Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

АКЫРКЫ АДАМ-ЖАПАЙЫНЫН АРЗУУСУ

№407 20-26-август, 2010-ж.


(Башы өткөн сандарыбызда)

Өзүнүн буту. Эти куурап, сөөгү даана билинип турат. Сөөккө кошо өзү мергенчиликке кийген өтүгү жатат. Эми өмүр бою бир бутсуз жүрөрүн, аңчылык күндөрү аягына чыкканын эстеп селт эте түштү. Бутту кайра корумдап кирди. Кызык, муну ким корумдады экен? Муну ким бул жерге жашырды? Алар неге мергенди алып кетпеди? Артынан шакирт мергендер келип мылтыгын алып кетишип, бутун таап, корумдап жашырыштыбы? Же муну жанагы жапайы киши жасадыбы? Түшүнө албады.
Азыр мылтыкты тапканда эле эмне, киши-кийик болобу, адамноо болобу, жез тырмак болобу, неси болсо да үңкүргө келери менен так маңдайга басып-басып албайт беле?! Өлбөсөчү?! Өзүн өлтүрүп салсачы?!
Ошондо чагылгандын огу чала чарпып өткөндө кансырап жаткан өзүн ушул жапайы адам өлүмдөн алып калып, жакшылык кылбадыбы? Ал эми канча жыл аткан кийик, кулжа, аркар эти менен багып келген алматтарынын издеп келгени, артынан жоктоп чыкканы болбодубу? Ошол жети үйлүү алматтарынан көрө бул түктүү жапайы киши адам экен да…

***

Таң атып, кайра кеч кирип, мезгил көчкөн булуттардай кайдадыр шашып жылып жатты. Мерген көбүнчө үңкүрдүн түпкүрүнө кирип уктайт. Ал жерде таңдын атканы да, күндүн батканы да сезилбейт. Уктап жатканда адам-жапайы андан көзүн албай, каректерин кадалтып карап отурат. Кээде түктүү, тырмактары өскөн колун адамдын бешенесине тийгизип чачтарынан сылайт, жондорунан сылайт, жалгыз бутун сылайт. Мындайда адам-жапайынын да, мергендин да бүт бедени ысып, көөдөндөрүн жылуу бир нерсе тээп, денелери чыңалып чыгат.
Адам-жапайы мурдагыдай шеригин издөөнү токтотту. Атүгүл бул үңкүрдө жашаган адамга да, анын отуна да, отко бышырган этине да үйрөнүп калды.
Кишини көтөрүп алып, адам-жапайы тоолордун бийик чокуларына чыгарат, мөңгүлөрдү аралап муз тээп, шар аккан муздак сууларды кечип ойной да кетет. Адам турмушу менен жапайы адам турмушу аралашып, кимиси кимисине ооп баратканы түшүнүксүз, бири-бирине окшошуп, бири-бирин толуктап барат.
Бул ургаачы адам-жапайы эркеги менен жүз жылдай жашаса да, балалуу болбоду. Жараткан, балким, буларды эң акыркы адам-жапайы болсун, ушулар менен алардын тукуму үзүлсүн деп каргаганбы, ким билет?
Мерген да карып баратат. Али үйлөнгөн жок.
Бул алматтардын салты ушундай, өз уруусундагыларга гана үйлөнөт. Башка уруулардан жар күтүү буларга буйрулбаган, туугандарын алып, туугандарына тие беришет. Алматтардан аял алгандар же алматтарга күйөөгө чыккандар бир туугандардай ысык жашаганы менен, балдары анчалык токтобойт, көбөйбөйт. Үйлөнүү үчүн же кыздар, же эркек балдар жетпейт. Төрөлгөндөр да оорукчан болуп жарык дүйнөгө келип, көпкө жашабай калышат. Ошондонбу, өзгөлөр гана эмес, өздөрү да «алматтар жоголуп барабыз» дешет. Ошон үчүн жети тамда, болгону, тогуз жан бар. Алардын көбү жалгыз бойлор же карыгандар.
Мерген катын алып көрмөк турсун, өмүрү ургаачыга жакын барган жан эмес.
Адам-жапайы менен мерген бийик чокулардан алыска-алыска көз жүгүртүшүп, күндүн чыкканын жана батканын сонуркап карашат. Кийиктерди чубамада тосуп, эттүүсүн баса калышат. Асманда учкан бүркүттөргө көз сала көпкө тиктеп турушат.
Анан экөө ээрчишип ным жыттанган, караңгы бирок өздөрү үчүн кызык сезилген үңкүргө кирип кетишет.

***

Токой ээси күн сайын эки маал ордо жаткан адам-жапайыны көргөнү менен, ага даап эч нерсе дей албайт. Деген менен анысын тигил түшүнмөк беле? Киши өз кыялы менен гана жашап, ошол кыялында адам-жапайыны куду Отунчуну жумшагандай жумшап алганын элестетет. Жаңгак башына чыгып бир силксе, жаңгактын баары топурап түшүп, анан аны бир паста каптап, каптардын үчөө-төртөөнү бир көтөрүп төөгө артып, кербендерге кошуп берет. Ордуна мата алып, байларга көтөрмөлөп алтын, күмүш берип, атактуу болуп калууну кыялданат. Атүгүл бир жолу ой дегендин ооздугу жок белем, адам-жапайыны үйлөндүрүп коюуну да ниеттенген.
Бир мертебе токой ээси ордо жаткан адам-жапайыдан кабар алганы келе жатса, ор оозунда төмөндү карап Отунчу туруптур. Жакындаганда урушуп, кууп салайын деди. Кулагы оор неме укпай жатат го деп катуу жөтөлдү, бутун сүйрөп шырпылдатып басты. Аны тигил угуп, сезе бербеди. Дал маңдайына барып карап тура берди. Отунчунун өңүнө кызыл жүгүрүп, башкача болуп тамылжып алыптыр. Сүйлөп, ырдап ийчүдөй талпынат. Колун чапкылап, секирип да коёт.
Отунчунун ушул турушун көрүп, токой ээси адам-жапайыны ордон чыгаруунун кези келиптир, анын колу-бутуна кишен салып чыгарып алып, ит байлагандай эшик алдына байлап коюу керек деди. Шарт бурулду да он чакты балбан жигиттерди алып келип, аларга Отунчуну кошуп, адам-жапайыны ордон сууруп чыгышып, короосуна жакын өскөн жаңгак башындагы балаканага алып келип байлап ташташты.
Токой ээси «жаңы тууганга» тамак берүү ишин Отунчу гана аткарсын. Башкаларыңар ал тарапка басып да барбагыла» деп катуу эскертти.

***

Токой ээсинин үйү жаңгактуу дөбөдө, бийикте жайгашкан. Дөңсөө жерлер өтө көп болсо да, токой ээсиники өзгөчө дөңсөөдө. Ал дөңсөө башкаларды карап туруу үчүн атайын орнотулган сыяктанат. Ал жердин тегерегин курчаган кайнар булактар тегерек-четке жагымдуу серүүн берип турат. Дөңсөөгө ийри-буйру жолдор менен кыялап, тегеренип чыгуу керек, ошол жолдор жаанда, селде чуңкурайган. Кара топурактуу кыртышты суу жууп, жолдун ар кайсы жеринен жаңгактын, чынар теректин, талдардын, долонолордун, алмалардын, алчалардын тамырлары чыгып калган. Жолдун жака-бели шибер менен капталган, ал шиберди мал оттогону да, адам басканы да билинбейт. Анан жолдун эки жагынан шагын ийип алча, алма, алмурут жерге ийиле самсааласа, жерден боюн көтөрө албаган кулпунай, бүлдүркөн, чие дегендер тим эле төшөлөт.
Адам-жапайынын балаканасы беш миң жыл жашаган жаңгактын башында.

Тойчубай Анаркулов

(Уландысы кийинки саныбызда)



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: