Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ТУЗДУН ПАЙДАСЫ ЖАНА ЗЫЯНЫ

№418 5-11-ноябрь, 2010-жыл.


Ар өлкөнүн эли тамак-ашка түрдүү азыктарды колдонуп келет. Бирок кандай тамак-аш болбосун, алардын ар бирине кошула турган зат бар. Ал – туз. Туз химияда натрий хлориди деп аталат. Суюк, коюу тамактардан тарта таттуу токочторго чейин кошулган дал ушул туздун ден соолукка таасири тууралуу сөз козгойбуз.

ТУЗ ЭМНЕ ҮЧҮН КЕРЕК?
Туз тамактын даамын гана чыгарбастан, адамдын организминин жашап турушу үчүн керек. Так айтканда, кандын курамындагы гемоглобиндин жашашы үчүн зарыл. Ошондой эле туз ашказанда туз кислотасын жаратат. Бул кислотасыз тамак-аш эрибейт. Ал гана эмес, тамак-аштын сиңүүсү үчүн кажет болгон шилекейдин активдүү бөлүнүшүн да шарттайт.
Кан басымдын калыпта болушу үчүн да туздун таасири бар.
Туздун курамындагы натрий кан тамырларды анда топтолуп калган майлардан тазалоо үчүн да керек.

ДЕНЕБИЗДЕ КАНЧА ТУЗ БАР?
Биздин денебизде туздун өлчөмү орточо эсеп менен 150-300 граммдын тегерегинде. Мунун канча бир бөлүгү денеден күнүгө сыртка бөлүнүп чыгып турат. Мисалы, тер, көз жаш, заара аркылуу. Адам ысытмалаганда же кара жумуш кылганда туз денеден тер, ал эми ич өткөндө суюктук аркылуу көбүрөөк бөлүнүп чыгып кетет. Мындай учурда организмдеги туздун өлчөмүн калыбына келтирүү керек. Мисалы, ич өткөндө атайын туздуу порошокту (регидрон) ичүү кажет.

ТУЗ ЖЕТИШСИЗ БОЛСО...
Денеде туз жетишсиз болгон учурда жаңы клеткалар бөлүнүп чыкпай калат. Клеткалардын өсүүсү да чектелет. Бул акырында клеткалардын өлүүсүнө алып келүүсү мүмкүн.
Туздун жетишсиздигинен булчуң менен мээ жабыркайт. Тактап айтканда, нерв жана психикалык оорулар жаралып, булчуңдар жакшы иштебей калат. Тамак-аштын сиңиши абдан кыйындап, анорексия келип чыгат.
Өнөкөткө айланган туздун жетишсиздиги адамды өлүмгө учуратат.

АШЫКЧА БОЛСО КАНДАЙ ООРУЛАР ЖАРАЛАТ?
Туз организмдеги суу балансынын бир калыпта кармалып турушу үчүн керек. Бирок ашыкча туз зыяндуу. Не дегенде, ашыкча туз сууну сыртка чыгарбай, клеткаларда жана кан тамырларда кармап калат. Ошол себептен адам шишип, салмагы чоңоёт, кан басым көтөрүлөт. Ашказан рагынын жаралышынын да бир себеби – туздун ашыкчалыгы.
Жүрөк-кан тамыр, остеопороз, бөйрөк жана көздүн айрым ооруларынын жаралышына да туздун ашыкчалыгы күнөөлүү. Туздун топтолуп калышынан улам да муундардын оорулары (анын ичинде кызыл жүгүрүк) жаралып, керектүү гормондордун бөлүнүп чыгуусу бузулат.
Жогоруда аталган оорулары барлар дартынан айыгуу үчүн тузду аз колдонуулары кажет. Оорусу жоктор дарт жаралбашы үчүн тузду жана туздалган азыктарды да (колбаса, туздалган балык, бадыраң, помидор ж.б.) чени менен кабыл алгандары оң.

АШЫКЧА ТУЗДАРДАН КУТУЛУУНУН ЖОЛУ
Окумуштуулардын изилдөөсүнө таянсак, бир күндүк тамак-аштагы туздун өлчөмү 10-12 граммдан (жалпысынан 1 чай кашык) ашпоосу кажет.
Ашыкча туздардан кутулуунун жолу бар. Ал үчүн курамында калий көп болгон азыктарды: помидор, өрүк как, духовкага бышырылган картошканы жеш керек.
Сельдерейдин тамыры да ашыкча тузду чыгарат. Ал үчүн тамырын эт майдалагычтан өткөрүп, ага бир кочуш жаңгак жана 2 аш кашык бал кошуңуз. Даамдуу аралашманы тамактан 1 саат мурун 1 аш кашыктан жеш керек. Дарылануу курсу 1 ай.

ТУЗДУН ӨЛЧӨМҮН АЗАЙТУУ ҮЧҮН...

  • Фаст-фуд, картошка калдыркандары (чипсы), туздалган жаңгак жана крекерлерди мүмкүн болушунча жебей эле койгон оң. Анткени буларда туздун өлчөмү көп.
  • Майонездердин курамында туз көп. Андыктан салаттарга лимон ширесин эле колдонуңуз.
  • Туздалган бадыраң жана помидорлорду эңсеген учурда гана аз өлчөмдө жеген туура.
  • 1 килограмм жашылча-жемиште адамга бир күнгө керектүү туздун өлчөмү бар. Алар: кызылча, сабиз, шалгам, таттуу картошка (батат же топинамбур), бадыраң, алма, жүзүм. Эгер булардын кайсы бирин болсо да тамак-ашка көбүрөөк колдонсоңуз, анда тамакка тузду аз салыңыз.

ТУЗДУН ТҮРЛӨРҮ
Туздар таш (ашкана тузу) жана деңиз туздары болуп бөлүнөт.
Таш туздар соолуп калган деңиз­дер­дин ордунан казылып алынат. Өндүрүлгөн туз эленип, жуулат жана талкаланат. Анан туз катып кетпеши үчүн магний же кальций карбонаты кошулушу мүмкүн.
Сатыкта йоддолгон туздар да бар. Бул туз богок оорусунун алдын алуу үчүн абдан керектүү. Курамындагы йод учуп кетпеши үчүн оозу бекем жабыла турган идиште сактоо керек.
Тиш бекем болуп, түшпөөсү үчүн Шамшыкал же Кара-Кочкордун тузу менен тамак жегенден соң чайкап коюу керек. Гайморитте жана мурун бүтүүдө сууга эритип алып, мурунду чайкоо кажет.
Деңиз тузу көбүнчө дарылыкка колдонулат. Анткени курамында таш тузга караганда минералдык заттар жана микроэлементтер көп.
Суук тийгенде ваннадагы сууга кошуп жатса, айыгууга салым кошот. Өнөкөт гайморитте да деңиз тузун сууга эритип, мурунду чайкоо сунушталат.
Туз менен дарылоо жана туз шахталары тууралуу кененирээк кийинки сандарда баяндайбыз.

КЫЗЫКТУУ

  • Ар бир адам бир жылда 6-8 килограмм туз колдонот.
  • Күнүгө дамамат 30 граммдан же андан ашык туз колдонуу өлүмгө алып келет.
  • Деңиз тузунда Менделеевдин мезгилдик системасындагы 84 элемент жана 200гө жакын химиялык кошулмалар бар.
  • Туз эригенде жылуулукту бөлүп чыгарат. Андыктан көбүнчө тамак бат бышсын үчүн сууга ирик тузду салып жиберишет.


Билип ал

ЖАШЫЛЧА-ЖЕМИШТЕРДИН РОЛУ
Кызыл өңдөгү жашылчалар (кызылча, болгар калемпири, помидор) кандын айланышын жакшыртып, ишке жөндөмдүүлүктү арттырат.
Кызгылт-сары өңдөгүлөр (кур­ма, шабдалы, ашкабак, мандарин, сабиз) нерв клеткаларынын калыпка келүүсүнө таасир этип, булчуңдун иштөөсүн жакшыртат. Сексуалдуулукту жогорулатып, маанайды көтөрөт, баш ооруну басат.
Сары өңдөгүлөр (лимон, ананас, сары алма, банан, сыр, жумуртканын сарысы) тамак-аштын сиңишин жакшыртат, ичтейди ачып, энергия менен жабдыйт. Кандын убагы менен тазаланышына да салым кошот.
Ак өңдөгүлөр (күрүч, сарымсак, капуста, сүт жана сүт азыктары: быштак, айран, сүзмө) адамдын нервин тынчтандырып, кыжырланууну таратат. Организмдеги ууларды чыгарат.
Жашыл өңдөгүлөр (салат, көк чөптөр, броколли, жашыл нокот, көк алма) мээге азык болуп, активдүүлүктү күчөтүп, чыңалууну жоёт. Буларды жегенден кийин адам сергип, ойлоосу жакшыра түшөт.
Жашыл өңдөгү жашылчалардын башкы касиети – кандын курамындагы гемоглобиндин иштелип чыгышына өбөлгө болушунда.
Көк өңдөгүлөр (күңүрт өңдө­­гү жүзүм, көк кабыктуу картошка) кан тамырлардын иштешин жөнгө салып, көрүүнү жакшыртат.

Aйганым Байдөөлөт кызы
kenesh@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  5 
Комментарийлер(2)
22.12.2012. 19:06 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
21-12-2012
Соӊку аракети:
07-04-2013 14:31
Жынысы:
Белгисиз
0
raxmat super infogo!!!
18.10.2014. 08:47 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
9
Катталган:
11-10-2014
Соӊку аракети:
18-03-2015 10:46
Жынысы:
Белгисиз
0
Рахмат Супер инфого
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: