«Жылдын супер ыры»

Жыйынтык

Башка сурамжылоолор


Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

Кылычбек СУЛТАН: «ЧЫНДЫКТЫ АЙТУУНУН ӨЗҮ – КҮРӨШ»

№839 30-ноябрь-6-декабрь, 2018-жыл


Кыргыз өлкөсүнүн Түштүк Кореядагы мурдагы элчиси Кылычбек Султан “Апрель” телеканалына маек берди. Анда экс-элчи Тышкы иштер министрлигиндеги коррупцияга каршы күрөшүү аракети, ага Ак үйдөгү бут тосуулар, кескин билдирүүлөрү, келечек пландары тууралуу кенен баяндап берди.

– Талкууну ток этеринен баштайлы, сиз дагы бул суроого даяр болсоңуз керек. Сиз буга чейин башка өлкөдөн башпаанек сурап, жакын арада Кыргызстанга келбейм деген өңүттө сөз айттыңыз эле. Окуя андай өңүттө өнүккөн жок, Кыргызстанга келдиңиз. "Корея башпаанек бербей коюптур" деген ар кандай сөздөр айтылып жатат, өз оозуңуздан уксак.

– Мен өз мекениме келдим. Мекениме келгеним үчүн мага эч кимдин доомат коюуга укугу жок. Себеби – жарандын мекенине келүүсүнө ар дайым жашыл коридор, жашыл жарык күйүп турушу керек. Ооба, буга чейин ачуу сөздөр айтылды, анткени шарт ошондой эле. Чыңалуу күч эле. Мекенге кайтуу ушул күнгө буюрган экен, келдим. Мындан ары кандай болот, бир Кудай билет. "Кореядан башпаанек бербей коюптур" деген боюнча... Азыр түшүнөн көрүп эле ушак жая берген заман экен. Корея башпаанек бербей койду, дегеле мени Кореядан башпаанек сурады деп ким айтты? Мунун баары жомок. Корея эмес, бир дагы өлкөдөн башпаанек сураган жокмун. Сөздүн төркүнү – ошол кезде менин эмне үчүн башпаанек сурадым деп айтканымда. Аны эмне үчүн айттым? Аны айтуудагы максатым эмне эле? Андан кандай жыйынтык келип чыгышы керек эле? Кеп ушунда.

– Ошондо ачууга алдырып жибердим дегени турасызбы? Башпаанек сурадым деп айтканыңыз бар го?

– Ооба, мен аны танган жокмун. Айтканым туура, а эмне максатта, кандай тактика менен айттым, кандай стратегиям бар эле – бул башка нерсе. Бул боюнча “Марал” радиосунда да элге кеңири түшүндүрүп бергенге аракет кылдым.

– Башпаанек деген сөздү кандай максатта айттыңыз? Элчинин башпаанек сураганы өлкөнүн аброюна көлөкө түшүрөт деген сөздөр айтылууда.

– Окуянын таржымалы бир нече жыл мурункуга барып башталат. Мени Тышкы иштер министрлигине “парашют менен түштү” деп айтып калышат, бирок мен десант катары түштүм деп айтсам туура болот. Ал жерде мен күтпөгөн маалыматтар чыкты. Ошол маалыматтар көп окуялардын башаты болуп жатат. Мен ал маалыматтарды изилдеп чыктым. Ал эми мамлекеттик түзүмдөр изилдеп бүтпөй койгондуктан окуя ушундай нукта өнүгүп кетти. Чет өлкөдөн башпаанек сурадым деп жарыялаганымдын себеби – президент Сооронбай Жээнбековго маалыматты жеткирүү эле. Өлкөдө адилеттиктин үлгүсүн көрсөтүүгө тийиш болгон адам бүт тарабынан курчоого алынып, ага маалымат жетпей жатканда ушул тактиканы колдондум. Катуу жарыя айтышым керек, ошондо жолду канчалык бууса да бул маалымат президентке жетет, андан соң териштирүү башталат деп чечтим. Президенттин тегерегиндеги адамдар мен чыркырап айтып жүргөн чындыкты көрсөтүүгө, айтууга аргасыз болушат деген тактика эле.

– Сиз мындай кадамга президентке өзүңүздүн оюңузду айтуу үчүн гана барган экенсиз да? Көңүл бурдургуңуз келген?

– Көңүл бурбай, тоскоол болуп жатышкан. Балким, маалымат барып жаткандыр, бирок ал маалыматты президентке бурмалап жеткирип жатышат деген жыйынтык чыгардым. Жыйынтык чыгарган соң эң оор артиллерияны колдондум десем болот.

– Ал өзүн актадыбы? Бир кишинин көңүлүн буруш үчүн өлкөнүн аброюна шек келтирүүгө даяр болдуңуз. Максатыңызга жеттиңизби?

– Максатыма жеттим же жетпедим, азыр белгисиз. Бирок мамлекеттин аброюна шек келтирди деп айтуу туура эмес. Мамлекеттин аброюн бир адамдын аброю менен өлчөбөш керек.

– Бирок сиз жөнөкөй киши эмес, бакыйган өлкөнүн элчиси болуп туруп ушундай билдирүү жасоонун өзү кандай көрүнүш? Дүйнөлүк практикада ушундай нерсе болду беле?

– Дүйнөлүк практикада жалгыз гана элчи эмес, элчиликтеги дипломаттык курам толугу менен башпаанек сураган да учурлар болгон. Кыргыз Республикасында мындай окуя болгон эмес жана болгон да жок. Мен айтып жатпаймынбы – эч кандай башпаанек сураган жокмун. Башпаанек сурадым деген сөз эмнеден келип чыкты? Биздин мамлекетти чет өлкөдө таанытып жүргөн дипломаттардын арасында кылмыш иштерин жасап жаткан адамдарга чара көрүү. Кыргыз өлкөсүн чындап уят кылып жаткандар ушулар да! Ал адамдар чет өлкөгө барып алып аларды ишенип кабыл алган мамлекеттин акчасын тоноп жатса, алар жөнүндө президент Сооронбай Жээнбековго жеткирейин десем бүт жагынан курчап, менин маалыматымды жеткирбей жатышса, кандай жол менен болсо да жеткиришим керек эле.

– Тышкы иштер министрлигинин кайсы кызматкери же кайсы элчилер жөнүндө айтып жатасыз?

– Эмне болгон кылмыштар экенин 22-сентябрда маалымат жыйынында айткам. Андан кийин “Дело №...” гезитине да чыкты. Бул – контрабанда... Биринчи жолкусу эмес. Мамлекет, президент, Жогорку Кеңеш, өкмөт дипломаттык кызматтарга адамдарды жиберсе, алар ал жакта дипломаттык укуктарынан пайдаланып контрабандалык иштер менен алектенип жүрүшсө... Мунун баары маалымат каражаттарына чыгып эле жүргөн.
“Дело №...” гезити ТИМге байланыштуу үрөй учурган окуяларды жазып эле жатты да. Бийлик ушулардын баарына көңүл бурдубу? Жок.

– Азыркы бийликтен түңүлдүм дедиңиз эле. Азыркы бийликке пикириңиз өзгөрдүбү? Бул жакка келгенге азыркы бийликтин аппараты менен сүйлөшүү болдубу? Мисалы, “келе бер, бул жактан сүйлөшүү жүргүзүп тил табышалы” деген сунуштар болдубу? Кайтып келүүңүздүн себеби эмне болду? Президенттин дарегине айткан сын-пикириңизди кайтарып алган жоксузбу?

– Андан бери 2 айдай убакыт өтсө да аны кайтарып алууга эч кандай жөндүү себеп боло элек. Бир гана позитивдүү нерсени байкай алдым – куугунтукка кабылган жокмун. Мен өлкөгө тобокелге салып келдим. Өлкөгө келгенимди бийлик билет. Учактан түшөрүм менен колду кайрып башка жакка алып кетиши мүмкүн деген кооптонуулар болду. Мындан 1-2 жыл мурун абал кандай эле? Эгер адам бийликке жакпаган сөз айткан болсо эмне болот эле? Учактан түшө электе эле кармап кетчү. Мисалдарды санабай эле коёюн. Максатым – абал кандай жакка өзгөрүп жатканын билүү. Бул жактагы саясий күчтөр менен жолугуп, кеңешип эмне кылуу керектигин талкуулоо. Айрым адамдарда “алдын ала сүйлөшүп келди” деген ой болушу мүмкүн. Андай эмес, тобокелге салып келдим. Кайтып келүүгө түрткү болгон нерселер көп эле. Мекенге болгон сагыныч, бул жактагы ата-энем, бийликтин 2 айдан бери куугунтуктун белгисин көрсөтпөгөнү.

– Президент менен жолугам деп кайра сунуш киргиздиңизби?

– Эгер президент “биздин экс-элчибиз бир маалыматтарды айтайын деп мага кире албай калган экен, жолугуп угуп көрөйүн” десе, мен Антарктидада жүрсөм да жетип келүүгө даярмын. Бирок азырынча президент же анын айланасындагылар буга жол бере элек. Эгер президент “мамлекеттик органдардагы кандай туура эмес иштерге күбө болдуң, аны чечүүнүн жолун сунушта” десе сүйүнөт элем.

– Сиз алыстан туруп бийлик менен күрөшөм деп катуу билдирүү жасагансыз. Кыргызстанга кайтып келдиңиз, эми күрөштү улантасызбы же кызмат сунуштаса кызмат аркалайсызбы?

– Күрөштүн түрү ар кандай болот. Чет жерде жүрүп күрөшкөн жокмунбу? Күрөштүм. Азыр заман ушундай, сөзсүз эле рингге же "Ала-Тоо" аянтына чыгып күрөшүү шарт эмес. Кайсы жерде жүрсөң да чындыкты айтуунун өзү күрөш. Ар бир жазганымды (Фейсбукта) кеминде 5 миң киши окуйт. Ошентип коомдук пикир жаралат, анын негизинде кийинки шайлоолордо элдин ою өзгөрүшү мүмкүн.

– Бийлик иштешели деп бийик кызмат сунуштаса кандай жооп бересиз?

– Кызмат айрым адамдарды жеке өзүнө пайда алып келүү үчүн кызыктырат. Айрымдарга кызмат – эл үчүн жасайм деген пландарын ишке ашырууга шарт түзүү. Эгер кайсы бир кызмат сунушталып, мен аны менен элге пайда келтире ала турган болсом, эмне үчүн жок дешим керек?

– "Сооронбай Жээнбековдун үй-бүлөлүк-кландык режиминин курмандыгымын" деп жазган экенсиз. Кандайча курмандык болуп жатасыз? Өзүңүздүн маалыматыңызды президентке жеткире албаганыңыз үчүнбү?

– Курмандык деген кандай? Мисалы, мен мамлекеттик кызматта эл үчүн кызмат кылып жүрүп чындыкты айтам деп курмандык болдум. Айта коём деп эмес, муну баары бир айтмакмын. Балким, мен көргөн кыйынчылыктар кичинекей эле кыйынчылыктын башыдыр. Саясатта мындан чоң кыйынчылыкка туш болуп жаткандар бар, болуп эле жатат. Балким, мен азыраак жапа чеккендирмин. Мүмкүн, мындан чоң кыйынчылыктар күтүп тургандыр. Мен азырынча курмандыкмын.

– Сиз бул бийликти тааныбайм, күрөшөм деп жатасыз. Бирок кызмат сунуштаса барасызбы десе барам дейсиз. Муну кандай түшүнсө болот?

– Эгер бийлик кызмат сунуштаса, менин курмандык болгонум жокко чыгат. Мен айткан кемчиликтерди моюнга алып, мени менен кызматташууну сунуштаса, демек, бийлик мен айткан кемчиликтерди жоюуга белсенгени да. Эгер кайсы бир убакыттан кийин бул алдоо экени билинип калса алдоо экенин айтып чыгам.

– “Марал” радиосуна берген маегиңизде азыркы президенттен кечирим суроого даяр экениңизди кыйытыпсыз. Эгер чындыкты айтып, чындык үчүн талашып жатсаңыз, эмнеге кечирим сураганы жатасыз? Тескерисинче, сизден кечирим сурашы керек эмеспи?

– Кечирим суроону мен адамгерчиликтин белгиси деп түшүнөм. Бирок эмне үчүн кечирим сурайм? Президент деген миллиондогон адамдар “менин президентим” деп сыйлап турган адам. Дүйнөдөгү 200дөй мамлекеттин президенттери “ушул мамлекеттин падышасы” деп турса, мен элге коррупциянын бетин ачам деген максатта эч айлам калбай калган учурда эң орой сөз айтууга аргасыз болдум. Кандай жол менен болбосун президенттин көңүлүн бурдуруу максатында. Ал максатыма жеттим, көңүл бурду.

– Көңүл бурганын кайдан билдиңиз? Сиз айткан ТИМдеги коррупция четинен жоюла баштадыбы?

– Мен айткан күнү эле тышкы иштер министри кызматтан кетти. “Дело №…” гезитине 2 ай бою ТИМдеги үрөй учурган окуялар жазылып жатты, бирок реакция болгон жок да. Менин бир сөзүмдөн кийин моменталдуу кызматтан кеткени көңүл бургандын белгиси. Ал эми ушул окуядан кийин коррупция токтодубу-жокпу, билбейм. Себеби ошол кезде мурдагы министр өтө катуу таарынып кетип, балким, кайсы бир компроматтарды ачыкка чыгарып жибербесин дедиби билбейм, ага кошуп мени да жумуштан кетирди.

– "Президенттин тегерегиндеги адамдар ага маалыматты жеткирбей жатат" деп айтып жатасыз. Тегерегиндеги деген кимдер? Аппарат жетекчиси же кеңешчиси тоскоол болуп жатат деп атап айта аласызбы?

– Президенттин тегерегиндеги аппарат башчысы, бөлүм башчысы булар биз билгендер эле. Расмий кызматтагы аткаруучулар. Алардан башка тегерегинде толгон-токой адамдар болот. Мени президентке ким жакындатпай койду дагы деле билбейм. Формалдуу түрдө бул аппарат башчысы Досалы Эсеналиев деп айтсак болот. Албы же ал эмеспи, так айта албайм. Бирок мен маалыматтарымды Эсеналиевге айткам. Башында жакшы эле сүйлөшүп келе жатып, бир кезде сүйлөшүүбүз токтоп калды. Демек, Досалы Эсеналиевге маалыматтарды андан ары өркүндөтүүгө кайсы бир тараптан тыюу салынды же жол берилбеди, аныгын биле албайм.

– Саясатта досторуңуз барбы?

– Мен өзүмдү саясат чөйрөсүнө аралашып жаткан адам катары эсептейм, бирок саясатчымын деп айтууга эртедир. Достор жокко эсе. Кыйын кырдаалга кезиккенде достор эмес, кээде алысыраак туугандарың да жок болуп кетет экен. Азыр өлкөдө саткынчылыктын заманы орноп жатат деп ойлойм. Бул этаптан да өтөбүз.

– Келерки парламенттик шайлоого катышасызбы? Катышсаңыз кайсы партия менен?

– Катышууга менде каалоо күчөдү. Дипломаттын статусу айрымдар ойлоп жаткандай анчалык жогору эмес. Элчи – министрликке баш ийген орто деңгээлдеги эле чиновник. Чоң чечимдерге анын таасири жок. Чоң чечимдерди чыгарыш үчүн парламентке келишим керек экениме көбүрөөк ынана баштадым. Партия тандай элекмин, азыр бизде партиялык система ыдырап баратат. Балким, ыдырап барып кайра баштан түзөлөттүр. Кайсы саясий күчтөр менен келечекте бир болуп, бири-бирибизди түшүнүшө алабыз деп карап жатам. Кайсы партиялар саткынчылык илдеттен алыс деген да маселе турат.

(Маек айрым стилистикалык кыскартуулар менен берилди).

Автандил Добулбеков
politika@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  -7 
Талкуу жабык.
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21565;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: