реклама
Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ФИНЛЯНДИЯ – ДҮЙНӨДӨГҮ ЭҢ БАКТЫЛУУ ӨЛКӨ

№814 8-июнь -14-июнь, 2018-ж.


Сансыз көлдөр, ак түндөр жана Nokia. Мунун бардыгы Финляндияда. Ары табышмактуу, көз жоосун алган өлкөлөрдүн бири саналган Европанын бул мамлекети дүйнө жүзүндө өнүгүүсү күч жана туруктуу эсептелинет. Финндер өздөрү айтмакчы, мындай жыйынтыкка Санта-Клаус эч жардам берген эмес.

Финляндия Республикасы

Көз карандысыздыкты алган күн (Орусиядан) – 1917-жыл, 6-декабрь

Расмий тили – Финн, швед

Борбору – Хельсинки

Мамлекеттин курамында – 19 облус бар.

Башкаруу формасы – Парламенттик-президенттик республика

Президенти – Саули Ниинистё

Дини – Христиан

Ээлеген аймагы – 338 400 чакырым квадрат (Кыргыз өлкөсүнүн аймагынан 1,5 эсе чоң)

Калкынын саны (2015-жыл) – 5 миллион 560 миң

Валютасы – Евро

ТАЛАШУУНУН ЧОРДОНУ
Финляндия – Түндүк Европадагы мамлекет, швед тилинен Finland – «финндердин жери» деп которулат. Тарых барактарында Финляндия тууралуу биздин заманга чейин 98-жылы айтылат, заманбап тарыхы 1809-жылдан башталат. 650 жыл Швециянын карамагында күн кечирген финндер Швеция менен Орус империясынын ортосунда талашка түшүп келген. Көп жылдык согуш орустардын карамагына өтүү менен аяктап, император Александр I Финляндияга Автономдуу Улуу княздык титулун берет. Ушундан тарта финндер мамлекеттик башкаруу системин калыптандырып, финн тили мамлекеттик статусун алган, улуттук банкы курулуп, рублдан финн маркасына өтүшкөн. 1917-жылга чейин Романовдордун башкаруусунда болгон Финляндия «ак» жана «кызылдар» тирешин башынан өткөрүп, 1917-жылкы төңкөрүштөн соң көз карандысыз мамлекет статусун алат. Финндер орустар менен 1918-жылдан 1939-жылга чейин 3 жолу, Улуу Ата Мекендик согушта да аларга каршы согушкан. Бирок 1944-жылы Советтер Союзу менен келишимге келип, фашизмге каршы күрөшүп, акырында жеңүүчүлөрдүн желегин көтөргөн.

ӨНҮГҮҮГӨ КАРАЙ...
Финляндияны президент Урхо Кекконен башкарып турган маалда СССР менен мамилеси бир топ бекемдейт. 90-жылдары мамлекеттин соода тармагынын 20 пайызын камсыздаган СССРдин урашы менен финндердин мамлекетинде да катаал жашоо башталат: кеме куруу, курулуш, токой-чарба өнөр жайы токтойт. Жумушсуздук күч алып, эл Европанын башка мамлекеттерине агыла баштайт. 1995-жылы Европа биримдигине кирүү менен мамлекеттик экономиканы туруктуу сактап калууга мүмкүнчүлүк түзүлгөн.
1995-2000-жылдардагы экономикалык өсүү 2 фактордун негизинде ишке ашкан. Биринчиси, Финляндия башка постсоветтик өлкөлөргө караганда мамлекеттик ишканаларды менчиктештирүү иштерин ийгиликтүү жүргүзгөн. Ишкана, холдингдердин жетекчилигине иштин көзүн таба билген инвесторлор келген. Экинчиден, коңшу Европа мамлекеттери менен бат эле тил табышып, алака түзүүгө жетишкен. Дүйнө жүзү боюнча Орусиядан тышкары бир да мамлекет токой-чарба өнөр жайы боюнча Финляндия менен атаандаша албайт. Кагаз өндүрүү боюнча биринчи орунда. Бүгүнкү күндө биз окуган ар бир бешинчи китептин барактары Финляндиядан чыгарылат.

БИЙЛИККЕ ЖУЛУНБАГАН САЯСАТЧЫЛАР
Тең укуктуулук, бай-кедей деп бөлүнбөй бирдей жашоо образы жана бирдей кызмат көрсөтүү – финндердин акыркы 20 жылдан бери келе жаткан «фишкасы». Жарандар бийликке көп деле жулуна беришпейт, анткени саясатчыларга көзөмөл күч: карапайым калктын салыгынын эсебинен акча төлөнгөн адам кандай, кайда жашап жатат, башкаларга эмнеси менен үлгү, канчалык эффективдүү иштеп жатканына чейин сындалат.
Учурдагы президент Саули Ниинистё 2012-жылдагы шайлоодон кийин мамлекеттин тарыхындагы эң бай президент аталган. Ал 10 жылдык башкаруусунда болгону жарым миллион евро тапкан. Статистикага ылайык, Финляндия президенти дүйнөдөгү көп каражат коротпогон ажолордун катарында.

ИЧКИҢ КЕЛСЕ ОРУСИЯГА БАР...
1919-1932-жылдар аралыгында Финляндияда «кургак мыйзам» орун алган. Кийин мамлекет жарандарга жумшарып, сыра, шарап ичимдиктерин ичүүгө уруксат берет. Бирок күчтүү ичимдиктерге болгон финндердин «сүйүүсү» кайрадан бир катар чектөөлөрдү киргизүүгө алып келген. Учурда сыраны 18 жаштан жогору, ал эми андан күчтүү ичимдиктерди 20 жаштан жогору адамдар гана иче алышат. Алкоголдук ичимдиктердин баасы өтө кымбат жана атайын дүкөндөрдө гана сатылат. Дем алыш күнү алкоголдук ичимдик сатууга болбойт, калган күндөрү сатуу убактысы чектелген. Көпчүлүк учурда «майрамдагысы» келген адамдар коңшу Орусия, Эстонияга чыгып эс алып келишет.

БҮТҮНДӨЙ ӨЛКӨ БРЕНДГЕ АЙЛАНГАНДА
Кичинекей мамлекет дүйнө экономикасында маанилүү роль ойной алат. Буга Финляндия башкы мисалдардын бири. IT-технология тармагында «Nokia», косметика чыгаруучу «Lumene», автошина чыгаруучу «Nokian», «Fazer» кондитердик фабрикасы, «Finnair» авиакомпаниясы, «Angry Birds» («Каардуу чымчык») мобилдик оюндарды чыгаруучу «Rovio Entertainment Oy» компаниясы жана башкалар. Бул атактуу бренддердин чети гана...
Финляндия кылмыштуулуктун төмөндүгү жана коомчулуктун коопсуздугун сактоо боюнча дүйнө жүзү боюнча 1-орунда турган өлкө. Муну менен алар өз мамлекетин да брендге айлантып коюшту. Мактанарлык көрсөткүчтөрүн санап өтсөк, ички дүң продукциясынын бир жаранга ылайыкталган көлөмү – 34 401 доллар (Кыргызстанда 3467 доллар), гендердик тең укуктуулук боюнча дүйнө жүзү боюнча 3-орунда, Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун изилдөөсүндө таза абанын сапаты боюнча 3-орунда, 2011-2014-жылдары америкалык «Fund for Peace» фонду Финляндияны «Дүйнөдөгү туруктуу өлкөлөрдүн» катарына киргизген. Ал эми Бириккен Улуттар Уюмунун 2018-жылдын 14-мартында жарыялаган "The World Happiness Report" докладына ылайык, Финляндия «Дүйнөдөгү эң бактылуу өлкө» деп табылды (Кыргыз мамлекети 92-катарда).
190 миңден ашык көлү бар «миңдеген көлдөрдүн мекени» аталган Финляндияга жылына миллиондогон туристтер, балыкчылар, аңчылар агылышат. Туризмдин өнүгүшүнө Лапландияда жайгашкан Санта-Клаустун шаарчасы да чоң салым кошуп келет. Жаңы жыл жана Рождество майрамдарынын алдында Финляндиянын эң кооз аймагы Лапландияга бет алган бир жумалык саякат 3-4 кишиден турган үй-бүлө үчүн бир нече миң еврону талап кылат. Кымбат болгонуна карабай жыл сайын бул шаарчага келген эс алуучулардын саны көбөйсө көбөйөт, бирок азайбайт.
Ал эми Рованиеми шаарчасында Күн асмандан түшпөйт. Себеби түндүктөгү айтылуу ак түндөр ушул аймакта даана байкалат. Бул жакта күн күндүзү да, түнү да тийип, полярдык күндү байкаса болот.

ҮЛГҮ АЛУУ ЭЧ КАЧАН КЕЧ ЭМЕС
Финндердин атагын чыгарган дагы бир тармак – билим берүү системи. Мугалим – мамлекетте эң көп төлөнө турган абройлуу кесип. Билим берүү министри Санни Гран-Лаасонендин айтымында, сапаттуу билим жана педагогдук кадрларга басым жасоо Финляндиянын мамлекет катары өнүгүүсүнө алып келген: «Финн коомчулугу мугалимдерди ар дайым баалап жана сыйлап келет. Мугалим – билимдүү, көрөгөч, келечек муунду туура жолго, өнүгүү жолуна салчу адам. Биздин ийгиликтүү билим берүү системибиздин сыры – мугалимдер. Аларга эч кандай чектөө жок, кандай материал таап келет, окутуунун кандай ыкмасын тандайт, өзү билет. Бул мугалимдин да, окуучунун да ар тараптан ачылуусуна алып келет. 1-2-3-класстын окуучуларына кыска окуу программасы түзүлгөн жана ал көбүнчө оюндардан турат. Ойногон баланын кызыгуусу жана эске тутуп алуусу күч болот. Окуучуларга үй тапшырма берилет, бирок аз өлчөмдө. Бала мектепте окуп, үйдө эс алуусу керек. Жогорку класстарда күнүгө дене тарбия сабагы өтүлөт. Бул да болсо балдардын кыймылда болуп, калган сабактарга активдүү катышуусуна алып келет»,- дейт министр.


Асыл Орозбекова
koom@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  6 
Комментарийлер(13)
12.06.2018. 09:23 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
711
Катталган:
12-09-2017
Соӊку аракети:
19-06-2018 03:40
Жынысы:
Белгисиз
+14
Буларда бийликке анча кызыкпаганы жакшы экен,талаптын кучтуулугунон.Бизде эптеп бийликке келсе,болушунча тыгып жесе.Калкынын саны биздей эле экен,онугушу боюнча бизден он эсе алдыда экен.
12.06.2018. 09:59 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
8
Катталган:
11-03-2018
Соӊку аракети:
12-06-2018 22:45
Жынысы:
Белгисиз
+19
Мага мугалимдерди баалаганы жакты, бизге окшоп класстарды актатып, оз чонтогунон ремонт кылдырбай. Мугалимдер жыргап жаткансып.
12.06.2018. 10:19 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
16
Катталган:
04-05-2018
Соӊку аракети:
19-06-2018 03:37
Жынысы:
Белгисиз
+14
Акыркы 30 жылдын ичинде болуп корбогондой онугуу, баардык тармакта суктанарлык. Бир жагынан ичин куйот жинин келет биздин мамлекеттин акыркы 25 жылдык тарыхын карасан. Салыштырсан кан басымын жогорулап нерф болуп оорукчан болосун. Биз швецария болобуз деп тош каккандан бери 25 жыл отуптур. Карызыбыз кекиртеке жетти. Корупциянерлер тоже кекиртектен отту. Билим системада реформа ноль. Айылга барып сабак берген мугалим жок, иштей турган врач жок. Ай кыргызым ай. Аллах баарыбыз куч кубат омат берсин
16.06.2018. 13:28 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
22
Катталган:
14-01-2014
Соӊку аракети:
18-06-2018 23:05
Жынысы:
Белгисиз
-1
Kychtyy,Бабанов откондо 10жыл ичинде онукмок кыргызстан
16.06.2018. 18:46 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
488
Катталган:
31-05-2017
Соӊку аракети:
18-06-2018 22:03
Жынысы:
Белгисиз
0
Kychtyy,карыз кекиртекке жетмек турсун комуп калды уже,башыьыздан ашып
12.06.2018. 11:44 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
153
Катталган:
05-11-2016
Соӊку аракети:
19-06-2018 03:43
Жынысы:
Белгисиз
+2
Эх
12.06.2018. 13:11 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
41
Катталган:
17-12-2013
Соӊку аракети:
12-06-2018 14:25
Жынысы:
Белгисиз
+2
Сыймыктанам ушул Финляндия Норвегияга чек аралаш жашаганыма- виза жасатсам путешествия кп келебиз буюрса. Мен жашаган жерде ал жактан товар алып келип саткан адамдар бар.Аралыгы бир саат бизден бул жака, озгочо шокалады башкача
12.06.2018. 19:40 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
489
Катталган:
04-01-2018
Соӊку аракети:
18-06-2018 02:03
Жынысы:
Белгисиз
+8
Буйруса кыргызстаныбыз дагы онолот мага ишенип койгула алтындарым коррупционерлердин колун балта менен чабабыз керек болсо болгарка менен кесебиз аман болсок
12.06.2018. 22:46 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
65
Катталган:
20-09-2013
Соӊку аракети:
18-06-2018 23:26
Жынысы:
Белгисиз
+8
Окуп отуруп маанайын которулотко.Бизге да насип кылсын.Кыргызстаныбыз онугуп,балдарыбыз кен келечекте жашасын!
13.06.2018. 21:02 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
41
Катталган:
14-11-2016
Соӊку аракети:
18-06-2018 23:18
Жынысы:
Белгисиз
+2
Укмуштай өнүккөн өлкө экен, биз үлгү алчуудай мамлекет экен.
14.06.2018. 01:04 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
34
Катталган:
16-05-2012
Соӊку аракети:
19-06-2018 02:28
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
osh obl.karasuu rai.jarooz ayili
+4
Өнүгүүнү өзгөдөн эмес, жеке өзүбүздөн баштайлы.
14.06.2018. 09:20 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
128
Катталган:
17-02-2017
Соӊку аракети:
18-06-2018 20:35
Жынысы:
Белгисиз
+2
Бирөөлөр го тамшанып отура бербей ынтымактуу болсок бизда өнүгөбүз.бизде чукумай биро башын көтөрсө бутунан тартып кайра ылдыйлатып койот да иштейм деген адамды.
15.06.2018. 06:29 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
39
Катталган:
16-02-2018
Соӊку аракети:
18-06-2018 22:44
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+3
Орусиядан болунгондон кийин фундаментин туура куйуптур ошондогу бийлик. Коррупция кыоа алышпайт турбайбы, тыкыр текшерилип турушса. Бизде деле ошентсе башында "кочтун башы кандай болсо аягы да ошондой"болуп, азыр чиновниктерибиз жемек турсун акырын басып калышмак экен да. Азыр деле кеч эмес! Катуу режимге отуш керек да.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 3 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 3) бул макалага кирди:

Макалалардын саны:
20766;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: