Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

КАРА ЭЧКИГЕ ЖАН КАЙГЫ, КАСАПЧЫГА МАЛ КАЙГЫ

№422 3-9-декабрь, 2010-жыл.


Кесип

“Элге – ушак, касапчыга – бычак керек” деп биздин сайтыбыздын бир форумчусу жазган экен. Биз да курч бычак менен малды шарт мууздоону адатка айланткан касапчыларга кызыгып, алар тууралуу макала даярдоону туура көрдүк.

“БИЗ ТОЗОККО БАРБАЙБЫЗ”
Борборубуздагы ири базарлардын эт сатуучу жайларынан касапчылар тууралуу сурасак, ал жерде отургандар этти касапчы эмес, алып сатарлардан аларын айтышты. Таң эрте атайын эт сатуучу дүң базарга барып, касапчы издей баштадык. Ал жердегилердин көпчүлүгү журналист экенибизди укканда “гезиттин өткөн санында “кайсы кесип ээлери тозокко түшөт?” деп жазганыңарда эле касапчы жөнүндө сөз болорун билгенбиз” деп калышты. Мен да “кантип билдиңер, балким, силер эмессиңер?” дедим. “Эл ичиндеги “касапчылар тозокко барышат” деген сөздү уга берип кулак көнүп калган да. Бирок биз тозокко барбайбыз” деп айтып, күлүп калышты. Айрымдарынан “мен мал сойбойм, союлган малды алып сатам” деген жоопторду уктук. Ошентип, сураштырып отуруп 5-6 койдун этин машинадан түшүрүп жаткан мырзага кайрылдык. Ал биз издеген мал сойгон касапчы болуп чыкты.

ДИПЛОМДУН ҮЗҮРҮ ЭМЕС, БЫЧАК МИЗИНИН КҮЧҮ
26 жаштагы жоон билектүү Азат 7 жылдан бери мал союу менен алектенип келет.
– Азат, өзүң кайсы кесиптин ээсисиң?
– Кадр саясаты боюнча адистикке ээ болгом. Башкача айтканда, жогорку билимим бар. Бирок окуумду аяктаар алдында өз алдынча иш баштайын деп Оштон борборго келгем. Өз кесибим боюнча жумуш караштырып, жолум болбоду. Туугандардын үйүндө жашап жүрүп, тааныштардын жардамы менен касапчылыкка ооп кеттим. Алгачкы иштеген жылдары кыйналып жүрдүм. Бара-бара мал мууздоого көнүп да кеттим. Касапчы болуп иштеп жүрүп, жаңы конуштардын биринен жер тилкесин алып, үй салдым. Үй-бүлө күтүп, машина алдым. Кыскасы, дипломум эмес, бычак мизи аркылуу акча таап жүрөм.
– Малды кайдан аласыңар? Сен кайсы жандыкты көп соёсуң?
– Мен кой, эчки соём. Кээде уй, жылкы, топоз сойгондорго каралашып калам. Жандыктарды мал базарлардан сатып алабыз. Бишкек менен чектелбей, Нарын, Жумгал, Ошко чейин барып мал сатып алып келебиз. Жеке өзүм жумасына 15-20 кой, эчки соём. Биз, албетте, касапчы болгон үчүнбү, малдын семизин, тазасын алып жүрүп көнүп калганбыз.
– Касапчылар мал соёр алдында атайын этти шишитүүчү дары колдонот экен го, анан үйлөп да коюшат турбайбы? Адалдабай да союшат имиш...
– Мен андай дарыны укпаптырмын. Биз мусулманбыз, кой соёр алдында “быссымылда” деп туруп, кыбыланы каратып бата кылып, адалдап эле соём. “Оомийин” деген сөздү айтып бата кыла берген мага гана эмес, дээрлик бардык касапчыларга көнүмүш адат болуп калган. Үйлөп коёт дегениңде чындык бар. Бирок ал этти шишитип, семиз көрсөтүш үчүн эмес, терини эттен бөлүп алууга оңой болуш үчүн койду сойгондон кийин шыйрагына атайын түтүк салып үйлөйбүз. Албетте, тазалыкка көңүл бурабыз.
– Жумасына 15-20 кой сойсоң, 1 койдон канча киреше түшөт да, канча чыгаша кетет?
– Бир койго базардан алып келиши, атайын санитардык мөөр басылышы болуп отуруп 200 сомдой чыгым кетет. Кирешени айтсам, менден эт алгандар качып кетеби. Эми ушунча болду айтайын, мээнетиме жараша 1 семиз койдон 700-800 сом пайда калат.
– Базарда алып сатарлар көп. Мал сатып алууда алданып калган учуруң болгонбу?
– Негизи, базар баасына ылайык, 2000 сомдон 15 000 сомго чейин кой сатып алууга болот. Кечээ эле бирөөнүн 45 000 сомго асыл тукум кочкорду сатып алганын көрдүм. Ал кочкорду, албетте, союшка эмес, асыл тукум өндүрүү үчүн алышат. Мен жаңыдан иштеп баштаганда мал базардан 3 кой сатып алган элем. Ар жак-бер жагын жакшылап эле карап алгандай болгом. Анан эле сойсом арык, эти аз болуп чыга келди. Көрсө, жүн берүүчү породадагы койду мага түрк улутундагы киши алдап сатып жиберген экен. Ошондо бир банкрот болгом.

БӨДӨНӨНҮ СОЙСО ДА КАСАПЧЫ СОЙСУН
Кыргыз мал жандуу калк эмеспи. Айрыкча жигит киши мал сойгонду, жиликтегенди билбесе уят. Ошон үчүн “бөдөнөнү сойсо да касапчы сойсун” деген кеп айтылып калган сыяктуу.
Азыр эми жашоо өзгөрдү, мал сойгонду эмес, башканы билбеген деле өөн учурабайт. Касапчы болбосо да, эт жиликтегенди билип алуу жакшы болор. Анда эмесе, азыр биргеликте кой союп баштайбыз.

Кой союу
Эң биринчи койду кыбыла тарапка каратып бата кылып, тилектер айтылган соң келме келтирилет. Буттары таңылган койду кекиртектен мууздайт. Каны толук агып бүткүчө коё туруу керек. Андан кийин моюн сөөгүн ажыратып, жүлүнүн кесет. Кой жүлүнү үзүлгөндө гана толук жан берет. Андан соң терисин сыйрып, этти ажыратып алабыз.

Териси
Койдун төрт шыйрагы муундарынан кесилет. Алдыңкы буттарынын терисин ичинен тарта төшкө чейин тилүү зарыл. Арткы шыйрагы да ушундай эле жол менен табарсыкты көздөй тилинет. Курсак терисин экиге бөлүп, этти териден бошотобуз. Төшүндөгү терини бычак менен ажыратып, төштүн оң тарабынан тартып муштум менен жирейбиз.

Жиликтөө
Койдун арткы буттарынан алгач жото жилик бөлүнүп алынат. Бул жиликке кашка жиликти бойлой кеткен эттин жарымы калтырылат. Кашка жилик жамбаштан бөлүнүп алынат. Койдун саны үчкө: жото жилик, кашка жилик жана жамбашка ажыратылат. Экинчи саны да ушундай эле жиликке бөлүнөт.
Алдыңкы бутту бөлүштүрүүдө кар жиликке этти көбүрөөк калтырып, күң жиликтен ажыраткандан кийин, күң жиликти далыдан ажыратып алыш керек. Ошентип, койдун алдыңкы буту үчкө: кар жилик, күң жилик, далыга бөлүнөт.
Демек, бардыгы биригип эки алдыңкы буттан жана эки арткы санынан 12 жилик чыгат. Андан кийин узунунан кеткен омуртканы моюнга, аркага, куймулчакка бөлөт.

Ичеги-карыны
Койдун ичеги-карындарын бөлүп алуу үчүн алгач кабыргалардын учу төшүнөн ажыратылат. Башкы эки кабырга өзүнчө, кийинки беш кабырганы да өзүнчө кесип алабыз. Төштү төш эттери менен бирге эле алып коюу керек. Башкы эки кабырганы сөгүп, кол менен этияттап койдун ич эттерин кесүү керек. Төштү жана кабыргаларды өзүнчө алып алган соң койдун кызыл өңгөчүн кекиртектен сууруйт. Кызыл өңгөчтү карынга кошулган жерине бир карыш жеткизбей кесип алып, карындын учун түйөт. Андан кийин жоон ичегини кесип, чарага ичеги-карынды чыгарып, ичеги жыдып кетпеш үчүн үстүнө муздак сууну куябыз. Баса, өтө этияттык менен боордон өттү кесип алуу зарыл. Себеби өт жарылып кетсе, андагы уулуу заттар этке жайылып, эт ачуу болуп калат. Койдун тулкусунан төшү, өпкө-жүрөгү, ичеги-карыны алынып салынган соң андан ары туура жиликтөө кажет.

КАСАПЧЫЛАР ТОЗОККО БАРАБЫ?
Жогоруда касапчылар өздөрү айтып өткөндөй эле “касапчылар тозокко барабы?” деген суроого жооп издеп көрдүк. Бул тууралуу Кыргызстандын муфтийи
Чубак ажы Жалилов төмөндө­гүдөй билдирди:
– "Касапчылар тозокко барышат" деген сөз туура эмес. Шариятта мал союуга уруксат берилген. Адал мээнет, ак эмгек менен акча таап жан багуунун жаман жагы жок. Болгону, малды мууздаар алдында кыбыланы каратып, адалдап, таза жерде союу керек. Ооба, бир убакта касапчылык кесипти кан жыттанган, жийиркеничтүү кесип деп түшүнүп алгандар да болгон. Бирок таза союп, таразадан элди алдабай, эчкинин этин кой эти деп калп айтпай иштесе болот. Касапчы бычакты союла турган жандыктын көзүнчө курчутпоосу керек. Анан да баласы бар малды атайлап союуга болбойт.

Мына, касапчы болуу да оңой эмес. Айрыкча мууздалар кезде малдын көзү бир башкача болот эмеспи. Ошондон улам калк арасында "касапчылар туура эле тозокко барышат" деген сөз таркагандыр. Эмнеси болсо да бул кесиптин ээлери элди таза, адал союлган эт менен камсыз кылсын деген тилектебиз.

КАСАПЧЫДАН КЕҢЕШ

  • Малды соёрдо ичеги-карыны таза болуш үчүн 2-3 саат ачка коюш керек.
  • Эң биринчи эле бычагы, мейли, кичине же чоң көлөмдө болсун, мизи мокок эмес, курч болушу абзел.
  • Кой эти менен эчкинин этин союлгандан кийин айырмалоо бир аз кыйын. Мында сиз сөөктүн чүкөсүнөн айырмаласаңыз болот. Койдун чүкөсүнө караганда, эчкинин чүкөсү бир аз сүйрү келет. Эчкинин эти кой этине караганда бир аз жумшак, анан былжырлуу келет.
  • Жылкынын эти – сары кызыл, уйдун эти – кочкул кызыл, топоздун эти –кара кызыл, кой-эчкинин эти – ачык кызыл түстөргө жакын.
  • Орточо эсеп менен 1 койдон 20-40 килограммдай эт алынат. Уйдан 100-250, жылкыдан 150-300 килограммга чейин эт алса болот.

Бурул Исмаилова
star@super.kg


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(8)
03.12.2010. 19:56 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
485
Катталган:
06-12-2009
Соӊку аракети:
28-08-2018 11:08
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Kg-Ош-Ноокат
0
Касапчылар баарыбир алдайт да.
04.12.2010. 12:26 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
17
Катталган:
17-02-2009
Соӊку аракети:
30-01-2018 22:28
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Evergreen
0
кой сойдуруп иеги карынын арттырып уйго алып келсек бир нече устукан жетпей калганы ошо да
04.12.2010. 22:55 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
50
Катталган:
14-08-2010
Соӊку аракети:
12-11-2017 11:31
Жынысы:
Белгисиз
0
Chochkonun eti ak-boz bolot
05.12.2010. 18:32 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
82
Катталган:
04-06-2009
Соӊку аракети:
21-10-2013 09:37
Жынысы:
Белгисиз
0
Чочконун этин мусулмандар жебейт да ошол учун айткан эмес.
05.12.2010. 20:06 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
10
Катталган:
02-12-2010
Соӊку аракети:
23-09-2018 17:45
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
москва
0
Кудайым ынсап берсин баарына.
05.12.2010. 20:14 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
130
Катталган:
29-11-2010
Соӊку аракети:
23-09-2018 11:56
Жынысы:
Белгисиз
0
Evropada ishtebej oturgandar posobie katary primerno 500-700€ alshat, nachar ajlyktar 600-700 don bashtalat, oshondo da kojlor 70-150€ , bizde takyr ele kymbat bolup ketti, kee biroolor nan menen cuu ichip ele jashap kalyshty go
06.12.2010. 17:12 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
60
Катталган:
26-10-2010
Соӊку аракети:
23-09-2018 15:45
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
KG
0
koi soigondy yironsom jakshy bolot ele! kiin ar bir erkeketin bashyna kelet.
06.12.2010. 22:15 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
40
Катталган:
07-07-2009
Соӊку аракети:
02-01-2014 22:55
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Evropa
0
Menin bir suroom bar ele S Infogo.Germanijada emne mal bolbosun sojordo musdap kanyn agysuu bashkacha aitkanda bisdegi musulmandarcha adal muusdoo maldy kyinoo dep eseptelet.Al turgai tyjuu salyngan.Birinchi olturup turup anan sojet eken.Emi menin suroom Bul shakta sojulgan maldyn etinin baary aramby?
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: