Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

Кыргыздын 7 кереметинин бири – ӨЗГӨН МУНАРАСЫ

№411 17-23-сентябрь, 2010-ж.


Ала-Тоо уламыштары

Кыргызстанда да 7 керемет бар. Мисалы, Саймалы-Таш, Манастын күмбөзү, Өзгөндөгү тарыхый комплекс, Бурана мунарасы, Сафед-Булан жана башка.
Булардын баары элибиздин эчендеген тарыхын камтып, илгерки доордун күбөсү катары сакталып келет. Келиңиз, карт тарыхты казып, сиз менен 7 кереметтин бири – Өзгөн мунарасына саякатка бирге чыгалы.

ӨЗГӨН ОРТО КЫЛЫМДА ЧОҢ СООДА БОРБОРУ БОЛГОН
Өзгөн – Кыргызстандын эң байыркы шаарларынын бири. Караханиддер доорунда (10-12-к.к.) бүтүндөй Азия чөлкөмүнө базарлары менен даңкы чыккан. Өзгөн калаасы 8-9-кылымдарда эле чеп менен корголуп, 12-кылымда Караханиддер династиясынын борборуна айланган. Убагында Фергана өрөөнүнүн чоң соода борбору дал ушул Өзгөн болгондуктан, Улуу Жибек жолунан өткөн соодагерлердин базарларга кайрылып өтүшү салт эле. Караханиддер доорунда Өзгөн шаары маданий жактан гүлдөп-өнүккөн. Айрым изилдөөлөрдө калаа ошол убакта гүлдөп-өнүккөнүнөн улам Озгон делинип, кийин Өзгөн деген аталышка өтүп кеткен.

МУНАРА – ӨТКӨН ДООР ЭСТЕЛИГИ
Өзгөн архитектуралык комплекси 11-12-кылымдарга таандык. Комплекс мунарадан жана 3 күмбөздөн турат. Бул тарыхый эстеликтердин баары бир мезгилде курулган эмес. Айтылуу Өзгөн мунарасынын алгачкы бийиктиги 44 метрге жеткен. Бирок убакыттын өтүшү менен чөгүп, урап отуруп, азыркы бийиктиги 27,5 метрди түзөт.
Мунараны куруу максаты эмнеде болгон? Бул жаатында изилдөөчүлөр мунаранын эки түрдүү себеп менен курулганын айтышат. Биринчи себеби, сырттан келаткан душмандарды байкоо иретинде атайын кароол мунара катары курулган. Экинчи себеби ислам динине байланыштуу. Мунарага чыгып, азан айтып элди намазга чакыруу максатында тургузулган делинет. Түрдүү оюм-чийим менен кооздолуп, кыштан тургузулган мунаранын бүгүнкү күнгө чейин урабай турушу мунаранын сырын күчөтүп келет.
Жанаша турган 3 күмбөздү Өзгөн эли Орто, Түндүк, Түштүк күмбөз деп бөлүп аташат. Күмбөздөрдүн ичинен Орто күмбөз биринчи курулган. Орто күмбөз убагында ошол чөлкөмдө бийлик жүргүзгөн султандын буйругу менен курулуп, ага Караханиддер династиясынын өкүлү хан Наср Ибн Алинин сөөгү коюлган...
Түндүк күмбөз Орто күмбөздөн 1 кылым кеч курулган. Күмбөздүн ичиндеги жазуулардан улам адистер 1152-жылы караханиддердин башчысы Хусейин Ибн Хасан курдурган деген жыйынтыкка келишкен. Маалыматка караганда, күмбөздө ошол кезде аймакты башкарган султандын агасы Султан Илчи Мазынын сөөгү коюлган. Дагы бир уламыштарда элди ажыдаардан сактаган баатыр хан жана анын ата-энесинин сөөгү коюлган деп айтылат.
Ал эми Түштүк күмбөз 1187-жылы курулганын изилдөөлөр тастыктаган. Мында кимдин сөөгү коюлганы алигиче белгисиз. Бирок өкүмдарлык кылган инсандын көмүлгөнү турган иш. Бул үч күмбөздүн архитектурасы байыркы жана ошол кездин өнөр ээлери колунан көөрү төгүлгөн усталардан экендигинен кабар берет.

АЙЛАНАЙЫН МУНАРА, УРАЙ КӨРБӨ, УРАБА!
Ооба, мунаранын абалы укмуш дегенге жарабайт. Ушунча кылым урабай турганына шүгүр дегенибиз менен, эртеңки келечек ээлерине тарыхый үзүмдүн сакталып калышына күмөн бар. Анткени мунаранын сынынан кеткени жакшылап караган адамга байкалат. Албетте, мунаранын эскилиги жеткенине доорлордун өтүшү, табият кубулуштары, экологиянын бузулушу таасирин тийгизбей койбойт.
Мунарага 1923-жылы чырак орнотулган. 1927-жылы күмбөздөр бир аз оңдолуп, жалпы архитектуралык комплекс толук оңдоодон 1976-1983-жылдары өткөн. Мына ошол жылдан бери бул комплекстер кайрадан оңдоого муктаж экендигин биз эле эмес, сырттан келген туристтер да байкап, айтып жүрүшөт. Ал эми муну шаар тургундары “мунара жолдун боюнда жайгашкандыктан, эл, унаа дегендер Ош-Бишкекке Өзгөндү аралап өтөт. Тынымсыз өткөн автоунааларды мындай кой, тонналаган жүк ташуучу КамАЗ жерди дүңгүрөтүп өтөт. Анан кантип мунарага залакасы тийбей койсун?!” деп божомолдошот. Дагы бирлери “жер титиреген сайын мунаранын абалы начарлап барат” деген кептерди айтышат. Мунаранын ичине кирсең, дубалдардагы “баланча+түкүнчө” деген же өз аттарын чийип-сызган жазууларга көзүң түшөт. Сыягы, ошол жазып жаткан адам тарыхый эстеликтин кадырын билбейт сыяктуу. Муну адамдардын аңдап-билбеси дейли, ал эми буга тиешелүү жетекчилик, акимчилик деле кайдигер карайт өңдүү. Дегеним, 30 жылдан ашуун убакыттан бери бир да жолу оңдолбоптур. Бир күнү болбосо качандыр бир жылы улутубуздун байыркыдан калган баалуулуктары эртеңки келечек үчүн оңдолуп калар деген үзүлбөгөн үмүттө күтө туралы.

МУНАРАГА КЕЛИШЕТ ЖАШТАР КУБАНА
Үй-бүлө курууга бел байлаган жаштар ушул жерге келишип, мунара жанында эстеликке сүрөткө түшүшөт. Күнүнө дебесек да, жумасына 3-4 жуп үйлөнгөн жаштарды кездештирүүгө болот. Ал эле эмес башка район, облустардан келген конокторун дал ушул Өзгөн мунарасына алпарып, тааныштырып, сүрөткө түшүргөн жарандар көп. Андыктан тарыхый эстелик болгон мунаранын сүрөтү ар тарапка тарап, баркы өсүүдө десек да жарашат.
Дүйнөлүк археологдордун, туристтердин ушул эстеликтерди көрүп баа беришкени да мактанарлык нерсе.

Бурул Исмаилова
koom@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  4 
Комментарийлер(2)
17.09.2010. 22:37 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
21
Катталган:
23-04-2010
Соӊку аракети:
05-08-2018 11:51
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Озгон.
0
Озгонду сагындым......
18.09.2010. 17:09 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
50
Катталган:
14-08-2010
Соӊку аракети:
12-11-2017 11:31
Жынысы:
Белгисиз
0
Менин угушума караганда Озгон мунарасын куруп жатканда ар бир кышты балбандар жогору карап ыргытып беришкен
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: