Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

АКЫРКЫ АДАМ-ЖАПАЙЫНЫН АРЗУУСУ

№403 23-29-июль, 2010-ж.


(Башы өткөн сандарыбызда)

Бир убакта кулак-мээни тундуруп асман жарылып кеткендей күркүрөп, алаамат доош чыкты. Эркегин күтүп турган ургаачы адам-жапайы кулаган таш сымал ыргып кетти. Бир кезде эсине келип, теңселип ордунан акырын козголду. Тирүү экен. Чагылган алды жагына, баягы караан келаткан жерге түшкөндөй. Анткени ал жактан катуу чыңырык, анан онтогон доош угулгансыды.
Адам-жапайы шагылдарды аралай бирде эки буттап, бирде төрт буттап ылдый чуркады. Ал баамында “эркегим чагылгандын огуна кабылды” деп күркүрөп, озондоп чуркап бара жатты. Анан ошол тейде тигини басып жыгыларда караса, анысынын жыты башка. Кандайдыр башкача онтоп, кыйкырып, жан айласы кылып, озондоп жатат. Ары жакта денеден үзүлгөн бут жаткансыйт. Бул жандуунун ким экенин билбегени менен, анын жардам сурап жатканын түшүнгөн адам-жапайынын энелик сезими ойгонду. Эки эмчеги зыркырап, көөдөнүн ысык бир нерсе тээп чыкты. Жанагы чагылган урган жандууну үңкүр-үйүн көздөй көтөрүп жөнөдү.
Бир буту үзү­лүп, кансыраган эки аяктууну колтукка кыса үңкүргө алып келип, парандалардын тыбыт жүнү төшөлгөн жайга кулатты. Таш коңулунда катылып турчу дары чөптөрдү жамгыр суусуна нымдап, кан таамп турган тамырларына басты. Бул эле эмес, жапайы жандыктардын майын сыйпап, жан алакетке түшө берди...

ххх

Тагдыр башка салса арга жок экен. Чагылгандуу ошол күнү адам-жапайынын эркеги тоонун башынан төмөнүрөөк түштү. Көп эле жол арбытты.
Бир жерден эки аяктуунун изин көзү чалды. Сонуркап из кууп басса, анын үч аттаганын бир эле аттап коюп жатты.
Былтыр да ушул учурда талааларды сары ыраң каптап, кыш ызгаары жакындап келатканда тоо башынан ылдыйлай түшкөн. Бир жерге келгенде алыстагы жер үйлөр көзүнө урунган. Айры бут жандарды калың өскөн долонолордун арасынан сонуркап карады. Алар жыт билбеген немелер белем, муну байкашкан жок. Анан ары басып, жаңгак токоюн аралады. Бул жерде да айры бут жаныбарлар. Алардын кетүүсүн күтүп, бир жаңгактын башына чыгып көпкө отурду. Курсагы курулдап ачкан соң не кыларын билбей, дарак башындагы тоголок нерселерди алып оозуна салды. Ошолор ага аябай жакты. Бир убакта кыйкырык, ызы-чуу чыкканда жаңгактан-жаңгакка аттап-буттап секирип качып жөнөй берди. Дарактардан жаңгактар дабырап күбүлүп, жер бети жаңгак болуп жатып калды. Кечинде кайрадан таш тамдуу жети үйдүн жанындагы долонолордун арасына келип жатты.
Ошондо эң биринчи отту көрдү. Эки аяктуулар болсо оттон аттап секирип өтүшүп, аны айлана отурушту. Отко этти куйкалашып, куйкум жыттантып, эттин даамын кетирип, оюна келгенин кылышты. Негедир адам-жапайыга ушул алматтардын айылы жакындай сезилип, ушул адамдар бир боорундай туюла берди. Ошондонбу, кийин да алматтардын тамдарынын өйдө жагындагы долонолуу жайга кирип жатса жайлуудай сезилип, ошол жерди имерчиктеп калган.
Эртеси кайра баягы жаңгак токоюна – адамдар тарапка баргысы келди. Акырын абайлай барса, кечээги эки аяктуунун бири да жок. Ар-ар жерде сороюп каптар турат, анын бирөөсүн түрттү эле, кечээги өзү жегендей даамдуу азыктар жер жайнап төгүлүп жатып калды.
Арыраактан аттын бышкырганы жана кишенегени угулганда адам-жапайы чоң каптагы жаңгактын төрт-бешин колтукка кыса качып жөнөй берген.
Андан бери жыл айлан­ды. Ошондо таап келген жаңгактары ургаачы адам-жапайыга аябай жаккан. Кийин кайра-кайра келип андагыдай каптарды, дарак башындагы жаңгактарды таппай канча убараланды. Көп узабай кыш келди. Кар оор түшүп, суук күчөдү. Ошентип, булар үңкүрдөн көп чыкпай калышты.
Эми минтип өткөн жылкы окуялар эске түшүп, айыл тарапка улам-улам карап, аң уулоого бара жатканы да ошондон…
Былтыркы жерге келди. Ана, өткөн жылы үстүнө чыккан аркайган беш миң жылдык карт жаңгак. Буту айрылар көрүнбөйт. Көзү төбөдө жылдыздардай жайнаган жаңгактарга байланат.
Акырын, абайлай аттап жаң­гак түбүнө жакындай берип, бир убакта эле “күп” этип кулап түштү. Денеси катуу нерсеге тийип жанчылып калгандай болду. Көзүнөн от чыккансыды. Ал адамдар казган орго түшүп кеткенин билген жок. Аңдан чыгуунун жолун издей жанталашып туш тарабын ургулай, тепкилей берди. Озондоп, кыйкырып-өкүрүп атты. Оо бир топто төбөдөн эки аяктуу жандар баштарын салаңдатып карап турганын көрүп, асманга – аларга карап чамынды. Жете албады. Жети күн, жети түн өткөндөн кийин гана ал зынданга түшкөнүн, эми бул жерден такыр чыга албасын билди. Төбөдөн эт, анан жаңгак ташташты. Суу беришти. Адегенде алардын баарын апчып кайра сыртка ыргытты. Суусун төктү. Бара-бара курсагы ачып, башы айлана баштаган соң жаңгактарды адамдардай чагып жегенди билбеген неме сырты менен эле апсыгып жеп алды… Анан этке, сууга өттү...

ххх

Ургаачы адам-жапайы өмүр менен өлүмдүн ортосунда калган адамдын жытына көнүп калды. Башка айла жок эле. Кишинин жараатына дары сыйпап, бозунач, кийик от дегендей чөптөрдү сууга чылап, анан аз-аздан оозуна салат. Анысы болсо эптеп күрмөп жутууга аракет кылат. Анан да дары болор тамырлардан таап келет. “Көзүн качан ачат, өзүнө келгенде эмне болор экенбиз, эркегим келсе эмне деп ойлойт?” деп сарсанаага чөмүлгөнү менен, ушул күнөөсүз жанды айыктырып ордунан тургузсам деп тилек кылды.
Күндөр өтө берди. Же эркегинен дайын жок же жанындагы эки аяктуу эс-учун жыйбайт…

ххх

Элдер орго түшкөн адам-жапайыны көргөнү күндө келет. Ошентип, билинбей адам-жапайы да, адамдар да бири-бирине үйүр ала башташты. Кишилер бир нерселерин көтөрүнүп келип, караңгы зынданга таштайт.
Бүт денесин түк баскан, шыргыйдай узун эки колу тизеден ылдый түшкөн, чулдурап бир нерсе дегендей болгону менен, оюн айта албаган макулук экен. Эки көзү кызарып, кишилерге бирде атып ийе тургандай, бирде чарчагандай кайдигер карайт. Таноолору дердейип, тумшугу коңкоюп, колу эпке келбей тартайып, чачтары апсаят. Энеден туума жылаңач денеси күрөң тартып бир башкача. Андыктан бул жаныбарды көрүү үчүн алыс жактагы адамдар келип, жапайы адамды жарданып тамаша кылышат. Тамаша кылып эле калбай, ар кими ар кандай сөздөрдү айтат:
– Адам сыяктуу го?..
– Жапайы адам окшойт!
– Киши кийик экен!
– Ургаачы бекен, эркек бекен?
– Эркек болсо тийип алайын дедиң беле?
– Тийсе тийип эле алам! Карасаң, карасаң сага караганда ушул адамга окшошот!
– Ой шүмшүк десе, жапайыны да жөн койбойсуң, ээ...
Адамдар ушинтип оюна келгенин сүйлөшсө, ор казган токой ээсинин кыялы башкада. Күчтүү бул жаныбарды эпке келтирип, күздө жаңгак күүдүрүп, кышта чийне менен чөп сүйрөтсөм, арык каздырып, суу чыкпаган какыр адырларга суу чыгарып, жер чегин дагы кеңейтсем дейт. Ошон үчүн бул жапайы неме адамдарга көнө берсин деп тим коёт. Чын эле адам-жапайы кишилерге, кишилер адам-жапайыга көнүп баратканда алматтардын эки аксакалы токой ээсинин үйүнө атайын бастырып келишти.

Тойчубай Анаркулов

(Уландысы кийинки саныбызда)


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(1)
29.07.2010. 09:51 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
8
Катталган:
18-06-2008
Соӊку аракети:
17-09-2017 22:49
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Мага жакты калганын окусам жакшы болот эле...
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: