Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

РАК ООРУСУ. ЭМНЕГЕ КӨБӨЙҮП ЖАНА ЖАШАРЫП БАРАТАТ?

№827 7-13-сентябрь, 2018-жыл


Акыркы кезде эң коркунучтуу оору болуп эсептелген рактын көбөйүп жана жашарып баратканы анык. Буга эмнелер себепкер деген суроого жооп издеп, Улуттук онкология жана гематология борборуна барып, керектүү адистерге жолуктук.

Статистика

Кыргызстанда 2017-жылы рак менен ооруп катталгандардын саны 25 000ди түзгөн. Алардын 5500ү алгачкы ирет кайрылгандар болсо, мунун 3500ү каза болгон.

«РАК 1 ДААНА МУТАЦИЯЛАНГАН КЛЕТКАДАН ЖАРАЛАТ»

Алгачкы маегибиз Улуттук онкология жана гематология борборунун директорунун клиникалык иштер боюнча орун басары, онколог Бактыгүл Султангазиева менен болду.

– Бактыгүл айым, алгач жакында эле интернет булактарында таралган адам организминде жаңыдан табылган орган жана анын ракка тиешеси боюнча оюңузду уксак.

– Америкалык врачтар "адамдын организминдеги жаңы органды – микроскопиялык каналдар тармагын таптык" деп айтып чыгышты. Алардын айтуусу боюнча, ал каналдар ички органдарды аралап өтөт жана ичинде органдарга азык болчу суюктук бар. Суюктук менен ички органдарды механикалык жаракатка кабылуудан да сактайт. Бирок ал суюктук аркылуу органдарга рактын клеткаларын да ташып, рактын жайылышына (метастаз) жол бериши мүмкүн экен.

Эми муну 100 пайыз далилденди деш кыйын. Медицина жаатындагы дүйнөлүк окумуштуулардын аныктамалары керек.

– Элди коркунучка камаган рак эмнеден улам жаралат?

– Рак – мутацияланган клеткадан жаралат. Адамдын организми болжол менен 100 триллион клеткадан турат. Рак болсо бир гана клеткадан өсүп чыгат. Клеткалар өсөт, бөлүнүп көбөйөт жана картайып өлөт. Бул процесс организм тарабынан көзөмөлдөнүп турат. Бирок кайсы бир себептерден улам бир жердеги клетканын түзүлүшү өзгөрөт. Клетка өлгөндүн ордуна бөлүнүп көбөйө баштайт (мутацияланат). Ошол клетка рак клеткасы. Мындай клетка бөлүнүп көбөйүп отуруп ракты пайда кылат. Рак залалсыз жана залалдуу болуп 2ге бөлүнөт.

– Эмне үчүн акыркы жылдары рак менен ооругандар көбөйүп баратат?

– Ден соолукка терс таасир этип, акырындап рактын жаралышына жеткирүүчү факторлор көп. Мисалы, убагында дарыланбай же жарым-жартылай дарыланып жүрө берип ооруну өтүштүрүп жиберүү, стресстин көптүгү, вирустар, радиация, идиш жана кир жуучу химиялык заттарды көп колдонуу, химиялык жер семирткичтер менен өстүрүлгөн жана гени өзгөртүлгөн (ГМО) жашылча-жемиштерди дамамат жеш, күндө узак убакыт жүрүү жана узакка кактануу, химиялык заттар көп кошулган арзан курулуш материалдары менен үй салып, ичин жасалгалоо (уулар бөлүнүп чыгат), абанын кирдеши, айлана-чөйрөнүн булганышы. Дамамат цемент, асбест, көмүр сатып иштөөдөн өпкө рагы жараларын эскерте кетейин. Булардан тышкары фаст-фуд, грилде бышкан тоок эти, куурулган, майлуу, ышталган тамак-аштар да бар. Көчөгө чыксаң жаштар түгүл улуулар деле гамбургер, хотдог сыяктуу фаст-фуддарды жеп жүрүшөт. Аборт жасатуу, аз төрөө, тамеки тартуу, ичкилик ичүү да ракты чакырат. Айталы, эмчектин рагы менен азыр 25 жаштагы кыздар да келет. Анткени жаштар жыныстык жашоого эрте аралашып жатышат. Кыз-келиндер арасында бат-баттан аборт жасаткандар, бойго бүтүрбөөчү гормоналдык каражаттарды өз алдынча колдонгондор, аз төрөгөндөр көп. Рак төшөктөгү өнөктөшүн улам алмаштыруудан да келип чыгууда.

Кыскасы, адам ракка чалдыкпоо үчүн ооруса убагында толук дарыланып, эмне ичип, эмне жеп жатканына баам салып, турак жайды зыяндуу ууларды бөлүп чыгарбоочу (же өтө аз бөлүп чыгаруучу) курулуш материалдары менен салып, терс адаттардан алыс болуулары керек.

Акыркы жылдары мурун өлкөбүздө чанда кездешчү тилдин, кулактын, эриндин рагы менен ооругандардын саны өскөнү байкалууда.

– Кыргызстанда рактын кайсы түрү менен көп оорушат?

– Эркектер арасында 1-орунда ашказан, 2-орунда өпкө жана урук чыктагыч безинин (простата), 3-орунда тери, 4-орунда лимфа жана кан жаратуучу ткандардын рагы (лейкоз, лимфома), 5-орунда ооз көңдөйү, эрин жана кекиртек, 6-орунда түз ичеги рагы турат.

Аялдар арасында 1-орунда эмчектин, 2-орунда жатын моюнчасынын, 3-орунда ашказан, 4-орунда тери, 5-орунда өпкө, 6-орунда лимфа жана кан жаратуучу ткандардын рагы (лейкоз, лимфома) турат. Ооруп келгендердин 60 пайыздан көбү оорусу өтүшүп кеткен кезде, башкача айтканда, рактын 3-4-даражасында келишет. Түрдүү ыкмаларды колдонуп дарылаган менен алардын өмүрлөрү чектелип калат. Дарттын 1-2-стадияларында келсе, айыктырууга мүмкүнчүлүк бар.

– Сөзүңүзгө аралжы, онколог врачтарды райондордон жолуктуруу мүмкүн эмес. Бул да ооруну өтүштүрүп жиберүүгө себеп эмеспи?

– Ооба, онкологдор жетишсиз. Бирок бул убагында диагноз коюуга башкы себеп эмес. Себеп адамдын өзүнүн убагында текшерилбегенинде. Учурда бардык жерде УЗИ, рентген деген бар. Ооруп барса, терапевт болобу, гинеколог болобу, ошолордон өткөрүп, анализдерин тапшыртып, диагнозун коёт. Болбосо Бишкекке жолдомо берет. Ар адамдын ден соолугу өз колунда болгондуктан өзүнө өзү кам көрүшү керек.

«НАСЫБАЙ ЧЕККЕНДЕН, ТИЛДИ КӨП ТИШТЕП АЛУУДАН РАК ЖАРАЛАТ»

Элдияр Айтбаев, баш жана моюн шишиги бөлүмүнүн врач онкологу:

– Тилдин рагы тамеки, насыбай чеккендерде, тилинен билинбей жаракат ала бергендерде (тишин туура эмес жасатып, тиши тилин өйкөй бергендер, тилин көп тиштеп алгандар) кездешет. Тилинде полип (эт өсүп кетүү) болуп, убагында дарылатпаса, ал акырындап ракка айланып кетет. Мурун тилдин рагы өтө чанда келишсе, азыр 1 жылда 15 чакты адам келип жатат. Аталган дартта стадиясына жараша тилдин жарымы же тил толук кесилет. Жарымы кесилгенде адам сүйлөп, тамак иче берет. Бирок «р»тамгасына тили келбей калат. Мисалы, азыр бизде 1 эркек жатат, 56 жашта, Баткендик. Мурун тамеки, кийин насыбай чекчү экен. 3 ай мурун тилинин четтери оюлуп, анан агарып кетиптир. Текшерсек рак экен. Метастаз берип рак моюн безине да өтүп кеткен. Эми бизге операция жасап, тилинин жарымын, анан бир кулактан экинчи кулакка чейинки алкым бездерин бүт алып салууга туура келүүдө. Андан соң нур терапиясы да керектелет.

Жакында дагы бир эркек тилдин рагы менен келди, аныкы тилинин түбүндө экен. Оорусун өтүштүрүп жибергендиктен нур терапиясын гана сунуштадык. Канча жашайт ким билет?

Кулактын рагы менен да келишет. Бул дарт күндө көп жүргөндөн (көбүнчө териси сары, ак жуумал адамдар ооруйт), радиациядан, химиялык заттар менен көп иштөөдөн келип чыгат. Операция жасап кулакты кесебиз. Мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, насыбай чеккендер рак акырындан жараларын эске алып бул адаттан арылышса деп эскертким келет.

ШИШКЕБЕК МЕНЕН КУУРДАКТЫН АЙЫНАН АШКАЗАН РАГЫ КӨБӨЙҮП ЖАТАБЫ?

Абдоминалдык жана жалпы онкология бөлүмүнүн онколог-хирургу Сүйүтбек Дөөлөтбеков:

– Эл ичинде «акыркы кездерде шишкебек, куурдак жемей, ал менен конокторун сыйламай деген модага айланды. Ушунун айынан ашказан рагы көбөйүп жатыптыр» деген сөздөр жүрүүдө. Мунун кандайдыр бир деңгээлде чындыгы бар. Анткени куурулган, туздалган, ышталган (мисалы, колбаса, балык), майлуу азыктарды, грилде бышкан тоок этин көп жегенден, алкоголдук ичимдикти көп ичкенден ашказандын былжыр катмары жабыркап, гастрит, ашказан жарасы жаралат. Дарыланбаса ракка өтүп кетет. Дамамат фаст-фуд (ход-дог, пирожки жана башка) жеп, артынан газдалган суусундукту ичип алып жүрө бергендер ракты чакырып жатышкандыктарын биле беришпейт. Ашказан рагын хеликобактер пилори, химиялык заттар, радиация, тукум куучулук да жаратат. Туулган күн, үйлөнүү той биякта калсын маркумду акыркы сапарга узатууда да ичкилик ичилет. Ошонун зыянын тартып жатабыз.

«1 ЖЫЛДА 120ДАЙ АДАМ ТҮЗ ИЧЕГИНИН РАГЫ МЕНЕН КЕЛЕТ»

Марат Жекшенов, онколог-проктолог:

– Эл геморройдон ракка өтүп кетет деп жаңылыш ойлошот.

Түз ичегинин рагы полип, жара менен коштолгон колит оорусун (ичегинин ичиндеги былжырда жаранын пайда болушу) убагында дарылатпагандан келип чыгат. Дарттын белгилери кан, анан былжыр чыгат. Заңдын өңү карарышы мүмкүн. 1 жылда бизге 120дай адам түз ичегинин, 100дөй адам жоон ичегинин рагы менен келет. Дарылоодо операциялык ыкма, нур, химиялык терапияны сунуштайбыз.

Канымжан Усупбекова
densooluk@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(7)
11.09.2018. 10:37 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
17-08-2017
Соӊку аракети:
25-09-2018 16:12
Жынысы:
Белгисиз
0
кайда кайрылса болот тел номери жокпу админ?
11.09.2018. 14:06 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
168
Катталган:
17-07-2017
Соӊку аракети:
25-09-2018 10:29
Жынысы:
Белгисиз
+1
kenje-888,онкологияга барасыңарда
11.09.2018. 17:39 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
17-03-2016
Соӊку аракети:
23-09-2018 21:53
Жынысы:
Белгисиз
+2
Егерде уй-булодо генде (чон-апа, чон-ата, тайене жб ооругандар) болсо,чон риск сиздер дагы ооруп калышыныздар. Тезден доктордун текшеруусунон отуп турунуздар.
12.09.2018. 00:07 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
173
Катталган:
02-06-2015
Соӊку аракети:
25-09-2018 14:30
Жынысы:
Белгисиз
+11
Аллахым озун сакта аты жаман оорудан.
14.09.2018. 13:19 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
38
Катталган:
15-08-2017
Соӊку аракети:
25-09-2018 16:20
Жынысы:
Белгисиз
+1
Ой кудайым озу сактасын
14.09.2018. 20:55 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
24
Катталган:
25-02-2013
Соӊку аракети:
18-09-2018 12:38
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+1
Биз озубуз чакырабызда ооруулардын баарын озгочо насывай чеккен жаш оспурумдорго кабатыр болбой койбойсун Кудай жаш каарысына да ыйман берсин
16.09.2018. 11:01 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
05-08-2018
Соӊку аракети:
25-09-2018 15:55
Жынысы:
Белгисиз
0
Оорунун жакшысы жок озу кудайым айыкпас оорудан сактасын .
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: