Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНДА ТӨЛӨМ СИСТЕМАСЫН РЕФОРМАЛОО

№820 20-июль -26-июль, 2018-ж.


Экономиканын финансы рынокторунун жана банк секторунун ийгиликтүү иши көбүнчө төлөм системасынын ишинен көз каранды. Төлөм системасы деген өлкөбүздүн аймагында акча каражаттарын которууну ишке ашырган төлөм системаларынын жыйындысы. Бул аркылуу чарба жүргүзүүчү субъекттер нак эмес формада акча каражаттарын которууну ишке ашырышат.

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ТӨЛӨМ СИСТЕМАСЫН РЕФОРМАЛООНУН БАСКЫЧТАРЫ

Реформалоонун алгачкы баскычы 2003-2008-жылдары ишке ашырылып, анын жыйынтыгында бүгүнкү күндө төмөнкүлөр иш алып барууда:

Майда чекене жана утурумдук төлөмдөрдүн пакеттик клиринг системасы (СПК) – бул банктар аралык майда жана чекене төлөмдөрдү иштеп чыгуу үчүн каралган;

Реалдуу убакыт режиминдеги эсептешүүлөрдүн гросстук системасы (ГСРРВ) – бул система финансы рынокторунда келишилген бүтүмдөр жана башка ири төлөмдөр боюнча тез жана жыйынтыктап эсептешүүлөрдү жүргүзүү үчүн каралган;

«Банктар аралык процессинг борбору» – ЖАКтын базасында түзүлгөн бирдиктүү банктар аралык процессинг борбору. Бул Кыргыз Республикасынын «Элкарт» улуттук төлөм системасынын жалгыз оператору болуп саналат.

Өлкөбүздүн экономикасында төлөмдөр жана эсептешүүлөрдүн бардык түрүн дал ушул системалар аркылуу нак эмес түрдө жүргүзүү мүмкүнчүлүгү түзүлгөн.

Төлөм системасын өнүктүрүүнүн экинчи баскычы 2012-2017-жылдары ишке ашырылган. Мында нак эмес төлөмдөр жана эсептешүүлөр үлүшүн көбөйтүүгө багытталган милдеттерди аткарууга өзгөчө көңүл бурулган. Бул баскычта «пенсионердин карты», «бюджеттик каражаттарды алуучунун карты», «банктык төлөм карттарына социалдык төлөөлөр», салык төлөмдөрүн/бажы алымдарын, айыптык төлөмдөрдү жана башка мамлекеттик төлөмдөрдү нак эмес формада бюджетке төлөө сыяктуу долбоорлор жүзөгө ашырылган.

Калкка ылайыктуу жана ошондой эле өлкөнүн экономикалык коопсуздугун, бюджеттик каражаттардын төлөнүшүнүн кепилдигин камсыз кылуу максатында, 2016-жылы республиканын бардык бюджеттик уюмдары эмгек акы, пенсия, жөлөк пулдар жана башкаларды төлөө үчүн «Элкарт» улуттук төлөм картына өткөрүлгөн. Эмгек акы долбоорлорунун алкагында эмгек акысы эл аралык карттарга которулуучу бюджеттик уюмдар да «Элкарт» улуттук төлөм картына өткөрүлгөн.

Калктын финансылык кызматтардан пайдалануу мүмкүнчүлүгүн арттыруу максатында, төлөм кызмат көрсөтүүлөр рыногунда жаңы катышуучулар пайда болду. Алар – дароо чекене төлөмдөр чөйрөсүндө кызмат көрсөтүүлөрдү сунуштаган төлөм уюмдары жана төлөм системасынын операторлору. Бүгүнкү күндө бул ишти 22 юридикалык жак жүзөгө ашырууда, алардын ичинен 21и төлөм системасынын оператору лицензиясына, 20сы төлөм уюмунун лицензиясына ээ.

Төлөм системасын реформалоонун биринчи жана экинчи баскычтарынын жыйынтыгы боюнча министрликтер, ведомстволор жана мамлекеттик ишканалардагы касса бөлүмдөрү жабылып, бардык эсептер банктык эсептерге которулган.

Ошентип, Кыргыз Республикасынын төлөм системасын реформалоонун жыйынтыгы боюнча, 2003-2017-жылдар ичинде жаңы продукттар, эрежелер, технологиялар, тейлөөлөр, ошондой эле жаңы катышуучулар пайда болгон.


РЕСПУБЛИКАНЫН ТӨЛӨМ СИСТЕМАСЫН МЫНДАН АРЫ ӨНҮКТҮРҮҮ ПЛАНДАРЫ

Нак эмес төлөмдөрдү өнүктүрүү багытында көптөгөн иштер жүргүзүлгөндүгүнө карабастан, чечүүнү талап кылган маселелер дале көп. Бул пенсияны, жөлөк пулдарды, акчалай компенсацияларды жана башка социалдык төлөөлөрдү нак эмес формада алуу менен гана эмес, бардык мекемелердин, уюмдардын жана чарба жүргүзүүчү субъекттердин кызматкерлеринин эмгек акысын банктык төлөм карттарына которууга байланыштуу. Ошондой эле банктык төлөм карттары, электрондук капчык жана башка инновациялык технологиялар аркылуу нак эмес формада алымдарды, айыптык төлөмдөрдү, транспорттук кызматтарды жана башка төлөмдөрдү төлөөнү камсыз кылуу керектелген.

Ушундан улам Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен Улуттук банк өлкөдө нак эмес төлөмдөр жана эсептешүүлөр үлүшүн арттыруу боюнча 2018-2022-жылдарга каралган мамлекеттик программанын үчүнчү баскычын бекиткен. Мамлекеттик программа аны жүзөгө ашырууга тартылган бардык бөлүмдөр (мамлекеттик органдар, коммерциялык банктар, бизнес-коомчулуктар жана башкалар) менен тыгыз кызматташуунун негизинде жүзөгө ашырылат.

Мындан тышкары жакынкы келечекке «Элкарт» улуттук төлөм системасын өнүктүрүү, жаңы төлөм инструменттерин жана кызмат көрсөтүүлөрүн колдонууга киргизүү жана «Элкарт» улуттук төлөм системасын башка өлкөлөрдүн төлөм системалары менен интеграциялоо чараларын ишке ашыруу боюнча милдеттер каралган. Атап айтканда, ЕАЭБнын алкагында «Элкарт» жана Орусия Федерациясынын «МИР» улуттук карттар системасын интеграциялоо долбоорун жүзөгө ашыруу пландаштырылууда. Бул долбоор кыргыз банктарына 2019-жылдан тартып «МИР» карттарын тейлөө мүмкүнчүлүгүн берет, ал эми «Элкарт» карттары Орусиянын аймагында да тейлөөгө алынат.

Бүгүнкү күндө «Элкарт» – калктын бардык катмары пайдалана алган, тышкы саясий жана экономикалык факторлордон көз каранды болбогон жеткиликтүү жана коопсуз банктык продукт.

ИННОВАЦИЯЛЫК БАНКТЫК ПРОДУКТТАРДЫ ӨНҮКТҮРҮҮ

Эми өлкөбүздөгү банктык төлөм карттары, электрондук акча, интернет-банкинг, мобилдик банкинг, үй банкинги сыяктуу инновациялык төлөм ыкмаларынын өнүгүшү тууралуу сөз кылсак. Банктык төлөм карттары бүгүнкү күндө күндөлүк турмушта ыңгайлуу, ишенимдүү жана заманбап финансылык инструмент катары республиканын төлөм кызмат көрсөтүүлөр рыногунда алдыңкы орунду ээлеп келе жатат. Банктык төлөм карттары аркылуу соода-тейлөө ишканаларында, тойканаларда, мейманканаларда, май куюучу станцияларда, интернет аркылуу товарлар, кызмат көрсөтүүлөр жана башкалар үчүн төлөөлөр ишке ашырылууда.

Республиканын аймагында төлөм карттары менен эсептешүү «Элкарт» улуттук төлөм карттары жана эл аралык системалар (Visa, Mastercard, Union Pay, American Express) аркылуу ишке ашырылат. Төлөм системасын реформалоо учурунан тартып банктык төлөм карттарын чыгаруу боюнча алгылыктуу динамика байкалууда. Эгерде 2003-жылы 7 миң 755 карт чыгарылса, 2018-жылдын 1-июнуна карата жүгүртүүдөгү карттардын жалпы саны 2 миллион 238 миң 800 картты түзгөн, мунун 1 миллион 56 миң 700 карты «Элкартка» тиешелүү.

2017-жылы «Элкарт Мобайл» мобилдик тиркемеси колдонууга киргизилген, ал мобилдик акчанын альтернативдүү жана кыйла коопсуз варианты катары саналат. «Элкарт Мобайл» бардык банктардын «Элкарт» карттарын бириктирип, уюлдук телефон аркылуу суткасына 24 саат бою картыңыздагы акча каражаттарын тескөөгө, коммуналдык төлөмдөрдү, акча которууларды дароо жана коопсуз ишке ашырууга, жакын жайгашкан банкоматтар тизмегин табууга шарт түзөт.

ЭЛЕКТРОНДУК АКЧА ЖАНА АРАЛЫКТАГЫ БАНКТЫК ТЕЙЛӨӨ

Электрондук акча Кыргызстандын нак эмес төлөмдөр рыногунда нак эмес эсептешүүлөр инструменти катары да кызмат кылат. Ал аркылуу соода ишканаларында товарлар, кызмат көрсөтүүлөр үчүн төлөөлөрдү жана интернетте төлөөлөрдү ишке ашырууга болот.

Биздин өлкөдө электрондук акча чыгарууга 9 коммерциялык банк тарабынан лицензия алынган. Электрондук акча менен эсептешүүлөрдүн 10 локалдык системалары жана электрондук акча менен эсептешүүлөрдүн 6 эл аралык системалары иш алып барууда.

Учурда электрондук акча өлкөбүздөгү калк арасында кеңири колдонулууда жана алардын өнүгүүсү байкалууда. 2018-жылдын I чейрегинин жыйынтыгы боюнча (2015-жылдын IV чейрегине салыштырмалуу) электрондук капчыктардын саны 3 эсе жогорулап, 820 миң 200 капчыкты түзгөн. 2018-жылдын I чейрегинин жыйынтыгы боюнча (2015-жылдын IV чейрегине салыштырмалуу) жүргүзүлүп жаткан төлөмдөрдүн көлөмү 14,5 эсеге өсүп, 2 миллиард 8 миллион сомду түзгөн.

Учурда адамдар интернет жана компьютерсиз өз жашоосун элестете алышпайт, ал эми уюлдук телефон эң зарыл буюм катары калууда. Бүгүнкү күндө 20 банк кредит алуудан тышкары, бардык банктык операцияларды жүргүзүүгө мүмкүндүк берген интернет-банкинг кызматын сунуштоодо. Мобилдик банкинг кызматы 6 коммерциялык банк тарабынан сунушталат. Эсеп жана акча каражаттарын которуу боюнча SMS-билдирүү да мобилдик банкинг кызматтарынын бири.

2018-ЖЫЛ РЕГИОНДОРДУ ӨНҮКТҮРҮҮ ЖЫЛЫНА КАРАТА ИШ-АРАКЕТТЕР

Жогоруда белгилеп кеткендей, 2016-жылы республикадагы бардык бюджеттик уюмдардын эмгек акысы, пенсиялары, жөлөк пулдары жана башка төлөмдөрү «Элкарт» улуттук төлөм картына өткөрүлгөн. Калк аны нак акчага айландыруу көйгөйүнө туш келбеши үчүн Улуттук банк тарабынан өлкөнүн алыскы региондорунда да төлөм инфраструктурасын арттырууга багытталган иш-чаралар жүргүзүлүүдө (банкоматтарды, POS-терминалдарды, банктык күркөлөрдү орнотуу).

Банк секторуна түрткү берүү жана төлөм инфраструктурасын жакшыртуу максатында, Кыргыз Республикасынын Салык кодексине өзгөртүүлөр киргизилген, ага ылайык 2018-жылдын 1-январынан 2022-жылдын 31-декабрына чейин банктык жабдууларды алып келүүнү КНСтен бошотуу каралган. Улуттук банк менен коммерциялык банктар ортосунда келишим түзүлүп, анын алкагында банктар тарабынан 861 банкомат, 6 миң 865 терминал, 2 миң 680 төлөм терминалдарын, 52 банктык күркөлөрдү алып келүү пландаштырылган. Жабдуулар айрыкча республиканын региондорунда 2018-2022-жылдар ичинде орнотулмакчы.

Бүгүнкү күнгө карата республикада 1 миң 502 банкомат жана 8 миң 904 POS-терминал катталган.

Төлөм инфраструктурасын өнүктүрүү боюнча пландаштырылган иш-чараларды жүзөгө ашыруу пенсияны, жөлөк пулдарды жана башка мамлекеттик төлөмдөрдү, анын ичинде мамлекеттик эмес секторлорго да эмгек акынын банктык төлөм карттар аркылуу төлөнүшүн камсыз кылууга, ошондой эле өлкө бюджетине акча каражатарынын түшүүсүн көбөйтүүгө мүмкүндүк берет. Бул, өз кезегинде, финансы агымдарынын ачык-айкындуулугун камсыз кылууга жана экономиканын көмүскө секторун кыскартууга багытталган.


Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: