80 жыл аралыгында укмуштай атак-даңкка жетишкен. Албетте, бул кылмыштуу топко чейин деле Америкада бандиттер болгон. Алардын негизин ирландиялыктар түзүп, Вильям Ловетт башында турган. Кийин Италиядан келгендер «Кара кол» аттуу банда түзүшүп, аны алгач Жузеппо Бальзамо жетектейт. Ушул «Кара кол» бандасы кийинчерээк барып италиялык-америкалык жашыруун «Коза Ностра» уюмуна айланган.
1919-жылдын 16-январында Америкада спирттик товарларды чыгарууга тыюу салынат. Мына ушундан баштап АКШда кылмыштуулук дүң дей түшкөн. Анткени, жогорку сапаттагы ичимдиктердин контрабандасы Нью-Йоркто пайда болуп, аларды көзөмөл­дөгөн мафияларга чоң акча алып келген.
1929-жылдын 12-майында Атлантик-Сити шаарындагы «Президент» мейманканасында мафия «боссторунун» жалпы улуттук жыйыны болот. Аны «Чикаго падышасы» Аль Капоне уюштурат. Негизги максаты жөнү жок кан төгүү­нү жоюп, ынтымакка келүү, бир уюмга биригип, бардык маселени чогуу чечүүгө жетишүү эле. Жыйын алты күнгө созулат. Көпчүлүккө «бирөө­нүн үйлөнүү-үл­пө­тү болуп жатат» деп билдиришет да, негизинен жалаң «жаш мафиоз карышкырларды» чакырышат. Ал эми чынында, эмне болуп жатканынан «картаң мафиоздор» шек алышкан эмес.
Америкалык мафиоздордун бири Лаки Лучанонун сунушу менен жаш мафиоздор «Коза Ностра» аттуу жаңы уюм түзүшөт. Ар бир мафиянын «үйбү­лөсү» бир нече бандалардан куралып, башында «дон» турмай болот. «Донго» «капо», «каполорго» майда бандалар баш ийишет. Ушундай жол менен алар бардык кылмыштуу топторду көзө­мөлгө алууну чечишет. «Коза Ностранын» башында «Жогорку кеңеш» туруп, кеңештин курамына бардык «дондор» кирет жана алар Италиядан чыккан бандаларды көзөмөлдөп, аймак бөлүш­түрүүнү жөнгө салышат.
«Коза Ностранын» эң таа­сирдүү мүчөлө­рүнүн катарында Пол Кастеллано, Вито Женовезе, Мейер Лански турган.
Арадан көп өтпөй 1931-жылдын 10-сентябрында «Коза Ностранын» активдүү мүчөсү Сальваторе Маранзанону «карт мафиоздор» өлтүрүп кетишкен. Бул жаңы түзүлгөн «жаш гангстерлердин» канын козгоп, бир түндө 40 карт мафиозду кырып салышат. Өлгөндөр сицилиялык келгиндерден түзүлгөн эле.
Мына ошентип, италиялык мафиялардын тарыхында «Коза Ностра» жарк этип чыга келген.

МАФИЯЛАРДЫН ЖАРГОНДОРУ

Бутлегерство – спирт ичимдиктерин мыйзамсыз чыгаруу, сактоо жана сатуу.
Гемблинг – түрдүү кумар оюндары.
Габеллотто – административдик аймакка көзөмөл жүргүзгөн адам.
Фратуцци – «кичинекей бир тууган» же өз ара бир туугандан да жакшы байланыштагы адам.
У пиццу – торго түшүрүү маанисине ээ. Башкача айтканда, сооданын жана өндүрүштүн бардык түрү менен шугулдануучуларга көзөмөл жүргүзүү укугуна ээ экенин билдирүү.
А каннила – салыктын бир түрү. Аны кыздардын терезесин аңдыган сүйүүгө кабылган бозойлор төлөгөн.
Пиччотти ди фикату (тайманбас азаматтар) – мафиянын жогорку тепкичине көтөрү­лүш үчүн түрдүү ишке барган жалданма киши өлтүргүчтөр.
Мындан сырткары, «үйбүлөнүн» башчысы дегендин ордуна «патри коски», «патри ранни», «патри консортерии» деген жана башка жаргондор колдонулат.

ххх

Сицилиялык мафиянын таасири убакыттын өтүшү менен дүйнөгө тарап, мафиялардын саны көбөйө берген. Ошентип, биз сиздерге дүйнөдө алгач түзүлүп, учурда мафиялардын рейтингинде 1-орунда турган Италия мафиясы жөнүндө сөз кылдык. «Экинчи орунда Япониянын мафиясы, 3-орунда орустардын мафиясы, 4-орунда Кытай мафиясы турат» дешет билермандар. Алар жөнүндө да кезеги келгенде сөз кылаарбыз. Чынында, бардык эле мамлекеттерде мафия бар. Ал эми биздин Кыргызстандачы?..

Даярдаган Манас Алымбаев


КЫРГЫЗСТАНДАГЫ КРИМЧӨЙРӨ

Совет бийлиги кезинде жергебизде сицилиялык мафия өңдүү уюшкан кылмыштуулук болбосо да анын элементтери болоор эле. «ЧЁРНЫЙ МИР» аталган бул кримдүйнө Кыргызстанда чыныгы өмүрүн жакынкы эле мезгил тилкесинде баштады. Ошентип, мурунку постсоветтик мейкиндикке эркиндик келгенден тартып аны менен кошо «уюшкан кылмыштуулук» аталган оору да кирип келди.

90-ЖЫЛДАР. ЧЕЧЕНДЕР

Күнөстүү өлкөбүздүн бейпилдигине билинбей бүлүк сала баштаган топтор алгач чечендер болушту. Алардын максаты, кыргызча сүйлөп, спорт менен машыккан жигиттердин уюшуп, аймактарга көзөмөл кылууларына кийлигишүү, жергебиздеги бөлөк улуттардын кримөкүлдөрүнө кысым көрсөтүү, Ысыккөл тараптан чыга баштаган топту «сындыруу»(өзүлөрүнүн мыйзам-шарттарына баш ийдирүү) болгон. Көл жээгиндеги пансионаттар, курорттордон өздөрү үчүн майлуу устукан арттырууга жетишүү да тилектеринин башкысы эле. Рыспек Акматбаев баштаган кыргыз тобу менен Азиз Батукаев баш болгон чечендер ортосундагы тирешүү ушундан келип чыккан. Республикабызда базарлар, соода-сатык түйүн­дөрү, көңүл ачуучу жана акча алмаштыруучу жайлар жаңыдан ачылып, Кытайга, Россияга каттамай өңдүү иштер башталган ал жылдары ай сайын «доля» алып туруу үчүн аймак, объектти талашмайлардан улам алгачкы тирешүүлөр башталды. Мына ошол 90-жылдардын орто ченинен тартып 2003-жылдар аралыгында аймактарды бөлүштүрүп, көзөмөл жүргүзүү үчүн болгон айыгышкан күрөштө эки тарап тең далай адамдарынан айрылышты. Бул күрөшкө кыргыздын тың чыкма уулдарына кошо кытай жергесинен ооп келген уйгурлар да кызуу киришишти. Анткени, Токмок, Бишкек калааларыбызда чечендер өңдүү эле Кытай тараптан келген уйгурлар да көбөйүп баратышкан. Кыргыздар, чечендер, уйгурлар арасында жүрүп жаткан кырылышта чечендердин каны аёосуз төгүлдү.
Алгач көзгө көрүнөөрлүк (балким, көмүскө да) бизнеси бар кыргызстандык чечендер биринин артынан бири атылды. Дагы үчөөнүн жырткычтык менен өлтүрүлүп, Бишкектен алысыраак тоо этектей корумдалып салынган сөөктөрү табылып, мындай кандуу кылмыш иши кимдин колунан келгендиги жөнүндө жоромолдор да жергебизди каптап өттү. Бул арада чечендердин өлүмүн иликтөөгө алган кылмыш иликтөөчүлөр кылмышка шектүү катары айтылуу маркум Рыспек Акматбаев баш болгон сегиз адамды кароолго алышты. Эки ирет сот залына жеткизилген бул топту экөөндө тең Биринчи Май районунун соту «кылмыш ишинде көрсөтүлүп жаткан айыптарга тиешеси жок» деп актап чыкты.

УЙГУРЛАРДЫН ӨЛҮМҮ

Кыргызстандын кримчөйрөсүндө Рустам Габбазов деген уйгур жигитинин ысымы бир учурда бараандуу чыккан. Жаштыгына карабай тың, аёо дегенди билбеген катаал, өзүнө керектүү адамды имерип, ичи-койнуна кире алган бул шылуун жигиттин карааны көпчүлүк учурда экс-президенттин эрке уулунун айланасынан көрүнө калчу. Эрке уул жоголгондон көп өтпөй бул «авторитет» да көздөн кайым болду. Дегенибиз, Рустам Днепропетровский деп аталып жүргөн бул уйгур жигитинин моюнунда өзүнүн машыктыруучусу Х.Чекировдун бейкүнөө төгүлгөн каны бар экендигин көпчүлүк айтып жүрүшөт.
Кримдүйнөдө «канга кан, жанга жан» деген мыйзам абдан катуу кармалаары турган иш. Бул экөөнүн өлүмүнөн соң эле Рустамдан өч алмакчы болгондор анын өзүн эмес, кримдүй­нөгө тиешеси жок атасы Дильшат Габбазовду атып кетишти.

КАМЧЫ КӨЛБАЕВ

Учурда отуздан өткөн бул жигиттин коопсуздугу үчүн эле жоон топ жигиттер күнү-түнү күзөттө жүргөн кездери. Бүткүл Кыргызстандын кожоюну болуп турган Көлбаев өткөн муундун, жакындарынын кейиштүү тагдырын кайталагысы келбесе керек. Жалпы кыргыз аймагына «вор» шайланып, такка отурган анын бийлиги дагы канчага созулаарын так айтуу кыйын.

Даярдаган Айбек Нурадилов



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: