Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

КЫТАЙДА 50 МИҢДЕЙ КЫРГЫЗ ТАРБИЯ БЕРҮҮЧҮ ЛАГЕРДЕ ЖАТАТ. КЫТАЙ БИЙЛИГИ АЗЧЫЛЫК УЛУТТАРДЫ ЭМНЕГЕ КАМАП ЖАТАТ?

№840 7-13-декабрь, 2018-жыл


Кытайда азчылыкты түзгөн улуттарга карата кысым болуп жатканы көптөн бери айтылып келет. Айрыкча уйгурлар арасынан “террорчу-экстремист” катары кармалгандар көп. Эми буга чейин кысым болгону байкалбаган кыргыз, казак улутунун өкүлдөрүнө да кысым күчөгөнү айтыла баштады. Кытай бийлиги өзү “кайра тарбия берүүчү” деп атаган лагерлерде 50 миңдей кыргыздар камалып жатканы айтылууда. Жакындары менен байланыша албай жаткан кытайлык кыргыздар Кыргыз бийлигине кайрылып, бул маселени дипломатиялык жол менен чечип берүүнү суранып жатышат.



КЫТАЙДА ЭМНЕ БОЛУП ЖАТАТ?

2016-жылдан бери Кытайда кайра тарбия берүүчү лагерлер пайда болгон. БУУнун эксперттеринин маалыматына ылайык, мындай лагерлерде 1 миллиондой адам камалып жатат. Кытай бийлиги бул лагерлерди кесиптик окуу борбору деп атап, ал жакта адамдар кытай тилин жана ар кайсы кесиптерди үйрөнүп жатышканын айтышат. Бирок лагерден чыккан адамдардын айтымында, ал жак кадимки эле түрмө.

2018-жылы август айында БУУнун Адам укуктары боюнча жогорку комиссарынын башкармалыгынын жыйынында Кытай өлкөсү атайын түзүлгөн саясий лагерлерде мусулман улутундагы этникалык азчылыктарды камап жатканы тууралуу маселе көтөрүлгөн. Анда БУУнун өкүлү Гэй Макдугалл
1 миллиондой этникалык уйгурлар атайын лагерлерде кармалып жатканын айткан. Кытай тарап Шинжан районунда диний экстремизмге каршы күрөш жүргүзүп жатабыз деген шылтоо менен азчылык улуттун өкүлдөрүн лагерлерге камап жаткандыгы айтылган. Бул жыйынга катышкан 50гө жакын Кытай делегациясынын өкүлдөрү бул маалымат тууралуу үн каткан эмес.

“КЫРГЫЗСТАНГА КЕЛГЕН КЫТАЙЛЫК КЫРГЫЗДАРДЫН ТУУГАНДАРЫ КАМАЛУУДА”

Кытайлык кыргыз Жусуп Малик уулу учурда атасы, агасы жана жеңеси абакта жатканын айтат. Ал бир жарым жылдан бери жакындарынын бошотулушун күтүп, айласы кеткенде бул маселени коомчулукка айтууну туура көргөн:

– Мен 2013-жылы билим алуу максатында Кыргызстанга келгем. 2016-жылы Кыргыз өлкөсүнүн жарандыгын алгам. Алгачкы жылдары үй-бүлөм менен байланышым жакшы болчу, телефон аркылуу тез-тез сүйлөшүп турчумун. 2017-жылы июль айынан баштап байланыш үзүлдү. Көрсө, алгач июль айында 30 жаштагы агам Амантурду кармап кетишиптир. Ал эми ошол эле жылдын сентябрь айында 72 жаштагы атам Маликти жана жеңемди дагы лагерге алып кетишиптир. Бул маалыматтарды мага Кытайда жашаган туугандарым кабарлашты. Алар “лагерге алып кетти, эмне себептен алып кеткенин, качан чыгарын билбейбиз. Байланыша албай жатабыз” дешкен.

Менин эле туугандарым эмес, Кытайдан Кыргызстанга келген бүт кыргыздардын туугандары камалып жатат.

Кытайдан келген студенттердин саны да азайды. 2017-жылы январь айында кытайлык студенттер өз жерине кетишкен боюнча кайра келишкен эмес, бул жакта окуулары бүтпөй калды.

23-ноябрда Германия, Франциядан келген журналисттер менен Алматыда жолуктук, алар да ушул маселени иликтеп жатышат. Биз дагы өзүбүздүн арыз-муңубузду айтып келдик. Мындан тышкары Кытайдын лагеринен чыгарылган казактар менен жолуктук. Казакстанда лагерден чыгып келгендер көп экен. Буюрса, биздин мамлекет дагы дипломатиялык жол менен бул маселени чечет деп үмүт кылабыз. 3-ноябрда акыйкатчыга барып, арыз жаздык. Ушул арыздарыбыздын негизинде бул маселе каралып баштаарына үмүт чоң.

3-декабрда акыйкатчы Токон Мамытов жакындарын издеген кытайлык кыргыздарды кабыл алды. Алар Кытайдагы туугандарынан кабар алып, эмнеге саясий лагерлерде кармалып жатканын билип берүүнү өтүнүштү.

“АТАСЫН ЛАГЕРДЕН БОШОТОМ ДЕП КЕТКЕН БОЮНЧА ЖОК”

Абылет аттуу Кыргыз жараны Кытайга кеткен боюнча дайыны жок экендигин анын досу Муслимидин Салимов айтып берди:

– 2015-жылы Кытайдан Кыргызстанга 1983-жылы туулган Абылет Турдакун деген кытайлык кыргыз жигит келген. Тарыхый мекенинде иштеп жүрүп, бул жакта калууну чечкен. Ал Кыргызстанга келгенде экөөбүз таанышып, жакын достордон болуп калганбыз. Абылет 2016-жылы октябрь айында Кыргыз өлкөсүнүн жарандыгын алган. Ошондон кийин анын Кытайдагы туугандарына Кытай бийлиги тараптан сурактар, кысымдар боло баштайт. Акыры атасын лагерге алып кетип, ага "балаң келсе биз ага бир нече суроо беребиз, анан коё беребиз" деген шарт коюптур. Атасы жашы улгайган адам болгондуктан лагерде жүрүп ооруп калат. Ошол кезде Абылет бул жакта болчу. Ал "үй-бүлөм менин айымдан зыян тартып жатат" деп кайра Кытайга кеткен. 2017-жылы май айларында Кытайга кирери менен аны кармап кетишиптир. Ошо бойдон Абылет менен байланышым үзүлдү. Бирок ал кетер алдында мага Кытайдагы Кыргыз элчилигинин жана ал жактагы туугандарынын телефон номерлерин таштап кеткен, мени жоктоп кой деп. Тилекке каршы, элчилик менен байланыша албадым. Туугандарына байланышсам "ал жөнүндө кабар жок" деп кыска гана жооп беришти. Себеби алар көп нерсени ачык айтуудан коркушууда.

2-3 айдан кийин ТИМге арыз жазып, бирок жооп ала албадым. Кийин Кыргыз өлкөсүндөгү Кытай элчилигине кат жаздым. Алар "Абылет Турдакун Кыргыз жарандыгын алып жатканда Кытай жараныгынан чыкпаптыр, ошол үчүн кармалды" деп жооп беришкен. Жарандык алып жатканда мыйзам бузуу болсо эмнеге Кыргыз тарап ага паспорт берди деген суроо жообу жок калды.

“КЫТАЙ ЫРЛАРЫН ЫРДООГО МАЖБУРЛАП ЖАТЫШАТ”

2015-жылы мекенине келип Кыргыз жарандыгын алган Бейшекан Каса кызынын бир туугандары, кайын журту Кытайдагы лагерлерде тарбияланып жатканын билдирет:

– Менин атам катардагы малчы болчу. Мечитке барып намаз окучу. Аны 3 күнгө лагерге алып кетип, ошол бойдон келбептир. Атамдын 15 жылга камалып кеткенин бир ай мурун алыс туугандардан уктум. Жакын туугандарым менен көптөн бери сүйлөшө элекмин. Акыркы жолу сүйлөшкөндө апам "милиция кызматкерлери келип Кыргызстандагы кызың менен сүйлөшпө деп айтты, бизге чалбай эле кой жакшы жүрсөң болду" деген.

Кыргыздар жашаган айылдарда 8 жаштан 80 жашка чейинкилердин баары кытай ырларын ырдоого мажбур болуп жатышат. Мындан тышкары "этникалык кыргыздардын, казактардын кыздарын кыйнап кытай жигиттерине баш коштурууда" деген маалыматтарды уктум. Ар бир үйгө бирден кытайды киргизип койгон. Алар "диниңди, тилиңди жоёсуң" деп айтышат экен. Кытай өкмөтүн жамандайлы деген оюбуз жок. Болгону камоо саясатына каршыбыз. Мен өзүмдүн туулган жериме барып, ата-энем менен жолуккум келет.

“ТАКТАЛА ЭЛЕК МААЛЫМАТТАРГА КАРАГАНДА, 50 МИҢДЕЙ КЫРГЫЗ КАМАКТА ЖАТАТ”

Өткөн аптада Кытайдагы кыргыздарды колдоо комитети түзүлгөн. Ал комитеттин өкүлү Марат Тагаев кытайлык кыргыздарга жардам берүү биздин милдет дейт:

– Кытайлык кыргыздар камалып жатканы тууралуу маалымат өткөн жылдан баштап түшө баштаган. Быйыл жаздан бери бул массалык түргө айланды. Ал эми ушул жылдын августунда белгилүү кытайлык кыргыз профессор, манас таануучу Мамбеттурду Мамбетакун камалганы билинди. Ал гана эмес Жогорку Кеңештин депутаты Адыл Жунустун иниси, илимпоз Аскар Жунуска окшогон интеллигенция өкүлдөрү да камалууда.

Тактала элек маалыматтарга караганда, учурда Кытайда 50 миңдей кыргыз камакта жатат. Камоонун негизги себеби диний экстремизм деп жатышат. Бирок баарыбыз эле кытайлык кыргыздар динден алыс экендигин билебиз. Мамбеттурду Мамбетакун, Аскар Жунус сыяктуу илимпоздорду экстремист дегенге ишенбейбиз.

Биздин комитеттин башкы максаты – кыргыз элине маалымат жеткирүү. Европа, Америка жана эл аралык уюмдарда бул маселе көтөрүлүп, отчёттор жарыяланууда. Бирок бизге жакшы маалымат жете элек.

Саясий бийлик тараптан дипломатиялык каналдарды колдонуу менен 200 миңден ашуун кытайлык кыргыз боордошторубуздун абалын жакшырта алабыз деп ойлойбуз. Албетте, бул маселе өтө аярлуу. Эки мамлекеттин алакасына кедергисин тийгизбеши керек. Биз кыргыз эли кытайлык кыргыз боордоштордун абалын суроого милдеттүүбүз.

Буга чейин казак бийлиги 2018-жылдын февраль айында Кытайга дипломатиялык нота жөнөткөн, натыйжада ондогон этникалык казактар лагерден чыгарылган. Кыргыз бийлиги бул маселе боюнча пикирин билдирип, иш-аракетке келе элек.

Кубан Жумамидинов
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  3 
Комментарийлер(19)
11.12.2018. 09:23 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
8
Катталган:
30-08-2017
Соӊку аракети:
20-12-2018 20:00
Жынысы:
Белгисиз
+21
Биздин карасуудале базарда кыйрап эле журушотго тайрандап,соола кылышып,кааласа уйлонуп,кааласа гражданство алып,чокусунле жеп калышсын кытайлар,таз тарангыча той таркайт болбой эртераак козголсун бийлик.Аллахым сабыр,куч кубат берсин туугандарга.Элестетип жаман болдум кыйнашат,иштетишет,биз билбеген Канча кордук корушкондорун Кытай товарларын албагыла сураныч, ошодон байып кооп атшат.Эми кытайды коргон сайын нервим ойнойт базардан.
Модератор admin_kinozal түзөттү 2018-12-11 13:07:58
11.12.2018. 10:50 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
89
Катталган:
10-06-2015
Соӊку аракети:
24-01-2019 12:43
Жынысы:
Белгисиз
+13
Чындыгында, аяр маселе. Бу кытай макоо анча мынча нерсеге да жон коно койбойт.
11.12.2018. 11:00 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
57
Катталган:
15-12-2014
Соӊку аракети:
24-06-2019 14:55
Жынысы:
Белгисиз
+11
Ойлоно турган маселе. Өтө коркунучтуу маселе
11.12.2018. 11:14 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
14
Катталган:
07-10-2015
Соӊку аракети:
25-06-2019 00:08
Жынысы:
Белгисиз
+14
Аллахым сабыр берсин.Тундук Кореянын саясатын жургузуп баштаганго булар. Кытайларды киргизбоо керек Кыргызстанга.
11.12.2018. 11:23 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
5
Катталган:
15-07-2018
Соӊку аракети:
29-05-2019 13:15
Жынысы:
Белгисиз
+20
Бизде азыр аларга конул бурмак тугул оздорун-оздору тытып,чукуп баягы Кудаяр-хан мн Насирдин болуп олтурушат да... Кытайдагы боордоштор тугул кечээ кочуруп келген Памирлик кыргыздарга жетишээрлик конул болунбоду го... акырында кетип калышты... Кытайга тен ата болуп суйлошуу биздин колдон келиши да бир далай... Коркунучтуу жагдай экен чынында...
11.12.2018. 14:43 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
35
Катталган:
19-07-2018
Соӊку аракети:
04-02-2019 23:53
Жынысы:
Белгисиз
+11
Tiken,туура Памирлик кыргыздарды тим эле Кокотойдун ашындай дунгуротуп той кылып алып келип алып, не кылдык?! Уят эле, уят эле. Боордошторубузга боор тартканды билбейбиз. Тескерисинче улут деген графаны алып салып, кытайынан баштап, озбек, тажигине чейин аянбай паспортторду беребиз.Озубузду озубуз сыйлай албайбыз.
11.12.2018. 14:33 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
148
Катталган:
16-02-2018
Соӊку аракети:
11-06-2019 15:56
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+9
Ватсапптагы концлагерде кармалып кеткен туугандары жонундо маалымат берген казак кызынын аудиосу чын турбайбы анда.
11.12.2018. 20:30 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
38
Катталган:
07-08-2018
Соӊку аракети:
13-01-2019 10:41
Жынысы:
Белгисиз
+9
Мындан да курч кырдаал болуп калбашы учун, ар бирибиз мамлекетибиздин онугушуно салым кошушубуз зарыл.Ойлонойлуу келечекти, коом учун пайдалуу ищ кылайлы. Ошенткенде гана олко онугот. Олко онуксо боордоштор мындай абалга кабылбайт
12.12.2018. 02:17 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
158
Катталган:
03-08-2013
Соӊку аракети:
24-06-2019 21:52
Жынысы:
Белгисиз
+5
Ото ойлоно турган маселе,дуйнодо тынчтык болсун. Ошто кытайлар тайрандап эле журушот го.
12.12.2018. 14:40 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
100
Катталган:
14-04-2018
Соӊку аракети:
25-05-2019 13:44
Жынысы:
Белгисиз
+9
Давайте Кыргыздар бизда Кыргызстанда жургон Кытайлар ды камап кул кылып иштетип коркутуп 1ден уйунорго киргизип чыгарбай как служанка катары уйунордо жумушунарды кылдырып документтерин алып чыгарбай койгула мына ошондо туугандарынын абалын бизда коробуз
13.12.2018. 12:34 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
6
Катталган:
21-10-2017
Соӊку аракети:
25-04-2019 20:37
Жынысы:
Белгисиз
+2
Busi06,эн туура айттыныз мени эчким кой дебесе кытайларды чекеден атат элем
13.12.2018. 17:55 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
188
Катталган:
18-03-2013
Соӊку аракети:
24-06-2019 23:49
Жынысы:
Белгисиз
+2
Озубуздун жерде озубуздун кыздар балдар кытайлардын колунда иштеп журушпойбу? Андай маселени анан ким которот экен
14.12.2018. 01:28 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
453
Катталган:
25-03-2016
Соӊку аракети:
25-06-2019 01:58
Жынысы:
Белгисиз
-4
Busi06,Провакацияга жол берилбейт. 3-күнгө бан!
14.12.2018. 09:23 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
123
Катталган:
14-01-2014
Соӊку аракети:
24-06-2019 19:57
Жынысы:
Белгисиз
+4
Busi06,тууган ушул жерде жургон бир кытайга тийип коргун, уйуно кызыл шапкечендер келип колунду кайрып алып кетет, атугул камаласын. Кытайдын кылтагына биздин аткаминерлер кекиртегинен илинген. Биздин бийлик кыргыздарды эмес кытайларды жакшы коргошот.
15.12.2018. 02:43 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
248
Катталган:
30-06-2015
Соӊку аракети:
22-06-2019 01:23
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ордолуу - Ош
+1
Busi06,анте албайсын тууган) себеби аларды олкосу кооруйт, укугун талашат. Жондон жон бироонун тийиштире койбойт.А биздин олко эч кайсы жаранын коргой албайт.
12.12.2018. 16:32 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
22
Катталган:
03-12-2018
Соӊку аракети:
24-06-2019 19:22
Жынысы:
Белгисиз
+3
Бизде жургон кытайлар,кытай мамлекетине керексиз адамдар,аларды кызыктырбаса да керек.Байкуш боордоштор аман эсен болгула.
12.12.2018. 23:06 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
53
Катталган:
15-05-2013
Соӊку аракети:
08-06-2019 10:16
Жынысы:
Белгисиз
+1
Ой канчалаган нерселер сатылды! Жерлерден баштап темир-тезек, эшек дегендерден баштап! Каяктагыны айтасынар! Кытай, Озбекистан, Тажикстанда да канчалаган жигиттерибиз мал издеп границы отуп камакта!
15.12.2018. 02:31 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
99
Катталган:
04-09-2016
Соӊку аракети:
14-06-2019 00:52
Жынысы:
Белгисиз
+2
Дуйно жузун каптап баратышат. Кайсыл депутат эле, буларга безвизовый режим кылабыз деген, ошону соттогула.
Модератор admin_superstan түзөттү 2018-12-15 13:50:08
15.12.2018. 13:40 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
41
Катталган:
23-05-2015
Соӊку аракети:
24-06-2019 23:47
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ордолуу Ош
+1
Кара-Сууда базардагы кытайлардан соода кылбай коюш керек
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
22453;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: