Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

АКЧА КОТОРУУДА АЛДАНЫП КАЛУУДАН САК БОЛУҢУЗ!

№827 7-13-сентябрь, 2018-жыл


Ар бирибиз жашообузда жок дегенде бир жолу башка шаарда жашаган кимдир бирөөгө акча жөнөтүү же өзүбүз кимдир бирөөдөн акча алуу зарылчылыгына туш келсек керек. Мындай зарылчылык келип чыккан жагдайлар, мисалы, карызды кайтаруу же тескерисинче, карызга берүү, туугандарга же жоро-жолдошторго материалдык жактан жардам жөнөтүү керек болгон учурлар көп эле кездешет. Мына ушундай учурларда, нак акчаны бир географиялык чекиттен экинчи чекитине мүмкүн болушунча тезирээк жөнөтүү муктаждыгы келип чыгат.

АКЧА КОТОРУУ ЫКМАЛАРЫ

Мурда нак акча жөнөтүүнүн 2 гана жолу бар эле, ал, почта кызматы аркылуу акча которуу же болбосо тааныш адамдар, саякатчылар аркылуу акча берип жиберүү. Бүгүнкү күндө акча которуу кыйла жөнөкөйлөшүп, акчаны которууда эң ишенимдүү жана ыкчам ыкма – акча которуулар системасы аркылуу ишке ашырыла баштады.

Бирок жаңы технологияларды пайдалануу менен алардын кандай иштешин көп ойлоно бербейбиз, ошондуктан алданып калбоо үчүн негизги эрежелерди билүү зарыл.

Акча которуу – бул акча каражаттарын алуучунун эсебине чегерүү же ага аларды нак формада берүү максатында ички мамлекеттик же эл аралык төлөм системалары аркылуу төлөм системаларынын операторлорунун жардамы менен акча каражаттарын жөнөтүүчүдөн алуучуга которуу (жылышы) болуп эсептелет. Акча которуу процессине жөнөтүүчү, алуучу жана өз кызматтары үчүн белгилүү бир төлөм алган ортомчу – төлөм системасынын оператору катышат.

Бүтүндөй маалымат коопсуздугуна арналган иштердин көптүгүнө карабастан, акча которуулардын жана аларды камсыз кылуучу системалардын коопсуздугун камсыз кылуу маселеси эң эле маанилүүлөрдөн болгон, болот жана боло берет. Бул маселе кызмат көрсөтүүлөрдүн потенциалдуу пайдалануучулары катары ар бирибизди түйшөлтпөй койбойт. Биз которулган акча каражаттары алуучуларга талаптагыдай жана өз учурунда жетишин каалайбыз. Бул ошондой эле акча которууларды жүзөгө ашырууда операторлорго агент катары иш алып барган банктар үчүн дагы маанилүү.

Улуттук банк тарабынан буга чейин белгиленгендей эле акча которуу системасынын өзгөчөлүгү, бардык агенттеринин ортосундагы маалыматы жана акча эсептешүүнүн система оператору чогултулат. Биздин өлкөдө бул роль кардар менен иш алып баруу, акча кабыл алуу, которуу бланкын туура толтуруу жана аны атайын программа аркылуу операторго жөнөтүү үчүн жооптуу коммерциялык банктарга жүктөлгөн. Банктын укугу жана милдети төлөм системаларынын операторлору менен түзүлгөн келишимдерде жана системалардын эрежелеринде макулдашылат. Мындай келишим Улуттук банк башкармасынын 2009-жылдын 15-июлундагы №30/6 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасында акча которуулар системалары боюнча акча которууларды жүргүзүү эрежелерине ылайык келүүгө тийиш.

АКЧА КОТОРУУ СИСТЕМАСЫНДАГЫ КӨЗ БОЁМОЧУЛУК

Акча которуу системасынын дагы бир өзгөчөлүгү – бул анын ылдамдыгы. Анткени ал башка которууларга салыштырганда дээрлик дароо ишке ашырылат. Андыктан жөнөтүүчүлөргө көбүнесе акча которууну токтотуу кыйынга турат, ал эми которуу ишке ашырылган учурда – оператор да, банк да токтотуу чараларын көрө албайт. Шылуундар бул системалардын иштешин, жана алардын бардык өзгөчөлүктөрү тууралуу жакшы билишет. Ишендирүү жана ар кандай айла-амалдардын жардамы менен ишенчээк жарандарга акчанын белгилүү бир суммасын которууну сунуштап келишет. Интернет тармагында акча которуулар системалары менен алдамчылык ыкмалар тууралуу көптөгөн окуяларды жана талкууларды табууга болот. Мындай даттануулар Улуттук банкка да келип түшүүдө.

Шылуундар интернеттеги акысыз тематикалык жарнамалар сайттарын (автоунаа порталдары, интернет аукциондор, кыймылсыз мүлктү сатуу/ижарага алуу сайттары) жана башка жолдор аркылуу ишенчээк сатып алуучуларды же сатуучуларды сызга отургузуп келишет. Алар төмөндөгүдөй схемалардын бири боюнча жүзөгө ашырылышы мүмкүн:

Сатып алуучу транспорттук каражатты же кыймылсыз мүлктү интернет аркылуу издейт. Аны кызыктырып жаткан унааны же кыймылсыз мүлктү сатуу тууралуу жарыяны жеткиликтүү баада, кээ бир учурда өтө арзан баада табат. Сатып алуучу сатуучу менен электрондук почта же уюлдук телефон номери боюнча байланышат. Сүйлөшүүлөр процессинде сатуучу башка өлкөдө экендигин белгилеп, бирок сатып алуучу сатып алуу ниетинин олуттуулугун тастыктаса, сатуу боюнча келишим жүргүзүү үчүн келип кетүүгө даяр экендигин билдирет. Ал эми сатуучу бул максаттар үчүн кепилдик катары, сатып алуучунун өзүнүн (анын тууганынын же таанышынын) атына ири суммада которуу жүргүзүүнү талап кылат. Мында сатуучу которууну өз атына же өзүнүн тууганынын же таанышынын атына жибергендиктен, которууну башка бирөө ала албайт деген ой менен которуу тууралуу бардык маалыматты жалган сатуучуга берет. Ал эми которуу тууралуу бардык маалыматты алгандан кийин жалган сатуучу жасалма документтер менен сатып алуучу которгон акчаны алган бойдон изин суутат.

Белгилей кетчү нерсе, акча которуулар системасы кандайдыр бир бизнес жүргүзүү үчүн эмес, жөн гана акча которуу үчүн каралган. Жогорудагыдай ыкма менен алдап кеткенде көп учурда акчаны кайтарып алуу мүмкүн эмес. Себеби алдамчыларды аныктоо кыйын, мисалы, алар башка өлкөлөрдүн жарандары болгон учурда, көпчүлүк учурда акча алуу үчүн жасалма документтерди колдонушуп же башка бирөөлөр аркылуу иш алып барышат. Мындай учурларда жөнөтүүчүгө өз акчасын кайтарып алуу маселесин укук коргоо органдары аркылуу гана чечүүгө туура келет.

АКЧАНЫ АЛДАТЫП ЖИБЕРҮҮДӨН АБАЙЛАҢЫЗ

Эгерде алдамчылардын жогорудагыдай айла-амалына кабылсаңыз, биринчиден, дароо аталган акча которууну жөнөткөн банкка кайрылыңыз. Эгерде которулган акча бериле элек болсо, анда аны кайтарып алуу мүмкүнчүлүгүңүз бар. Эгерде которулган акча берилип кеткен болсо, анда банк системасынын операторунан зарыл маалыматтарды талап кылуу үчүн тиешелүү арыз жазууңуз зарыл. Ошол эле учурда укук коргоо органдарына арыз менен кайрылууңуз ашыкча болбойт. Кандай болгон учурда да банктын кызматкерлеринен акча которуулар системалары тууралуу кеңири маалыматты сурап-билүүдөн тартынбаңыз. Банктын кызматкерлери мындай түшүндүрүү иштерин жүргүзүүгө милдеттүү. Жогорудагыларды эске алуу менен акча жөнөтүүчүлөр жана аны алуучулар акча которууларды жөнөтүүдө мүмкүн болуучу тобокелдиктерден сак болуусу зарыл.

КАРДАРЛАРДЫН АКЧА КАРАЖАТТАРЫН КОТОРУУДАГЫ УКУКТАРЫ:

• Кардар каалаган төлөм система оператору жана анын агенти болгон каалаган банк аркылуу акча каражаттарын жөнөтүүнү эркин тандай алат.

• Кардар акча которууларды жүзөгө ашыруу шарттары жана тартиби жөнүндө толук маалымат алуу укугуна жана акча каражаттарын которуу шарттарына тиешелүү толук маалыматты дайыма талап кылуу укугуна ээ. Финансылык кызмат көрсөтүүлөрдү сунуштоонун жалпы шарттары ачык маалымат болуп саналат жана коммерциялык же банктык сырдын предмети боло албайт. Финансылык кызмат көрсөтүүлөрдү сунуштагандыгы үчүн комиссиялык сый акылар жана тарифтер тууралуу маалымат керектөөчүлөр үчүн ачык жана жеткиликтүү болууга тийиш. Мындай маалымат ошондой эле банктын филиалдарынын жана өкүлчүлүктөрүнүн маалымат такталарында, банктын интернет баракчасында жайгаштырылат, мындан тышкары маалыматтык брошюралар чыгарылып турат.

• Кардар акча которууларды жүргүзүүгө/алууга өтүнүч каттарды толтурууда банктын операторлорунун жардамын суроо укугуна ээ.

• Эгерде система анда белгиленген эрежелерге жана шарттарга ылайык мүмкүн болгон учурда, акча которууда кандайдыр бир маалыматты өзгөртүп же жокко чыгарып берүүнү өтүнүүгө укуктуусуз. Белгилей кетсек, акча которуулар боюнча маалыматтарды өзгөртүү же которууну кайра кайтаруу талабы акча алуучуга төлөнүп берилбеген учурда гана мүмкүн. Ал эми которуулар көбүнесе эл аралык транзакциялар болгондуктан, которууну кайтарып берүү процесси ар кайсы өлкөлөрдүн мыйзамдарынын өзгөчөлүктөрүнө жараша жүргүзүлүп, татаалдыктарды жаратышы мүмкүн.

• Кардар финансылык кызмат көрсөтүү процессинде келип чыккан керектөөчүлөрдүн кайрылууларын (даттанууларын) кароого алуу тартиби жөнүндө маалыматты алуу укугуна ээ.

АКЧА КОТОРУУЛАР СИСТЕМАСЫ АРКЫЛУУ КОТОРУУНУ ЖҮЗӨГӨ АШЫРУУДА АЛДАМЧЫЛЫК АРАКЕТТЕРГЕ ЖОЛ БЕРБӨӨГӨ ЖАРДАМ БЕРГЕН ЭРЕЖЕЛЕР:

• Тааныбаган жана көрүп-билбеген адамдарга эч качан которуу жөнөтпөңүз.

• Чындыкка окшобогон ар кандай сунуштардан сак болуңуз.

• Акча которуулар системасын интернет аркылуу сатып алынган товарларга төлөө үчүн колдонбоңуз.

•Чет өлкөлүк лотереялардан утуп алган белектер боюнча салыктарды же жыйымдарды төлөө үчүн которууларды эч бир учурда жөнөтпөңүз.

Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: