Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

Азимбек Бекназаров: «ЭЛ БИЙЛИККЕ 5-6 ЖЫЛГА КЕЛГЕНДЕРДИН КУЛУ ЭМЕС ЭКЕНИН ТҮШҮНҮШҮ КЕРЕК»

№835 2-8-ноябрь, 2018-жыл


Азимбек Бекназаров десе кыргыздын эсине 2 революция түшөт. Атамбаевдин тушунда “революция максатына жеткен жок” деп жүрдү. Эки жолу үй-бүлөлүк бийликти кулатуунун башында турган Бекназаров азыркы бийликтин тандаган жолу, бараткан багыты тууралуу кандай пикирде?

– Азимбек мырза, убагында депутат, башкы прокурор өңдүү жогорку кызматтарда болдуңуз эле, соңку 7 жылдан бери бир дагы мамлекеттик кызматта иштей элексиз. Себеби эмнеде? Чакырбай жатышабы? Же барбай жатасызбы?

– Акыркы 7 эмес, дээрлик 11 жылдан бери кызматта эмесмин. Бакиевдин тушунда 5 айдай баш прокурор болуп турдум. 2010-жылкы революциядан соң Убактылуу өкмөттө аз убакыт иштедик. Ошол бойдон мага эч ким кызмат сунуштаган жок, мен өзүм да кызмат сурап эч кимге барган жокмун. Эмне үчүн? Себеби – биз 2005-жылы да, 2010-жылы да авторитаризмге, президенттердин үй-бүлөлүк башкаруусуна каршы чыктык. Мен ошол принциптен тайган жокмун, Бакиев менен Атамбаев болсо ал принциптен кайтты. Бакиев өлкөнү балдары, инилери менен башкарса, Атамбаев шоопуру, жан сакчылары менен башкарды. Булар өткөндү тез унутуп, эски жолго түшкөндө эле аларга сын-пикир айта баштадым. Негизги себеби так ушул. Кошомат кылып, “сен туптуура баратасың” деп мактап колтугуна кирип алсам деле болмок, анткен жокмун. Эгер кирип алсам, балким, азыр түрмөдө отурмакмын же качып жүрмөкмүн.

– Азыркы учурда эмне иштер менен алексиз? Саясатта ондогон жылдар жүргөн адамга саясий процесстен тыш жүрүү оор эмес бекен?

– Саясаттан тыш жүргөн жокмун. Ошондуктан айрымдар “ушул Бекназаров жөн жатпады, курултай деп дагы кайдагы бир балээни баштап жатат” деп сындап жатышат да. Атамбаевди президент кезинде такай сындап келдим, бийликтен кеткен соң токтоттум. Айрымдар сыңары президент кезинде колтугунда жүрүп, бийликтен кеткенден кийин табалап, тепкилемей адатым жок. Туруктуу элдик кеңеш кыймылы президент Жээнбековго 1 жыл мөөнөт берели, 1 жылдан кийин ишине баа берели дегенбиз. Мына, 24-ноябрда республикалык курултай өткөргөнү жатабыз. Анда азыркы бийликтин иши боюнча ачык сөздөр айтылат. Жайы менен архивде жүрдүм, Горбачёвдун кайра куруу жылдарынан тарта Акаевдин бийликке келишин, бийликтен кетишин камтып, архивдик материалдарга таянуу менен китеп жазып жатам. Мындан тышкары "Жаркынайым" деген тарыхый көркөм чыгарма жазып баштадым, айтор, иш көп.

– Экс-президент Алмазбек Атамбаевди “досум” дейсиз. Тажрыйбалуу саясатчы катары айтсаңыз, экс-президент менен азыркы президенттин тирешинин аягы кандай жыйынтыктарга алпарышы мүмкүн?

– Мен 27 жыл ичиндеги бардык бийлик алмашуулардын түздөн-түз күбөсүмүн. Масалиев-Акаев, Акаев-Бакиев, Бакиев-Убактылуу өкмөт, андан кийин Атамбаев... Ушул процесстерге ичинен аралашып жүрдүм. Адатта, талаштын өзөгүн – байлык менен бийлик түзөт. Азыркы президент менен экс-президенттин тиреши мага да түшүнүксүз. Себеби Жээнбеков “мен Атамбаевдин саясатын улантам” деп бийликке келген. Бүгүн президент башын ачып алышы керек, эгер улантам десе, анда жөн улантсын. Эгер улантпайм десе, анда кайсы жол менен кетерин элге ачык жарыяласын. Бирок 1 жылдан бери “мындай реформа кылабыз, ушул жол менен кетебиз” деп айта элек. Менимче, экөө жеке амбицияларга алдырууда. Атамбаев “сени мен президент кылгам, техникалык президентсиң, менин сөзүмдөн чыкпашың керек” деген амбициясынан кете элек. А бул “жок, мен 6 жылга шайландым, өзүмдүн командамды түзөм” деп жаткан болушу мүмкүн. Кыскасы, бирөө бийликтен кеткиси келбей, бирөө бийликти бергиси келбей жатат деген сөз.

– Азыр Атамбаевди оппозиция деп атоого болобу же жөн гана таарынычпы?

– Бул киши өзүн оппозициямын деп жарыялай элек. Оппозиция – саясий көз караштардын, багыттардын дал келбестиги. Ал эми президент менен экс-президенттин тиреши оппонент эмес, душмандыкка чейин жетип калганы көрүнүүдө. Ал эми камоолор боюнча. ЖЭБ окуясына байланыштуу ачылган кылмыш иштерин угуп жатам. Тагылган айыптар, коюлган беренелер кылмышка шектүүлөрдү административдик жаза, шарттуу түрдө соттоо менен эле жазалай турган беренелер. Юрист катары айтарым, бул ишти парламент саясатташтырып жиберди.

– Саясий боёк сүртүлүп калды деп жатасыз. Бирок 600 долларлык кычкач, 14 миң долларлык камера өңдүү баасы эселеп кымбат көрсөтүлгөнүн ырастаган документтерчи?

– Мындай да, сырттан келген инвестиция сөзсүз Жогорку Кеңештин кароосунан өтөт. Келишимди ратификациялоо менен парламент жоопкерчиликти өзүнө алат. Акчаны ар бир тыйынына чейин Жогорку Кеңештин Бюджет комитети бөлөт, акча бөлүнгөн тармак боюнча ар бир министрликти көзөмөлдөөгө тийиш. Негедир бул иште Сапар Исаков менен 2-3 адам гана күнөөлүү болуп, калганы таптаза чыгып жатат. Маселе мына ушунда. Эгер бул кылмыш ишин коррупцияга такайбыз дешсе, анда парламент кошо жооп бериши керек. Эмне үчүн акча туура эмес пайдаланылып жатса, былык иштер болуп жатса көзөмөлдөгөн жоксуң? Унчукпай жүрүп Атамбаев бийликтен кеткенден кийин кыйкырып чыгышты.

– Акыркы жылдары Атамбаевди керектүү кезде катуу сындап да, колдоп да турдуңуз. Азыркы бийлик ээрге кандай отурду?

– Атамбаевди эмне үчүн колдоп жүрдүм? Анткени Бакиевди бирге кууган санаалаш катары революциянын максаттарына жетет деген үмүт бар эле. Кийин өзгөрүп кетти, ушундан кийин ага сын айтып жүрдүм. Ачык байкалбаган, айтылбаган жагдайлар бар. Жээнбековдун 1 жылы Атамбаевдин таасиринен чыгууга кетти десе болот. Мындан аркы кадамдарын эл көзөмөлдөшү керек. 24-ноябрда өтүүчү курултайдын темасы “Кечээ. Бүгүн. Эртең” деп аталат. Кечээгиси – Атамбаевдин 6 жылы, бүгүнкүсү – Жээнбековдун 1 жылы, эртеңкиси – өлкө мындан ары кайсы жол менен кетиши керек деген маселе. Атамбаевдин жүргүзгөн, Жээнбековдун жүргүзүп жаткан саясатына каршы саясатчылар баяндама жасасын деп жатабыз. Экс-президенттерди, азыркы президентти да чакырганы жатабыз.

– Акаев-Бакиев куулганы менен, алардын жан жөкөрлөрү, силер каршы күрөшкөн системдин “аскерлери” 6 жыл Атамбаевдин жанында жүрүштү, азыр да Ак үйдө жүрүшөт. Ал эми революционерлер сыртта калдыңар... 100гө жакын жарандын каны керек беле?

– Революциячыл күчтөрдүн эң чоң катасы – бир чоң партияга айланып, бир муштум болуп тура албаганы. “Ата Мекен” өзүнчө, Атамбаев өзүнчө кетти. Калганыбыз БЭК деген партия түздүк. Ырас, үй-бүлөлүк башкарууну сындырабыз деп чогуу күрөшүп келген соң революциядан кийин да бийликтин партиясы болуп калуубуз керек эле. Бирок биринчи ыңкылапта да, экинчисинде да бийликти кулаткандар бийликтин партиясы боло алган жокпуз. Мурдагы бийликтин тарапташтары утуп кетишти. Ушунун айынан президенттер улам “монстрга” айланып жатышат. Биригүүгө жеке амбициялар гана эмес, Орусия өңдүү тышкы күчтөр да каршылык көрсөтүштү.

– Мамлекеттик башкарууга Элдик курултай системин киргизүү керек деп жүрөсүз. Кеп системде эмес, Кыргыз эли шайлоолордо туура эмес тандоо кылып жатканында, татыксыз адамдардын бийликке келип калышында эмеспи?

– Курултай институту десе эле эски жашоону элестетпеш керек. Бул нукура улуттук демократияны камсыз кылуучу институт болот. 24-ноябрдагы курултай саясий күчтөрдүн, партиялардын курултайы болот. Курултай институтун иштетүү рычагдары болот. Конституцияга ылайык, бийликтин ээси – эл. Биз ошол бийликтин эл алдындагы жоопкерчилигин күчөтөлү деп жатабыз. Бүгүн парламент да, президент да элге отчёт бербей калышты.

– Саясатчылардын арасында бетке чабар, оргу-баргы мүнөзүңүз менен айырмаланып турасыз. Бул сапатыңыздын азабын көп тарттыңызбы же пайдасын көп көрдүңүзбү?

– Кесепетин көп тарттым. Бетке чабарлык, эр жүрөктүк саруу уруусуна мүнөздүү сапат. Мунун азабын мен эле эмес, үй-бүлөм, балдарым, досторум тартып келе жатат. Бирок коомчулук үчүн мунун пайдасы чоң. Анткени кимдир бирөө коомду ойготушу керек да. Жакында курултай өткөрөбүз деп чыктым эле, мага чабуул башталды. “Ушу Бекназаров жоголбоду, эми тынчып келатканда кайдагыны баштап...” деп сындап жатышат. Ошол эле учурда "бул бийлик деле эски жолго түшүп кетиши мүмкүн” деп мени колдогондор да көп.

– “Кыргыздар жан дүйнөбүзгө төңкөрүш жасаганда гана оңолобуз” деп көп айтасыз. Ал төңкөрүштүн башында ким туруп, качан, кантип ишке ашышы керек?

– Эл өзү башташы керек, бул кыргыздардын моюнунда турган жүк. Биз ушул жердин ээсибиз, бийликке 5-6 жылга келгендердин кошоматчысы, үйүндөгү кулу эмеспиз. Муну Кыргыз эли 2 революцияда көрсөтө алды. Эл ушуну түшүнүшү керек. “Кыргыздар авторитаризмге каршы кантип күрөшүү керектигин көрсөттү” деп бизге дүйнө жүзү таазим этти. Кийинки келген бийлик деле мурдагылардын жолуна түшпөшү үчүн эл президентти ордуна коё билүүгө милдеттүү экенин билиши керек. Аң-сезимибизди өзгөртүшүбүз зарыл болуп турат. Кулчулук, айрыкча кошоматчылык сезимден арылышыбыз керек. Кыргыздын интеллигенциясы менен байлары, бизнесмендер бүгүн бийликтин кошоматчысы эле болуп калышты. Үчүнчү революцияны кылып коюуга деле мүмкүн, бирок андан майнап чыкпайт. Мен буга абдан каршымын. Ошондуктан жан дүйнөгө реформа жасайлы, бийликтин эл алдындагы жоопкерчилигин күчөтөлү деп какшап жатканым ушул. Болбосо улам жаңы бийликке жагалданып, мактап жүрүп өзүбүз үй-бүлөлүк башкарууну пайда кылып жатабыз. Азыр Жээнбековдун тууганы ким экен, кудасы ким экен деп жагынып чуркап жүргөндөрдү көрүп жийиркенесиң.

– Аксыдагы Үңкүр-Тоо Өзбекстанга өтүп кетчү болсо, айтар көп сөзүм бар дегенсиз. Ал жердин тагдыры эмне болуп чечилгенине кызыгып көрдүңүзбү?

– Ункар-Тоо маселеси жабык бойдон турат. Убагында Өзбекстан Кыргыз өлкөсүнүн аймактарын көз көрүнөө басып алып, биздин өлкө аргасыз айланма жолдорду салып алган. Атамбаевдин “25 жылдан бери чечилбеген чек ара маселесин чечип койдум” дегени тарыхый катачылык. Анткени Кыргыздын бүтүндөй айылдары Өзбекстандын аймагында калды. Мисалы, Аксыдагы Торук айылы. Баласы Кыргызстанда, атасынын үйү Өзбекстандын аймагында калып кетти. Атамбаев ушуга “мен макулмун” деп кол коюп койду. Бул мамлекеттик деңгээлдеги мамиле эмес. Кыргыз көп жеринен ажырап калды. Мына, Айтматовдун 90 жылдыгы деп кыйкырып, акылдуу сөздөрдү айтып жатышат. Айтматов Көк-Сай деген жайлоо жөнүндө көп жазган, ошол Көк-Сай бүгүн Казакстандын жери.

Автандил Добулбеков
politika@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  -1 
Талкуу жабык.
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21503;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: