Архив
897   898  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

АКШ-ИРАН ТИРЕШИ: ДҮЙНӨ СОГУШ ООЗУНДА ТУРАБЫ?

№897 9-15-январь, 2020-жыл


3-январь, Багдад аэропорту... Ирандын аскердик лидери Касем Сулеймани АКШнын ракеталык чабуулунан каза тапты. Буга АКШнын президенти Дональд Трамп “дүйнөдөгү номер биринчи террорист өлтүрүлдү” деп баа берди. Ал эми Иран тарап окуяны “эл аралык теракт” деп атап, Сулейманинин өлүмү үчүн АКШдан өч алуу болорун жарыялады.

ТРАМП: “БАШКЫ ТЕРРОРЧУ ЖОК КЫЛЫНДЫ”

3-январь түнү Иран армиясынын “спецназын” башкарган таасирдүү генерал Касем Сулеймани Ирактын башкы аэропортунун аймагынан өлтүрүлдү. АКШ армиясынын абадан урган соккусу генералдын, аны коштоп бараткан 10 адамдын өмүрүн кыйды. Окуядан кийин АКШ президенти Дональд Трамп билдирүү жасап, “терроризмдин башчысы жок кылынды” деди. “Террор башчысынын күнү бүттү. АКШ аскерлери абдан таамай сокку уруп дүйнөдөгү номер биринчи террористти өлтүрдү. Ал америкалык дипломаттарга жана аскерлерге карата коркунучтуу кол салууну даярдап жаткан, биз анын алдын алдык”,- дейт Трамп. Эске салсак, 2019-жылдын 31-декабрында Багдаддагы АКШ элчилигине демонстранттар кол салышкан. АКШ бул чабуулду уюштургандардын бири Сулеймани деген пикирде. Бул окуядан кийин АКШ Ирактагы жарандарын тез арада өлкөдөн чыгып кетүүгө чакырды.

ИРАН: “ӨЧ АЛУУ ӨТӨ КАТУУ БОЛОТ”

Иран бийлиги Касем Сулейманинин өлтүрүлүшүн “терроризмдин ачык үлгүсү” деп атап, АКШдан өч алууну убадалады. Окуядан кийин Ирандын жогорку руханий лидери, аятолла Али Хаменеи АКШдан өч алуу катуу болорун эскертти. Ирандын президенти Хасан Рухани болсо “Иран жана ага тилектеш өлкөлөр АКШдан сөзсүз өч алат” деди. 5-январда Сулеймани менен коштошуу акциясында Ирандын аскердик аба күчтөрүнүн башчысы Амир Али Гаджизаде “Сулейманинин өлүмү үчүн өч алууга бир нече ракета атып базаны талкалоо, атүгүл Трампты өлтүрүү бизге жетишсиз” деп билдирди. Бул билдирүүлөргө АКШ дароо жооп кайтарды. Трамп эгерде Иран аймактагы АКШнын аскердик базаларына чабуул жасай турган болсо, анда Пентагон Ирандын 52 объектине сокку урууга даяр турганын айтты. “Сокку абдан тез жана кубаттуу болот” деди АКШ президенти. 5-январда Ирак парламенти чукул жыйынга чогулуп, өлкө аймагынан АКШнын аскердик күчтөрүн чыгаруу чечимин колдоп добуш берди. Трамп бул чечиминен баш тартпаса Иракты катаал санкциялар күтөт деп коркутту. Германия, Франция, Орусия өңдүү ири державалар АКШны да, Иранды да кескин аракеттерге барбоого чакырууда.

АКШнын 2 БАЗАСЫНА ЧАБУУЛ КОЮЛДУ

Трамптын “52 объектке сокку урабыз” деген коркутуусуна карабай Иран 8-январга караган түнү АКШнын Ирактагы аскердик жайларына ракеталык чабуул жасады. Муну "согуш баштоо эмес, коргонуу" деп атады Иран бийлиги. Чет элдик ЖМКларда соккудан 80дей адам каза тапты деп айтылып жатат. Бирок расмий ырастала элек. Бул чабуулга жооп кайтаруу боюнча президент Трамп варианттарды карап жатканын АКШдагы басылмалар жазып чыгышты. Иран АКШдан Жакынкы Чыгыш аймагындагы аскердик күчтөрүн тез арада чыгарып кетүүнү талап кылууда. Белгилей кетсек, АКШ-Иран алакасы көп жылдардан бери жакшы эмес.

2019-жылы жайында Ирандын куралдуу күчтөрү “чек араны бузду” деп АКШнын чалгындоо аппаратын атып түшүргөн. Мындан кийин президент Трамп Ирандын 3 аймагына сокку урууга буйрук берип, чабуулга 10 мүнөт калганда кайра токтотуп калганын айтып чыккан. Анда президент “генералдардын биринен эгер сокку урулса 150дөй киши каза болорун угуп, токтотуп калдым. Мен шашпайм. Биздин армия азырынча дүйнөдөгү эң күчтүү армия” деген эле. Дүйнөлүк коомчулук учурдагы АКШ-Иран тирешинин арты массалык мүнөздөгү жаңжалга, кан төгүүлөргө айланып кетиши мүмкүн деп коңгуроо кагышууда. Эки өлкөнүн алгачкы агрессивдүү кайым айтышуулары, Ирандын жооп катары ракеталык сокку узата баштаганы дүйнө элин чочулатууда.

ИРАН “ӨЗӨКТҮК КЕЛИШИМДЕН” ЧЫКТЫ

Ирандын колундагы көзүр – өзөктүк курал программасы. Сулейманинин өлүмү акыркы түрткү болду, Иран 6-январда өзөктүк курал боюнча келишимден биротоло чыкканын жарыялады. Келишимге 2015-жылы Орусия, Германия, Улуу Британия, Франция, АКШ, Иран жана Кытай тарабынан кол коюлган. Документтин маңызы – Иранга карата санкцияларды жоюу, Ирандын өзөктүк курал программасына чектөөлөрдү киргизип, аны Атомдук энергия боюнча эл аралык агенттик аркылуу көзөмөлдөө болчу. 2018-жылы президент Дональд Трамп “АКШ бул келишимден чыкты, Иранга каршы санкциялар жанданды” деп жарыяласа, буга жооп кылып Иран 2019-жылы келишимдин 2 пунктун аткаруудан баш тарткан эле. Бүгүн расмий Тегеран өлкөдөн санкциялар алынса гана келишим шарттарын аткара турганын билдирүүдө. Эксперттер Иран эми өзөктүк курал жасоону тездетиши мүмкүн деп жатышат. Иран бул жоромолду четке кагып, өлкөдө өзөктүк курал өндүрүү планы жок экенин билдирди.

КАСЕМ СУЛЕЙМАНИ ДЕГЕН КИМ?

1957-жылы туулган Касем Сулеймани акыркы 22 жылда негизги миссиясы – чет жерде атайын операцияларды ишке ашыруу болгон Ислам революциясынын сакчылар корпусунун курамында “Кудс” аскердик бөлүгүн жетектеди. Бул Ирандын куралдуу күчтөрүнүн элиталык бөлүгү. Генерал Ирандагы эң таасирдүү адамдардын бири, мыкты аскерий стратег деп саналган. Ирандын жана анын союздаштарынын аскердик жеңиштеринин артында дал ушул Сулейманинин стратегиясы турат деп айтылат. Мисалы, ага Орусиянын Сириядагы операцияларынын “архитектору” деген мүнөздөмө таандык. Тагыраагы, Орусияны Сириядагы согушка кийлигишүүгө ушул адам көндүргөнү жөнүндө ЖМКларда көп эле жолу айтылып, жазылган. Эки кызы бар. Бири Зейнаб Сулеймани Тегеранда атасы менен коштошуу күнү “Акылсыз Трамп, атамдын өлүмү менен эле баары бүттү десең жаңылышасың! Алдыда силерди чоң азап, “кара күндөр” күтүп турат” деди.

МААЛЫМАТ ҮЧҮН:

Кыргыз Республикасы менен Иран саясий-экономикалык байланышта. 2016-жылы өлкөлөр ортосунда товар жүгүртүүнүн суммасы 14 миллион долларды түздү деп айтылса, 2018-жылы бул сумма 27 миллион доллар деп көрсөтүлдү. 2019-жылдын 5 айында Кыргызстан Иранга 11,2 миллион долларлык товар экспорттогон. Негизинен эт экспорттойт.

Ал эми Кыргыз өлкөсү 2015-жылы АКШ менен кызматташуу макулдашуусунан бир тараптуу чыгып кеткен. Буга АКШнын Кыргыз соту тарабынан өмүр бою эркинен ажыратылган Азимжан Аскаровго “Адам укугунун коргоочусу” сыйлыгын бергени себеп болгон. Эки өлкө кызматташуу тууралуу жаңы келишим түзөрү айтылып, азырынча ишке аша элек.

Эгерде Бишкектеги "Манас" аба майданынан АКШнын аскердик базасы 2014-жылы чыгарылбаса, Кыргызстан азыр бул конфликттин арасында калуусу ыктымал болчу. Бул жагынан алганда АКШнын аскердик базасын өлкөдөн чыгаруу чечимин кабыл алуу менен ал кездеги президент Алмазбек Атамбаев көрөгөчтүк кылгандай.

Автандил Добулбеков
politika@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Талкуу жабык.
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23503;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: