Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ТАШТАНДЫ ТЫТЫП ЖАН БАГУУГА БОЛОБУ?

№229 17-29-март, 2007-ж.


Жол жээгине коюлган таштанды челектердеги акыр-чикирлерди чукуган адамдардын көбөйүшү калаабызда кадимки көрүнүшкө айланып баратат. Мындан 15-20 жыл илгери Бишкек союз ичиндеги жашыл, таза шаарлардын бири болуп саналаар эле. Союз тараган соң жол жээктей агала болуп чачылып жаткан таштандылар башкалаабыздын баягы атагын жокко чыгарып, көркүн да бузуп салды. Ал эми шаардын сыртында чоң таштанды жайлар (свалка) өсүп чыккан.
Ошол нечен гектарларды ээлеп жаткан таштандылар быкбырдай кайнаган курт-кумурскаларды, ошол тегеректеги карга, кузгундарды эле эмес, далай пенделерди кошо багып келет. «Мына ошол акыр-чикирлерди аралап, үйбүлөсүн, өзүн багып жүргөн адамдар кандай акыбалда иштеп жатышат? Кечке таштанды чукулаган эмгеги канча акча тапканга жеткизет?» деген сыяктуу суроолорубузга жооп алганы жолго чыктык.

КАДИМКИ ЭЛЕ ШААРЫБЫЗДЫН ТУРГУНДАРЫ

Редакциядан чыккандан тартып, түз эле шаардын түндүк тарабынан айланып өткөн трассага түшүп, борбор шаарыбыздан чыккан акыр-чикир калдыктары төгүлүүчү жайга бардык. Маалыматка караганда, бул жай 25 гектар жерди ээлейт.
Кайсы бир таланттуу сүрөтчүнүн согушту чагылдырган картинасында дөбө болуп үйүлгөн баш сөөктөрдүн, үстүндө, карга-кузгундардын учуп жүрүшкөнү тартылган эмеспи. Дал ошол көрүнүш сыңары, бизди көк бетин бербей учкан карга-кузгундар тосуп алышты. Көзгө биринчи эле урунганы, көпчүлүк айтып жүргөндөй, таштандыларды жалаң эле бомждор эмес, негизинен, кадимки шаарыбыздын тургундары, тагыраак айтканда, Бишкектин айланасындагы жаңы конуштардын жашоочулары тинтип жүрүшүптүр. Баары акыр-чикир арасын чукулай, өз иштери менен алек.
Алгач фотоаппаратты көрүп, боюн жыйрыгандардын арасынан Бакыт аттуу киши кепке келди.
– Бул жерге келип иштей баштаганыма эки жылдай болду. Дайыма эле келе бербейм. Уулумдун кыркын бермекмин. Ошого отун чогултуп жү­рөм. Башкасынын кереги деле жок. Өзүмдүн үйүмдө мени баккан нан жапкан тандырым бар.
Сыягы, менин маектешим муну менен «такыр эле көчөдө калган жан эмесмин» дегиси келди көрү­нөт. Ыза кылып албайын деп, абайлай кепке тарттым.
– Күнүнө 200-300, кээде 500дөй адам келип, күнүмдүк тамагы үчүн тыйын таап кетишет. Ушул төгүлүп жаткан калдыктардын ичинде керектүү эмне болсо, ошонун баарын чогултушат.
– Керектүү эмнелер болушу мүмкүн?
Бакыт артында додо болуп үйүлүп турган желим идиштерди (баклажкаларды) карап:
– Желим идиштер, целлофандар, металлдар, пиво, арактардын бөтөлкөлөрү, мүшөктөр, айтор, баары.
– Отун чогултуп жүрүп, башка бир керектүү же баалуу буюм, тыйын-тыпыр таап алган учурларыңыз болгон жокпу?
– Чыгармаларда жазып калышат го, бир мүшөк же бир чемодан акча, болгондо да доллар таап алды дешип. Жок, мага андай бакыт туш боло элек.
Коркунучтуу нерселергечи? Мисалы, кишинин сөөгүнө дейли. Бизди туура түшүнү­ңүз, бул жерге сенсация издеп келген жокпуз, бирок, таштандыларды кылмыштын изин жашыруу үчүн көп пайдаланышаары белгилүү эмеспи.
– Тигине, тээтигил аңда он кишинин сөөгү жатат. Кааласаңар көргү­лө,- ишене бербей тиктеп калган бизди чоң тамашага салганына Бакыт маашырлана күлүп алды. – Калп эле чуу сала бергенде эмне, андай деле коркунучтуу жер эмес. Кишилерди өлтүрүп салып таштай бергидей, бул кайсы бир мафиянын таштандысы эмес да. Бирок, "кээде адамдын сөөгү табылып калат" деп айтып калышат. Мен өзүм жолуктурган эмесмин. Эгер көп нерсени билгиңер келсе, тээтигил жаңы "свалкага" баргыла. Ошол жакта киши көп, айтып беришет.
"Сөз бүттү" деген кыязда маектешим дөбө болуп үйүлгөн коробкалардын үстүнө кыңкая жатып алды. Отун гана чогултам дегени менен ал деле бул жердегилердин баары сыңары иштей тургандыгы даана эле билинип турду.

ЖАҢЫ ТАШТАНДЫДА

Чын эле Бакыт айткандай, бул жакта киши көп экен. Көпчүлүгү кадимки айрылардын башын ийип, ыңгайлуу эмгек куралын жасап алышып, тер агыза баш көтөрбөй иштеп жатышат. Бир даары кызыга бизди карап калышты. Маекти дал ушулардан баштадык.
– Менин атым Батма, бул жерде бир жылдан бери иштеймин. Өзүм "Кирпичныйда" жашайм. Күнү­гө келип, минтип желим бөтөлкө, целлофан, пивонун банкаларын чогултам,- аябагандай чоң мүшөккө желим бөтөлкө чогултуп жаткан 35-40тын ортосундагы аял бизге сүйлөп бере баштады.
– Күн сайын канча табасыз?
– Так айта албайм да, негизинен, иштегениңе жараша. Мисалы, бүгүн көп деле таппай калдым го. Жаңы эле келдим. Болгону ушунча эле чогулттум.
Ал ыраазы болбой буту менен көрсөт­көн мүшө­гүнө килейген беш киши батчудай. Анысы да жыкжыйма желим бө­төл­көлөргө толуп чыгыптыр.
– Мунуңуз канча чыгат?
– Килограммын 3 сом 50 тыйындан өткө­зөм. Ушул турушу менен элүү сомдой акча болот. Желим бөтөлкө­дөн бөлөктөрүн да алышат. Мисалы, пиволордун калай банкасынын килосу 8 сомдон, целлофандарды 2 сомдон, коробкаларды 5 сомдон, мүшөк­төрдү 2 сомдон.
– Бул жактан кантип алып кетесиңер, такси жалдаппы?
– Жо-ок, кокуй, бизде кайдагы такси? Өздөрү күнүгө түштөн кийин саат үчтөрдө келишет.
– Өздөрү дегениңер кимдер, комбинаттардын кызматкерлериби же бул аймактарды менчиктеп алышкандарбы?
– Анысын айта албайт экенбиз. Бирок, ээлеп алышкан. "Мен аренда төлө­гөм" деп өздөрүнүн аймагындагы мусорду башкаларга саттырышпайт.
– Ошентип, күнүнө канча табасыздар?
– Чынын айтайынбы? Жакшы иштесең күнүнө 1000 сомдон 3000 сомго чейин деле таап койсо болот. Орточо айтсам үйгө 400-500 сом алып кетем.
Сиз да иштейсизби?- эки колун чөнтөгүнө сала бизди тиктеп турган жигитке кайрылдым
– Жок. Бул жакта иним иштейт. Кечинде ичкен элем, бүгүн аябай баш ооруганынан акча сурап келгем.
Өзүн Мелис деп тааныштырган бул жигит Батма эжеге кошулуп «таштанды бизнесинин» эреже-шарттарын саймедиреп берүүгө жарады.

ТАШТАНДЫ – БЕРЕКЕЛҮҮ БИЗНЕСПИ?

Бул тармак менен тааныштыгы бар адамдардын айтымында, таштандылардан акча таап, кадимкидей бизнеске айлантууну алгач дунгандар башташкан. Кийинчерээк жүрөк айланткан мындай жерлерде чоң суммалар жаткандыгын башкалар байкай башташкан соң таштандыларды да талашмай башталып, учурда бул аймак "НВА-С" фирмасына бекитилген. Алар утилизациялап (кайра пайдалануу үчүн даярдоо) турууга милдеттенме алышкан. Дал ушул фирма таштандылардын арасынан чогултулган идиштерди, буюм-тайымдарды алып, ага жараша иштеп жаткандарга тыйынын чыгарып берип, кайра иштетүүчү ишканаларга өткөрөт.

БИШКЕКТЕН КҮНҮНӨ 200 МАШИНА ТАШТАНДЫ ЧЫГАТ

Таштандылардан бери чыгып, тынымсыз келип жаткан жүк машиналарды кабыл алып жаткан базага кирдик. Анткени, айрым суроолорубузга жооп бергиси келбеген "Мээнет сервис" ишканасынын кызматкерлери "полигондо" Таалай аттуу мастер бардыгын айтышкан эле.
Алгач бизди жактырбай кабагын салып, кайдан, кимдин уруксаты менен келгенибизди териштирип кирген Таалай көп узабай ийинин күйшөй, адамга анчалык жагымдуу болбогон кызматынын оор жактары жөнүндө айтып кирди: "Атайын санкция берилген бул таштандыга күнүнө 150 машина акыр-чикир төгүлөт. Шаардын 4 районунан келген машиналар таштанды төккөн бир рейси үчүн 10 сомдон 30 сомго чейин, ал эми менчик ишканалардын машиналары 200 сомдон жогору төлөшөт".
Ал эми "аты-жөнүмдү көрсөтпөйсү­ңөр" деп шарт койгон ушул ишкананын көзө­мөлчүсү жакынкы мезгилден тартып Молдовановкадагы колонияга Бишкектин Октябрь районунун таштандылары ташыла баштагандыгын, түрмө­дөгүлөр аны иргеп беришээрин билдирди. Анын айтымында, бул таштанды жайга күнүнө 150 машина жүк төгүлсө, колонияга 50 машина төгүлөт. Сыягы, түрмөдөгүлөр акчага эмес, бекер иргеп беришет өңдүү. Бир караган кишиге таңкалыштуу болбой койбойт. Таштанды жүктөлгөн ал машиналар зонага кирээрде текшерилээри же үстүртөн каралып кете берээри да белгисиз. Үймө­лө­нө жүктөлгөн калдыктардын арасындагы бир кичинекей мүшөк­тө баңгизат бардыр? А балким, дайынсыз кеткендердин денеси бардыр? Мындай сурообузга көзөмөлчү жооп бергиси келбеди.

ГОЛЛИВУД ОЙЛОП ТАППАС КӨРҮНҮШ

Жагымсыз жыты каңылжаарды жара чоң аянтты ээлеп жаткан таштандыдан да бул аймакка келген жаңы башка көрүнүш: ушул акыр-чикирге катар салынган үйлөр, эшик алдыларында эч нерседен бейкапар ойноп жүргөн жаш балдар кейиштүү ойго салат. Шарт боюнча таштанды төгүлгөн аймактын айланасында калк жайгашкан пункт болбошу керек. Таштанды менен айылдын ортосунда кеминде үч чакырым аралык болушу зарыл. Карап туруп зээниң кейийт. Азыр күн анчалык ысык эмес, ызылдаган чымын-чиркей чыга элек. Эртең жай- саратан башталганда шаардын таза жеринде жашап жаткан биз чымын-чиркейден кантип кутулаардын айласын таппай калабыз, а мобул баш-аягы тай чабым жерди таштанды ээлеп жаткан жерде жашап жаткан жаш балдардын акыбалы кандай болот? Жугуштуу илдеттер: жанагы эхинококк, гепатит, безгек, келте өңдүү түрү суук, аты жаман оорулар чыкпайт деп ким кепил болот? Ал аймакта жашаган адамдар ошол жерден чыкпай эле жашай беришсе бир жөн, алардын ар бири шаар аралайт, катышы, байланыштары бар. Анан жугуштуу оорулардын күнү туубайт деп ким айта алат?
Сураштыра келсек, бул жаңы конуштун азырынча аты-жөнү да жок, мурунку жылдардагы "захваттардан" улам өсүп чыккан айыл экен. Өз элинин камын көрүп, шарт түзүп бере албай жаткан мамлекетке көңүлүң кирдесе, бир жагынан өзүлөрүнүн, балдарынын келечегин ойлобой, ушундай шартта жашоону макул таап жаткан замандаштарга кыжырданбай да коё албайсың. Эртең өзү же балдары оор илдетти жуктуруп алса, дарыланууга эптеп тургузган ылай тамын саткандан тышкары да далай акча коротушаары айкын эмеспи.
Чынын айтайын, мындай көрүнүштү Голливуддун мен деген сценарист, режиссёрлору да ойлоп таппасы анык!

ОЙЛОНТО ТУРГАН МАСЕЛЕ

Мени менен макул болсоңуз керек, окурман. Минтип таштанды тытып, айланада болгон бардык инфекция, бактериялардын арасында иштеп, акча таап жанын баккан жарандарыбызга да, минтип быкбырдай кайнап жаткан курт-кумурска, ит-кушка кошуна жашап жаткан замандаштарыбызга да бөлөк ылайыктуу жумуш орундары болсо, мындайга барышпас эле. Биз сүрөттөгөн көрү­нүш болгону бир гана таштанды жайдыкы. Мындан тышкары, шаардын башка четинде, Сокулукту көздөй кеткен жерде санкциясы жок эле дагы бир таштанды төгүлгөн аймак "Манас" аэропортунан бери "Ганси" авиабазасынын таштандысы өсүп чыкпадыбы.
«Такыр айла калбаса, жок дегенде таштанды жайларын жабык аймакка айлантып, айлана-тегерегин курчап, кирип-чыгууну көзөмөлгө алдырып коюу мэриянын колунан кантип келбесин?!» деген ой кетет.

Айбек Нурадилов



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: