Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ШАМШЫБЕК ӨТӨБАЕВ

№236 11-17-май, 2007-ж.


Ата журт” деген ырды укканда дароо көз алдыңа залкар акын Алыкул Осмонов же болбосо бул ырга шедевр обон жараткан композитор Шамшыбек Өтөбаев элестелет. Өзүнүн кесиби башка болсо да, катыра обон жазып, «мен, мен» деген композиторлорду артка калтырган Шамшыбек чындап чыгармачылыктын артынан түшүп иштесе, ким билет, анда кыргызда кылымдан кылым карыта турган укмуш чыгармалар жаралмак беле?! Анда эмесе, “Жүрөктө калган жылдыздар” рубрикасында 14 республикалык, 8 эл аралык конкурс, фестивалдардын жеңүүчүсү, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, композитор жана атка­руучу Шамшыбек Өтөбаев тууралуу макаланы сунуштайбыз.

БАКТЫЛУУ БАЛАЛЫК
Ар бир адамдын киндик каны тамган туулган жерин кичи мекени деп коёт эмеспизби. Шамшыбек аганын кичи мекени – Ноокендин Шыңсай айылы. Атасы Тагай эки жогорку партиялык мектепти бүткөн билимдүү адам болгон. Өз мезгилинде көп жылдар партиялык, советтик кызматтарда иштегенине байланыштуу Кыргызстандын көп жеринде жашаган. Ошол кезде Кетментөбөдө иштеп турганда балалуу болууну эңсеген ата касиеттүү Шамшыкал тоосуна карап өзүнө уул тилеген тура. Жараткан жалгап, арадан ай өтүп, жыл айланбай, 1951-жылы 11-декабрда уулдуу болгон экен. Шамшыкал атанын ысымына ырымдап азан чакырып, 25 жашында көргөн уулунун атын Шамшыбек коёт. Ал – атасы Тагай менен энеси Бактыкандын беш баласынын улуусу.
Ырчы таенесинин колунда чоңойду. “Атамдын ырдаган ырлары менин сезимдеримди ойготкон. Кичинекей кезимде мени чоң кишидей көрүп сүйлөшүп, кеңешип калаар эле. Таенем бир башкача киши эле, чукугандай сөз тапкан, кошокчу, санжырачы, тарыхты мыкты билген адам болгон. Айылда Курманжан даткадай сүрү бар, ошончолук кадыр-барктуу адам эле. Ар дайым мага “сен Кошой болуштун тукумусуң” деп ата-бабам жөнүндө көп нерсе айтып берчү. Таенем: “Биздин эшикте Токтогулдан тартып Жеңижокко чейинки ырчылар ырдашчу”,- деп айтып калаар эле. Бул киши 91 жашында каза тапты”,- деп эскерет таенеси жөнүндө ырчы.
Шамшыбектин балалыгы айтылуу Чилмайран тоолорунда өттү. “Балалыгымды эстесем эле көз алдыма алгач тоолор элестелет. Болгондо да тоонун жыты буркурап келип, тү­шүмө тоонун түркүн-түстүү гүлдөрү кирет”,- дейт Шамшыбек ага. Үйдүн тун уулу болгондуктан, эрке, шок өстү. Ушунчалык шок болгондуктан, колхоздун чөбүн өрттөп, чоң машинасын жүр­гү­зүп жиберип тил уккан күн­дөрү да болгон.
Бала кезинде эле Рыспайдын обондоруна таасирленип аккордеон кармап, созолонгон үнү менен эл көзүнө көрүнө баштаган. Балким, бул өнөр ага атасы Тагайдан жуккандыр. Анткени, атасы комузда кол ойнотуп, элдик ырларды эң сонун ырдагандыктан, ал ырдаганда айылдын тоолору жаңырып тураар эле. Кайда барбасын жанына баласын алып алгандыктан, Шамшыбек атасынын өзүндөй кылып ырдаганга көнгөн. Ошондой тоодо баратып, жол кыскартмакка Атай менен Мусанын обондорун созолонтуп ырдаганын угуп: “Атам эмнегедир эл алдына чыгып ырдабайт. Бир билгени бардыр. Эгер атам ырчылык кесиптин аркасынан сая түшсө, чоң ырчы болоор беле?! Үнү абдан коңур келип, жанга жагымдуу. Атамды белгисиз калган ырчы деп эсептеймин”,- деп өзүнчө ойлонгон ойноок жигит же батынып суроо салалбайт. Аккордеондо, мандолинада ойногонду өздөш­түрүп алган, теңтуш балдарынын арасында, мек­тептеги кароо-сынактарда ырдай калып жүргөн баласын байкаган атасынын: “Эй, уулум, ырчылык – чоң өнөр, бирок, артисттик кесип эмес. Мунуңду ташта. Сен Мырзакул бийдин чөбө­рөсү, Кошой болуштун небересисиң. Бизге ырчылык өнөр жарашпайт”,- деген сөзү­нөн кийин анын ырчылыкка эмне себептен маани бербей жүргө­нүн ошондо түшүн­дү. Ошентсе да кайсы бир учурларда жүрөгүнө бир нерсе жетишпегенсип, кө­ңүлү ырга алып учкандыктан, “ырчы болом” деген тилеги тээ көкүрө­гүнүн түп­күрүнө сакталып калса керек. Атасы Тагайдын: “Артисттер бир дубанадай эл болот, балам”,- деп каршылык көрсөткөнү аганын инженердик кесипти тандап алууга түрткү болгону менен көкүрөгүндөгү талант дагы да болсо өнөр жолунан алыстоого жол берген жок.

КЕЛЕЧЕККЕ БАГЫТ АЛГАН ЖОЛ
Убакыт өтүп, кечээки чөп өрттөп, тентектик кылып жүргөн тестиер бала бойго жетип, келечек жолго багыт алат. Мектепти күмүш медаль менен аяктаган Шамшыбек аганын чоң максаттарынын бири жогорку окуу жайга өтүү болчу. Табиятынан зирек, талыкпаган эмгекчилдигинин артынан борборубуздагы Политехникалык институтка кирет. Ошол кездеги классташтарынан 18 бала баары тең бир жогоркуу окуу жайга өтүп кетишет. Классташы маркум Шералы Назаркулов менен жатаканада бир бөлмөдө жашап, студенттик курактын таттуу мезгилин баштаган. Жатакананын бөлмөсү кечкисин бака-шака толуп, эртең менен китеп кубалап окуган күндөр биринин артынан экинчиси өтүп, Шамшыбек 2-курс да болуп калат. Бир күнү сабакта отурса, институттун көркөм жетекчиси Султан Юсупов кирип: “Араңарда ырдагандар барбы?”- деп сурап калат. Отурган балдардын баары Шамшыбекти карап калышат. Анда ал тура калып: “Агай, менин ырдагым келбейт”,- деп жооп берет атасынын сөзүн эстеп. Анда Юсуповдун жанында турган декан: “Ырдайт, ырдабаса стипендиясынан айрылат”,- дейт. Көнбөскө айла жок. Ошентип, хордо ырдап калат. Аны менен кошо жеке номер да ырдап, аккордеон да тартып жүрөт. Ал мезгилде кыргызга жат, тааныш эмес болгон эстрада жанры жаңыдан пайда болуп, Чоро Кожомжаровдун аты кыргызга тарай баштаган кез. Анан Шамшыбек ага да эстрада ансамблин түзүү жөнүндө кыялдана баштайт. Ошентип, окуу жайда алгач ирет “Назик” деген ансамбль түзүлөт. Бул ансамбль Сардарбек Жумалиевдин “Толкундар” деген ырын аткарып, ошол жылы өткөн телеконкурста биринчиликти жеңип алууга жетишет. Ошондо Политехтин актовый залында Шамшыбек агалар биринчи жолу концерт бергенде кээ бир кыргыз улан-кыздар сүйүн­гөнүнөн отуруп алып ыйлашкан. Андан сырткары, студент кезде КВНге катышып, Москва шаарынан биринчиликти алып келгенге да жетишкен. Кыргыз эл артисти Султан Юсупов, актёр Экия Мукамбетовдордун устаттыгы ырчыны ийгиликтерге илгерилеткен десек жаңылышпайбыз.

АЛГАЧКЫ ЖАНА ТҮБӨЛҮК СҮЙҮҮ
Ар бир адам жашоосунда кайталангыс махабатка кабылат эмеспи. Көкү­рөгүн сезим уялап, Шамшыбек ага да өз махабатына жолугат. Ошол учурда институтта 3-курста окуп жаткан кези эле. Бир күнү эле классташы, курсташы Шералы Назаркулов: “Дүкөнгө практикага бир кыз келиптир. Жакшынакай кыз экен”,- деп калат. Шамшыбек ага ал кызды сыртынан бир көрүп жактырган соң курсташы Канат менен сүйлөшүп жүргөн кыз Гуляны ортого салып, 1970-жылы 17-майда анын туулган күнүндө таанышышкан. Жигиттин жүрөгүнө чок салып, көңүлүн ээлеп алган бийкечтин аты Сабира эле. Ырчынын ак көңүл, токтоо мүнөзү, бийик адамгерчиликтүү сапаты кыздын жүрөгүн да багындыра алган. Экөө таанышкан соң арадан туптуура бир жыл өткөндөн кийин Шамшыбектин кудалап койгон кызы бардыгына карабай эки жаш баш кошуп бир бүтүнгө айланышкан. Кыз Нарындык болгондуктан, алгач ата-энеси “түштүк тарапка кетти” деп ызы-чуу кылышканы менен күйөө баласын жана анын үйбүлөсүн көрүп унчукпай калышкан. Ошол күндөн ушул күнгө чейин Сабира эже Шамшыбек агага өйдөдө өбөк, ылдыйда жөлөк жан шериги болуп келе жатат. “Далай күндөр өттү баштан. Бирде турмуштун бурганактаган бороонуна бет келсек, бирде кубанычка бөлөнгөн далай ирмемдерге туш болдук. Кыйын мүнөттөрдө бирге болуп кыйышпадык. Азыр Кудайга шүгүр”,- дейт Шамшыбек ага. Эженин кесиби – орус тили мугалими. 35 жыл бирге түтүн булатып келе жаткан бактылуу ата-эне 5 уул, 1 кызды тарбиялап өстүрүшкөн. Улуу уулу Нурдин бажы кызматкери болуп иштейт. Экинчиси Алмаз аэропортто эмгектенет. Андан кийинки Чыңгыз менен Медер Москва шаарында билим алышууда. Ал эми эң кичүү уулу Бакыт – мектеп окуучусу. Кызы болсо Ошко турмушка чыгып, өзү менен өзү. Бир баласы бар. Учурда Шамшыбек ага менен Сабира эже өмүрдүн эң бир жемиштүү мезгилинде бактылуу чоң ата, чоң эне болуп, 5 небересин эркелетип жүрүш­көн мезгилдери.

ТАЛАНТ ТАРЖЫМАЛЫ
Өз кесиби менен иштесе да, көкү­рөгүндөгү талант көрөңгөсү ичине батпаган Шамшыбек ага ушул боюнча тынчып отуруп кала албады. Ырдан жаралган сезим-туюму жөн койбой, республикада алгачкылардан болуп “Назик” эстрада тобун уюштурат. Андан көп өтпөй Чоро Кожомжаров жетектеген кыргыздын туңгуч эстрада тобуна солист болуп кирет. Кесиби боюнча да иштеп ,“Наристе” ансамблинин даңкын көтөрүп, ыр менен эриш-аркак жүрөт. “Набат”, “Асем” деген топ түзүп, жетекчилик кылган. Бул топтор көптө­гөн эл аралык жана республикалык конкурс, фестивалдардын лауреаты жана жеңүүчүлөрү болушкан. Кийин Ош пединститутуна мугалим болуп которулуп, “Назик” эстрадалык тобу 8 жылдын ичинде 12 жолу чет өлкөлөрдө кыргыз өнөрүн тартуулаган. Шамшыбек ага “Москва-87” Бүткүл союздук кароосунун дипломанты болгон. Анын аткаруусундагы “Таң сыры”, “Сары челек”, “Көл кечи”, “Кыргыз жери”, “Сен менин жазылбаган ырларымсың”, “Сага”, “Фрунзенин теректери” жана башка жүрөккө жеткен ырлары элге сиңип, эчак эле эл оозуна алынып, классикага айланган. Андан сырткары, “Ат келет”, “Кутман жер”, “Алтын тумар”, “Атама”, “Өмүр керемет”, “Кыялдагы мырзага”, “Кат жазчы мага”, “Дүрдана”, “Ата журт” деген ырлары бүгүнкү күнгө чейин популярдуулугун жоготпой, профессионалдык жогорку деңгээлдеги ырлардын катарында өз ордун тапкан. Ырчы «музыкага этият мамиле кылбаса болбойт, анткени, ал жакшы болсо, элдин рухуна от жагып, ой чабытын күчөтөт, жаман болсо, сезимди мокотот» деген принцип менен чыгармачылыкка мамиле жасайт.
Шамшыбек аганын учурда Ак үйдө президенттик администрацияда эмгектенип жаткан убагы. Жакындан билбегендердин “эмнеге тээтигил артист Ак үйдө отурат?” деп айткандары да жок эмес. Качан гана сүйлөгөн сөзүн, кылган ишин көргөндөн кийин антип айткан адамдардын жаагы жабылып калган учурлар болгон. Шамшыбек ага артист деген атты алганы менен артисттин жашоосун өзүнө алган эмес. Башкача айтканда, артистке тиешелүү жашоодон алыс. Балким, убакытты туура пайдалана билип, табитинин күчтүүлүгүнөнбү же иш билгилигиненби, айтор, ушундай ийгиликке жетип отурат.
Аганын чыгармачыл 25 жылдык автордук кечесинде белгилүү депутат Дооронбек Садырбаев: “Сенин ырларың менен өсүп, сүйүшүп, канча жаштар очор-бачар болушту. Сен эчак элдик ырчы болуп калгансың. “Наам албадым” дебе. Эч нерсеге жарабай калганда мага окшоп депутат болуп кетесиң”,- деп айткан экен азил-чынды аралаштырып. Ошондон бери арадан 10 жыл өтүп, мына минтип быйыл 35 жылдык юбилейине даярданып жаткан мезгили. Жашы эр ортону 50дөн ашып, 60ка аяк басса да, жүрүш-турушу жеңил, сергек. Ырдала элек ыры, айтыла элек ою бардай... Түрк туугандар айткандай, “кыргыз ырындагы өчпөс ысым” бойдон кала бериңиз, Шамшыбек ага.

Даярдаган Замира Рахманбердиева


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  1 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: