Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

АКЫРКЫ АДАМ-ЖАПАЙЫНЫН АРЗУУСУ

№405 6-12-август, 2010-ж.


(Башы өткөн сандарыбызда)

Үй ээсинин марттыгы кармаса, токойчунун алдына чоң табак менен тамак тартат. А бул аны алеки заматта жеп түгөтөт. Анан үй ээсинин жанына келип, жонунан сылап коюп калган жамаатты күтүп отурбай, өз билген жолуна түшөт. Эгер казан-табак кармагандардын ак көңүлү кармаса, ашкан тамак-аштан салып берет, болбосо, жалдырабай ары бар дегенсип кууп ийишет.
Отунчу кыздын алып келген отундары – куураган карагай, арча, шилби, тал, долоно, жапайы алма, жаңгак, өрүк, терек дагы-дагы башкалар. Ошолорду таңып көтөрүп келет да, токойчунун короо четине таштап, чакмак ташты чагып отунга от коёт. Ал бир топ күйгөндөн кийин арыктагы шалдырап аккан суудан жыгач челектер менен ташып келип, отко чачып өчүрөт. Отунчу далай суу куйгандан соң гана жалбырттаган жалын аста тартылып, от бир кыйла быкшыйт. Анан акырын бир четинен карарып күйүктөрү чыгып, көмүр болуп калат. Ал арада ыш каптай бергенден улам отунчунун өңү көмүрдөй карарат. Тоң алма жей бергенден кашкая түшкөн тиштери агарып, ырсаят. Бул өчүрүлгөн көмүрлөр адам боюндай кар жааган кышта табылгыс отун. Мунун баары токой ээсиники, ал эми отунчу болсо, кара курсактын айынан гана ошол кишиге иштеп берет. Жаткан, тамак ичкен, жасана турган жайы да ошол отундардын арасында тигилген боз алачык. Кышта гана токой ээсинин мал сарайынын бурчундагы чакан бөлмөгө баш калкалайт. Катуу үшүгөндө өзү ташып келген отундан жагып, жылынып алат.
Кийген кийими токой ээсинен арткан чапан-чупан, чокой, малакай. Сөгүнгөнү да, ойногону да эркек балдарча. Бул жерге мунун качан, кандайча келип калганын жана анын ата-энесинин бары-жогу менен эч кимдин иши жок.
Сууга түшкөндү жактыргандыктан күн жылыгандан тартып, кечинде шаркыратма жакка жөнөп калат. Суу тээ жогортодон аска таштарга жабышып, жылмышып, сүттөй агарып чачырап, күч менен жерге урунат. Шаркыратма түшкөн жер көлмөгө айланып калган. Терең жери адамды көмөт. Ошол көлмөгө түшүп алат. Мупмуздак сууга киринип атса, айылдын эркек таналары тамаша кылып, шылдыңдап калышат. Отунчунун шылдың менен иши барбы, кулачын кенен жайып ары сүзөт, бери сүзөт. Кайдан билет ким билсин, айтор, башын, денесин дайым бир түрлүү чөп менен жууйт. Ошондонбу, акыры чачы калың, кайраттуу. Биттебейт дагы. Анан дагы суу ичиндеги килтейген балыктарды тутуп, өзүн арыда аңдып тургандарды көздөй ыргытат. Балдар балыктардан бокочо көргөндөй качса, өмүрү балык жеп көрбөгөн чоңдор андан жийиркене мурдун чүйрүй оолак кетишет. Ошентип, отунчунун сууга түшкөн күнү айылдагы адамдар үчүн өзүнчө эле кызык, тамаша.
Бүгүн да отунчу ошентип сууга түшүп келаткан. Караса, кишилер токой кожоюнунун айтылуу бай түп жаңгагынын түбүндө топтолуп алышыптыр. Ошол жакка карап басты. Баягы күндөрү отунга жибербей, токой ээси отунчуга ошол жерди он күн каздырган. Анда отунчу эмне үчүн казып жатканын ойлогон да, түшүнгөн да, сураган да эмес. Муну менен анын иши канчалык?! Казып бүткөн соң ээсинин көрсөтмөсү менен үстүн билгизбей чырпык менен жаап, үстүнө жука топурак таштап, жер менен жер кылып койгон.
Отунчу жабалактап, жарданып тургандардын жанына барса, баягы өзү казган ор ичинде бирөө онтогонсуп, чапчыланып, озондогонсуйт. “Орого түшүп калган бул эмне жандык болду экен?” деп жакшылап караса, анысы апсыйган неме экен. Орду айланып-тегеренип, буту менен жерди тепкилеп, жаны жай албайт. Бир караса, адамга окшоп кетет, бирок денесин түк баскан. Отунчу аюуларды жакшы билет. Отунга чыккан сайын токой ичинен, тоолор арасынан аларды көп эле көрөт. Бири-бирин карашып өтө берет. Аюулар негедир буга эч тийбейт. А түгүл бир жолу озондоп жаткан аюунун баласын капкандан чыгарган жайы бар. Отунга баратса, бала ыйлагандай угулду. Кулагын оо бир топко тосуп турса, чын эле баланын үнүндөй. Күндү көрсөтпөй калың өскөн чынарлар, жаңгактар, анан алардын көлөкөсүндөгү шилбилерди, карагандарды аралап токой ичиндеги жайык түзөңгө чыкса, аюунун мамалагы чын эле ыйлап атат. Ушунча сүйкүмдүү, ырайымдуу, болпойгон мамалак. Жалооруп, жалынып, жардам сурагандай отунчуну карайт. Отунчу ары жак-бери жакка көз агытты эле, эч ким көрүнбөдү. Болгону, куштардын безеленип сайраганы, ар шакка учуп-конгон ала-була сагызгандын шакылыктаганы угулат. Мамалакка жакындаганда, анын бутун капкан кыпчып калганын көрдү. Эптеп ары тартып-бери тартып отуруп, мамалактын бутун капкандан чыгарды. Мамалак чын эле бошодумбу дегендей отунчуну кылчактай карап, токойго ооруксунган аяктарын сүйрөй кирип кетти.
Кийин ал мамалакты отунчу көп көрдү. Саратандын ысыгында чогулткан отунун көтөрүп жөнөрдө чырым этип уктап алчу. Ошондой тук этип аларда баягы мамалак жакынсырап жанына келип, эркелеп ойной кетчү. Ал гана эмес, отунчуну кырсыктардан: асмандагы алгыр куштардын кол салышынан, жердеги сойлоп жүргөн жыландардын, чаяндардын чагуусунан этияттап турчу.
Адамдар болсо отунчуну көр­гөндө ар ким, ар кандай кептерин айтат:
– О, анын колдоочусу аюу да!
– Багы ачылбаган бир байкуш да!
– Аюуга тийген адам баласы!
– Боюнда бар имиш!
– Аюудан имиш!..
Ушуга окшош ушактар. Бирок алардын бири да бул ушактардын чындыгына жетүү үчүн отунчуга даап барып сүйлөшө да, сурай да алышпайт.
Отунчунун бул ордогу жаныбарды биринчи көрүшү. Аюуга окшогону менен, аюу эмес. Кишиге окшогону менен, сүйлөй албайт бейм, кишилер анын бир нерселерди булдураганын аңдай албай таң. Кара, түктүү жылаңач денесинин болгон нерсеси көрүнүп турат. Андыктан жабалактап карагандарга Кудай берип эле калыптыр. Отунчунун шаркыратманын көк иримине түшүп жатканына кызыгып карашкандай, сонуркап тиктешет.
– Сен да келдиңби, сага эмне жок, бар кет!- токой ээси бир убакта отунчуну көрө калып, ага тап бере урушту.
– Тим кой, көрсүн!- деди жанындагы бирөө.
– Көргөндө эмне, бул кишилерге тең беле?!

Тойчубай Анаркулов

(Уландысы кийинки саныбызда)


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  4 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: