Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

АПТАПТАН КАЧКАН АДАМДАР, БАЛЫР БАСКАН КӨЛМӨЛӨР

№243 29-июнь-5-июль, 2007-ж.


Жай саратан “бысмылда” деп башталганда эле катуу чамынып кирип, мынчалык ысыкка көнбөгөн мекендештерибиздин айласын кетирүүдө. Шаштыны алган ысыктан кайда качып, кандай кылаарды билбеген шаардын тургундары айласы кеткенде түрдүү көлмөлөрдү көздөй жөнөшөт. 40 градуска жеткен ысыкта кыйналгандан көрө суусу кир болсо да кайсы бир көлмөгө түшүп, жанды жай алдырууну көздөшөт эмеспи. Биз да алардын катарына кошулуп, шаардын айланасындагы көлмөлөрдүн абалы кандай экендигинен кабар алмакчы болдук.

БАЛЫРЛАРЫ, ДИСКОТЕКАСЫ АРАЛАШ

Алгачкы багытыбыз Бишкектин ичинде эле жайгашкан “Аэропорт” көлмөсүн көздөй болду. Тынчтык проспектиси менен тоону көздөй жүрүп, курулуп бүтпөй токтоп калган мейманкананын тушуна келдик. Биз эңсеп келген көлмө ушул тушта. Бул жерге каалагандар 298инчи жана 266ынчы маршруттук таксилерге түшүп же Ахунбаев көчөсү тарабынан жөө деле келе берсе болчудай. “Аэропорт” көлмөсүнө кирүү 20 сомдон экен. Айланасына 2 метрдей аралыкка кум чачылып, пляж жасалган көлмөнүн суусу тимеле укмуш... Жапжашыл боло суунун бетин бербеген балырлары, ылайы аралаша жүздөн ашык адамдар сүзүп жүрүшөт. Мынчалык кир сууга ысык болбогондо айдасаң да түшүшпөсө керек эле. Көлмөнү тегерене басып, администрациядан кимдер бар экенин сураштырдык. “Бул жайды биз ижарага алып иштетип жатабыз”,- деп түшүндүрдү өзүн Мухамедали деп тааныштырган жашы отуздар чамасындагы кыргыз жигит.
– Күндүн ысыгынан улам суу бизге жеткичекти эле орто жолдон буруп кетишүүдө. Суу аз болуп, түнкүсүн эптеп тазалап жатабыз.
– Кантип тазалайсыңар?
– Тигил башынан суу кирет да, бул тарабынан чыгат. Сууну түнкүсүн ушинтип тазалайбыз.
– Санэпидемстанциядан текшерүүлөр жүргүзүлөбү?
– Сезонду 20-июндан тартып баштадык, ошондон бери келип жатышат.
– Сууну буруп келип эле тазалап койсоңор болдубу? Тазалоонун башка жолдорун талап кылышпайбы?
– Талап кылышат, албетте. Хлор, атайын кошулмалар бар. Ошолорду маал-маалы менен таштап турабыз.
Бул жигит менен маектешип жатканыбызда ары жакта кумда жаткан 2 кыз, 2 жигит бакылдап бири-бирине кеп бербей сууга секиришти. Алар отурган жерде ары-бери оонай 5-6 пивонун бөтөлкөлөрү жатыптыр.
– Мына буларга окшоп ичишет. Анан акыл-эсин башкара албай калышканында мушташышат, айрымдары сууда сүзө албай калгыча ичип алып деле сууга түшүп, айтор, бир топ убара чектиришет.
– Куткаруучулар көрүнбөйт го, силерде андайлар жокпу?
– Тигине, отурушат го экөө. Кечээ мас болуп эки бала жүрүшкөн, заматта ошолордун бири чөгүп кетиптир. Учурунда суудан чыгарып сактап калышты. Андай окуялар көп болот. Анын үстүнө, көлөмү кичинекей болгону менен бул көлмөнүн тереңдиги бир топ.
– Куткаруучуларды Өзгөчө кырдаалдар министрлигинен аласыңарбы же өзүңөрдүн эле тааныштарбы?
– Негизи министрлик менен келишим түзөбүз. Өтө коркунучтуу, оор кырдаалдарга туш болуп калсак, кошумча жардам сурайбыз. Ал эми бул экөө болсо сууда мыкты сүзгөн өзүбүздүн тааныштар.
– Алар жабырлануучуга биринчи медициналык жардам көрсөткөндү билишеби?
– Алар мындан мурун да куткаруучу болуп иштеп жүрүшкөн тажрыйбалуу жигиттер. Жабырлануучуга кандай жардам берүү керектигин билишет.
Айтор, жигиттин айтымында, бул көлмөдө көңүл ачуунун көп түрлөрү бар. Бардан түрдүү суусундук, ичимдик алууга болот. Кечкисин атайын суу үстүнө курулган секиде дискотека уюштурулат.
– Бий кезинде 4 бала туш тараптан көңүл ачуучуларга көз салып турушат. Антпесе суу үстүндөгү секиден кызып алган бирөөсү түшүп кетип же бирөөнү таштап жиберишсе, акыбети жаман болуп калышы мүмкүн.
– Опурталдуу дискотека экен. Кокусунан сууга түшүп кетишсе караңгыда кантип сактайсыңар?
– Бий секичесинин айланасын бийик темир менен жакшы эле тосконбуз. Кудай сактасын, андай окуя боло элек. Бул жерден былтыр бир адам каза тапкан. Бирок, дискотекада эмес, күндүз эле сууда сүзүп жүргөн жеринен. Эми айланага күндөн калкалоочу чатырларды алып келип, бул жакка болсо душ иштетебиз,- деген Мухамедали көптөн бери иштетилбей туруп эскире баштаган узунунан кеткен жалпак тамды көздөй кол шилтеди.

“СЕН ДА СУУГА ТҮШПӨГҮН, ООРУП КАЛАСЫҢ!”

Саякатыбыздын экинчи бөлүгүн шаардын ичинен орун алган “Сорока” көлмөсүнөн уланттык. Жаш Гвардия бульвары менен Ленинград көчөлөрүнүн кесилишиндеги бактын арасынан орун алган бул көлмөгө келгендердин саны өтө арбын. “Аэропорт” көлүндө суунун түрүн көрүп чочуганыбыз жөн эле кеп экен. Айлана-тегереги коргондолуп тосулбаган бул жайга адамдар түгүл ысуулаган ити, мышыгы деле келе берет тура. Суусу киргилдене көбүктөнгөн көл ичиндеги ичимдик, суусундуктардын бөтөлкөсү, “одноразовый” аталган стакандар, жыл бою боюна топтолгон ылай, жалбырак, чырпыгы аралаш акыр-чикир... Түз эле куткаруучунун кийимин кийип отурган 2 кишини көздөй бет алдык.
– Бизден эмес, интервью алгыңар келсе, бул жерди иштетип жаткан жетекчиден алгыла,- деген экөө сүйлөшүүгө макул болушпай арыда жүргөн аялды көрсө­түштү. Алар көрсөткөн аялдын жанына барганыбызча эле кайдан келгенибизди баамдадыбы, айтор, кабакты түйүп алыстан эле:
– Мен директор эмесмин, ал азыр жок. Качан келээрин да айта албайбыз,- дей баштады. Ошентсе да атын атоодон, сүрөткө түшүүдөн баш тарткан бул аялдан анча-мынча сурообузга жооп алдык.
– Кишинин көптүгүнүн бир себеби “Сорока” шаардын ичинен орун алганы болсо, экинчи себеби бекер экендигинде. “Биз катамаран, суусундук, ичимдик сатып гана пайда табабыз,- дейт ал аял. Бир катамаранды саатына 30 сомдон беришет экен. Суунун тазалыгына көңүл деле бурушпайт сыяктуу. “Кантип тазалайсыңар?” деген сурообузга директордун жоктугун шылтоолоп, жооп берүүдөн караманча баш тартты.
Ызы-чуу түшө сууда жүргөн жүзгө жакын адамдарды карап туруу өзүнчө эле тамаша. Алардын фонунда көлөкөдө унчукпай сууну тиктеп отурушкан кичинекей балакай менен орто жаштагы аял башкача көрүнөт экен. Жанына отура калып балакайдын атын сурай кеттим.
– Бауржан,- дейт карагаттай көздөрүн ирмегилеген бала.
– Канчадасың?
Быйтыйган алакандары менен 5 жашта экендигин көрсөттү.
– Сууда сүзгөндү билесиңби?
– Билем, апам үйрөт­көн.
– А эмне үчүн сууга түшпөй отурасың?
– Апам айткан “бул суу кир, ичинде жаман нерселер бар, ооруп каласың” деп. Апам менен Ысыккөлгө барганда сууга түшөм, жээгине кумдан үй салам. Мен кыйынмын, суудан коркуп ыйлабайм. Сен да түшпөгүн бул сууга, макулбу, ооруп каласың...

“БИЗДИН БАЛДАР КУТКАРУУЧУ БОЛУУГА АРГАСЫЗ БОЛУШУУДА”

Шаар ичинен ысыган жанды сергитээр, суусу тазараак көлмө таппай эми шаардын четине Аларча суу сактагычын көздөй жөнөдүк. Атайын мэрия тарабынан эл сууга түшүп эс алуучу жай деп эсептелинбесе да, ысыктан качкан шаардыктар бул суу сактагычка көп келишээринен кабарыбыз бар эле. “Дордой” базарынан ары шаарды айланган (объездной) жолдон 8 чакырым алыстыктагы бул суу сактагыч шаар ичиндеги көлмө­лөр­дөн 5-6 эсе чоңдугу менен эле айырмаланбастан, суусунун тазалыгы, жээгинин шагыраган таштактыгы менен да айырмаланат экен. Бул суу сактагыч спорт мектебинин окуучулары кайык менен сууда сүзүүнү үйрөнүшсүн үчүн атайын колдонууга берилген экен. Азыр спортчуларга да ээ кылбай, аптаптан качкан эл ызы-чуу түшө сууда жүрүшөт.
– Негизи бул аймак бизге гана берилиши керек болчу, минтип баары келип, окуп жаткан балдарыбызга тоскоол болушууда. Чоң-чоң таймаштар болоордо урушуп жатып араң кетиребиз сууга түшкөнү келгендерди. Демейдеги күндөрдө жаш балдар биздин окуучулардын кайыктарына сонуркап жабышып алышат. Тигине, караңызчы, ичип жатышат. Ал бөтөлкөлөрдү кетээрде жөн кетпей талкалап кетишет. Биздин окуучулар айласы жок күн сайын эл тараганда жээкти тазалап чыгышууда. Бул жер атайын көлмө болбогон соң куткаруучу жок. Улам бири сууга чөгүп, биздин мектептин балдары куткаруучу да болууга аргасыз болушат. Дагы жакшы, мэрияга арызданып жүрүп машиналарды киргизбей койдук. Болбосо жээкке чейин машиналарын айдап келишип, ичип, мушташып, кааласа түнгө чейин калып калышып, айтор, жаман башаламан болуп кеткен,- дейт кейиген спорт чебери Александр Кругляков.
Күйүп-бышкан спорт чеберинин айтканындай эле бар экен. Татынакай кыздарды кучактай чоң курсак кишилер ичип, тамеки тартышып, дагы бирөөлөрү 4-5 жашар балдары менен кошо сууга түшүп жүрүшөт. Кайсы жерге эл келсе кошо жетүүчү алып-сатарлар бул жерди укпай же байкабай калышканбы, же жолдун алыстыгынанбы, айтор, суусундук, ичимдик, таттуу-маттуу саткан бирөө да жок. Эч кандай акы төлөнбөгөн, шаардан бир канча чакырым алыстыктагы (айланма жолго маршруттук таксилер менен келип, андан ары жөө же машина менен баруу керек) суу сактагычка келгендердин саны жүздөн ашуун экен.

“КОЛУМДАН ЖЫЛМЫШЫП, СУУГА ЧӨГҮП КЕТТИ”

Башкалардан таза, салкын бул сууга бир сыйра чайынып сергип алган соң ошол эле айланма жолго түшүп “ГЭС-5ти” көздөй жөнөдүк. Билишибизче, эл көп келген көлмө ушул. Бул жайга кирүү үчүн машинага 35 сом, киши башына 20 сомдон, катамаранга саатына 50 сомдон төлөйт экенсиң. Кире бериште жол тоскон күзөтчүлөрдөн өткөн соң калың бакка бөлөнгөн жол менен көлмөнү көздөй жөнөдүк. Сууга жетээрде биринчи эле көзүмө түшкөнү “161” сактап калуу кызматынын машинасы болду. Оюмда “бул көлмөнү ижарага алып иштетип жаткандар “161” сактап калуу кызматы менен келишимди мыктылап түзүшкөн тура” дептирмин. Көрсө, алар жаш жигит чөгүп кеткенинен улам көлмөдөн куткаруучулар табылбай, чакырык менен келишкен водолаздар экен. Эми эле чогуу ойноп жүрүшкөн шеригин суудан таппай калып, өң-алеттен кеткен 2 жигит узаткан суроолорубузга жооп берүүгө да жарашкан жок. Көрсө, медакадемиянын 2-курсун бүтүрүшүп, бирөөсүнүн атасы “сессиядан аман-эсен кутулганыңар үчүн” деп баласына кошо 2 досун алып келип, “силер эс алып тургула, мен тамак-аш алып келе калайын” деп кеткен экен. Кырсык каш-кабактын ортосунда деген кеп бар эмеспи. Жыргап катамаранга чыгып алып, сууга сальто таштап ойноп жаткан жигиттердин бири кокусунан чөгө баштаптыр.
– “Мени тарт!”- деп кыйкырганынан карай салсам, колдорун кыймылдата албай калыптыр. Тартып чыгарууга күчүм жетпей калды. Тырыша кармасам да колумдан жылмышып, сууга чөгүп кетти,- дейт кубарган шериги.
Кайсы шайтан шаштырып балдарды көлмөгө алып келдим эле?!”- деп өзүн ашатып сөгө көзүнөн жашын салаалаткан орто жашап калган киши суу астынан баланы издеп жүрүшкөн куткаруучулардан көзүн албай отурат. «Чөгүп кеткен баланын эне-атасын да чакыртышкан экен, “келе жатабыз” деп чалышыптыр»,- деди бизге шыбырай ушул тапта сууга түшүп жүргөн аял. “Чөк­көнүнө 1 сааттан ашып калды, бечара, тирүү болбой калды го”,- деди шуу үшкүргөн Жолдош аттуу байке.
– Ырас, ижарага алып иштетишкен соң туш тарабына куткаруучу коюп, тартип бузгандарга айып салып, теске салышпайбы. Тигине, тээтигил жаш балдарды карагылачы, бул жакта катамаранда ойноп жатып сууга чөгүп жатышса, алар суунун ортосуна барып алышып катамаранды ары чайкап, бери чайкап, аңтара салып ойноп жатышат. Ошентип, шоктонгондорго, жээктен 10-20 метр ары кеткендерге айып салышып, чатак салгандарды айдап чыгышса, мындай кырсыктар азайбайт беле. Буларга эмне болсо ошол болсун, акча табышса болгону. Мындан бир жума илгери бир мугалим эже классын алып келиптир. 9-класстын окуучулары дегендей болушту. Аларды өзү жалгыз тигил жактан, бул жактан чогултуп, саксактап алаксып жатып өзүнүн баласын унутуп, 10 жашар уулу чөгүп кетпедиби. Аны 20 мүнөттө эле табышкан. Бирок, думугуп калыптыр.
Жолдош байке менен сүйлөшүп жатып тигил жээкте отурган кишини карап турдум. Бечара куткаруучулардан көзүн албай, Кудайга жалына жаак ылдый жаштарын куюлтуп ыйлап жатты.

ТҮНДӨСҮ СУУГА ТҮШҮҮ КОРКУНУЧТУУ

Мындай кайгылуу окуядан улам маанайыбыз чөгө «Комсомол», «Пионер» көлмөлөрүн көздөй бет алдык. Алар Совет көчөсүнүн ылдый жагында, Чоң Чүй каналынан өткөндө жолдун оң тарабында экен. Башында аттары аталган көлмөлөрдө дарак-бутагы жок, чакчайып күнгө кактала жүдөгөн жаныбыз кара жыгач багынын калың көлөкөсүнө, жол жээктей коюлган скамейкаларга туш болуп, жаныбыз жыргай түштү. Бирок, кубанганга эрте экен, жанаша жайгашкан бул эки көлмөнүн суусу “Сорока”, “Аэропорт” көлмөлөрүнөн эч бир айырмаланбай, анысына кошо кечке маал зыңылдаган чиркейлери шаштыны алып, заматта жүдөтүп ийди. Каш карайганда бул көлмөлөргө келгенибизде дале сууда сүзүп жүргөндөр көп экен. Дүңкүлдөтө музыка коюп, “Коладан” тартып пиво, арагы, балмуздагына дейре жайнатып коюп соода кылып жаткандар биздин “куткаруучулар барбы, жетекчилер кайда?” деген соболдорубузга ийин куушура тим болушту. “Маршрутканы” жээкке чейин айдап келип, чер жазып жаткан компания бар экен. Биринин кебин бири укпай улам тост көтөрүшө, улам бири чарылдата айымдарды сууга ыргытып, кайра алып чыгып жыргап жүрүшөт. Караңгыда кокустук болуп, кырсык баспасын деген нерсе биринин да оюна келбесе керек. Ушундай “коркунучтуу” компаниялар түн ичинде кетпей жүрүшсө, “куткаруучулар кайда жүрүшөт?” деп издеп жатып суй жыгылдык.
Мына, урматтуу окурман, шаарыбыздын айланасындагы көлмөлөргө жасаган саякатыбыздан кубандыраарлык эч нерсе таппай (биринен да душ көргөн жокпуз), тескерисинче, маанайыбыз чөгүп, капа болуп кайттык. Ижарага алып иштеткендердин бири да кыйратып сууну кантип тазалап, кандай коопсуздук эрежелерин көрүп жатышкандарын айтып бере алышпады. Жолдош байке айткандай, аларга акчасын төлөп кирсең болгону сыяктуу. Атүгүл, санэпидемстанцияга кайрылып, көлмөлөрдүн тазалыгы сакталыш үчүн кандай чаралардын көрүлөөрүн сурап, уккан жообубузга таң болдук. Алардын айтымында, сезон ачылаардын алдында жүргүзүлгөн текшерүүдө бардык көлмөлөр жарактуу деп табылган. Ошентсе да, мындай жайларда жугуштуу илдеттерге кабылуу коркунучу жогору. Анткени, ачылаар алдында хлор себилет да, ошол боюнча сезон бүткүчө суу өзүн-өзү гана тазалайт. Башкача айтканда, бир жагынан агып кирген суу экинчи жагынан агып чыгып тазаланса, ал ортодо айрым бактериялар 40 градуска жеткен күндүн ысыгынан да өлүп, дезинфекция болот экен!.. Демек, кырсыкка учурап же жугуштуу оору жуктуруп алсаң, кепил болчу эч ким жок. Андыктан, бир берилчү өмүрдүн коопсуздугун ар бирибиз өзүбүз сактабасак, өкүнүп калуу оңой экенине өзүбүз күбө болбодукпу.

Даярдаган Шаиста Шатманова



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21503;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: