Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

Меңди Мамазаирова: «СЕН ЫРЫМ, ЫШКЫ ЖАНДЫРГАН...»

№431 4-10-февраль, 2011-жыл


Поэзия дүйнөсүндө

Журналистика тармагын, драма, поэзия, проза жанрларын бирдей деңгээлде алып келе жаткан адабият айдыңынын көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири – Меңди Мамазаирова. Ал өмүрүнүн көп бөлүгүн гезитке, улуттук телевидениеге, "Азаттык" үн алгысына арнап келди.

Меңди Мамазаирова адегенде ыр жазып, 1960-жылдары акын катары таанылган. Андан кийин эле “Жайдын эң ысык күнү”, “Чалдын ыйы”, “Кемпир” аттуу аңгемелери эл арасында резонанс жаратты. Ага удаа “Кеч күздө”, “Шабдалы гүлдөгөн маалда”, “Туулуп өскөн үй” деген повесттери жарык көрдү. 1988-жылы “Турумтай” деген романы жаралып, Жазуучулар союзунда чоң талкууга алынып, оң пикирлерге ээ болгон. Ошону менен катар “Наристеге арналган хризантема”, “Аппак аял, айдай кыз”, “Кымгуут түшкөн бир кечте” деген пьесалары биринен сала бири элге тартууланды.

КИЧИНЕКЕЙ КУЙМА КУЛАК
Меңди эже кичине кезинде эркек баладай шок болгону менен, бала күнүнөн эле көркөм сөзгө жакын болуп, атасынын жомогу менен чоңойгон. Башка кыздар сайма сайганды үйрөнүшсө, болочок акын машина айдаганга кызыкчу. Мектепке бара электе эле тамга таанып, окуганга аракет кылчу. Эже-байкеси китеп окуп беришкени менен, кичинекей Меңдинин колуна карматышчу эмес. Анткени чиймелеп салчу.
– Эстесем, 4-классымдан тарта ыр жаза баштаптырмын. Убагында ыр экенин деле билген эмесмин. Кара-Суу районундагы Төлөйкөн айылынын мектеби 7-класска чейин болчу. 7-класстан кийин Оштогу Уркуя Салиева атындагы жатак мектебинде окуй баштадым. 8-классымда “Ленин жолу” деген гезитке биринчи ырым чыкты. Ырдын аягындагы аты-жөнүмдү көрүп алып өзүмдү асманда учуп жүргөндөй сездим. Биринчи ырың менен биринчи китебиң жарык көргөндөгү сүйүнүчүңө уул-кыз төрөгөндөн башка эч кубаныч чак келбейт экен.
Мектепти аяктап, Улуттук университеттин филология факультетине тапшырдым. Студент кезимде жазылган ырларым гезит-журналдарга чыгып жүрдү. Анда Жолон Айыл чарба институтунда окучу. Экөөбүз баш кошуп, мен 5-курска келгенде тун уулубуз төрөлдү. Маяковскийди мен дагы, Жолон дагы абдан сыйлачу элек. Ошол адамдын урматына балабыздын атын Маяк деп койдук. Андан кийин эки уул, бир кыздын ата-энеси болдук. Жолон мамлекеттик кызматта жүрдү, ага карабай чыгармачылыгын таштаган жок. Мен балдарымды тарбиялоо менен бирге “Мугалимдер газетасы” деген гезитте журналист болуп 16 жыл эмгектендим.

40 ЖАШЫНДА «ТУРУМТАЙДЫ» ТАПКАН
“Турумтай” романы акын-жазуучунун 40 жашында тапкан эмгеги болуп саналат. Меңди эже роман жазып алып эч кимге көрсөтпөй, “кантип эле мен роман жазып калайын?” деп өзүнө ишене албай койгонун айтып азыр жылмаят. Аны жолдошу Жолон Мамытов окуп чыгып, “сен накта прозаиксиң” деп жубайына чын дилинен баа берген. Ошондон көп өтпөй, 1988-жылы Жолон агай 48 жашында о дүйнө салат.
– Жолон агайдан айрылуу сиз үчүн жаныңыздын жарымын алып койгондой эле болду го...
– Жолон каза болгондон кийин айрымдар мага угуза “бул байкуш бүттү эми соолуйт, адабияты да калат” дешти. Балдарым студент, жалгыз мага төрт баланы багуу абдан кыйынга турду. Бирок бирөөдөн бир сындырым нан сурабадык. Ар кандай ушактардын чууруганын сураба. Бирөө “Жолондун эстелиги курулбай калды” десе, экинчиси “Меңди антип кийинет, минтип басат” дейт, дагы бири балдарым жөнүндө бир нерсе ойлоп табат. Анан мен ал ушактарды териштирип, кайым айтышуунун ордуна ырдан күчүмдү чыгардым. Бардык кыйынчылыкты ыр менен жеңдим.
"Ушактар... буттан тайдырган,
Же мактоо эстен тандырган.
Баарынан ысык көрүндүң,
Сен ырым, ышкы жандырган..."- деп алып эч нерсеге көңүл бурбай тиричиликти өткөрө бердим.

«ЫР КЕЛЕ ЖАТКАНЫН АЛЫСТАН СЕЗЕМ»
– Сизде ыр качан, кантип жаралат?
– Түпкүрдө оргуштаган кандайдыр бир ой-толгоо келе жатканын мен алыстан сезем. Анан калемимди, кагазымды даярдап отуруп калам. Кээде коомдук унаада экенимде пайда болот. Андай учурда дароо унаадан түшүп калам да, ичимден ошол саптарды үйгө келгенче кайталай берем. Мисалы, бир жолу тааныш жесир аялдын айткандары эсиме түштү. Ал эженин айтуусунда, өзү теңдүү мырзалар колун сурайт, сөз айтат, анан ал кабыл алгандай жыргап калат да, бир аздан кийин кайра өз оюн тыя берет. Анын айткандары төмөндөгүдөй сонун ыр саптарынын жаралышына түрткү болду.
Кирпигимден соктум алтын көпүрө,
Өтөйүн деп сендей бийик сепилге.
Көздөрүмдүн нурларынан кештелеп,
Жолдоруңа гүлдөр эктим энтелеп.
Келдиң дагы колдорумду карма­дың,
Ширин, таттуу сөздөрүңдү арна­дың.
Жалгыздыктан жапа чеккен кургурдун,
Көңүлүн алдың, оюнуңа тундур­дуң.
Анын баары менин гана кыялым,
Ал кыялды кантип эми тыямын?
Ыр ушинтип өзүңдүн, башка бирөөнүн турмушунан улам жарала берет.
– Айрымдардын акындарга карата айтылган “эмнеге ыр жазышат, андан көрө акча тапчу башка иштер менен алектенишпейби?..” деген кептерин угуп калам. Сиз да мындай сөздөрдөн куру калбасаңыз керек...
– Туура айтасың, “кызыксыңар, акындар, силердин жазган ырларыңар кимге керек?” деген сөздү көп уккам. Мен анда “бирдеме ойлоп таап акча жасоо колумдан келбейт да” деп кутулам. Ушундай сөздөрдү угуп алып, кээде көпкө ойлоном, “чын эле күнү-түнү отуруп жазган ырларымдын пайдасы барбы?” деп. Акыры “бар, кимдир бирөө окуп алып, “дал менин башымдан өткөндөй жазыптыр” деп сүйүнөт да” дейм.

«ЖОМОКТОГУДАЙ ЖАШОО КЕЛЕТ ДЕП СҮЙҮНГӨМ»
– Акыркы ырларыңыз пат­риот­тук сезимди козгогон, “мамлекеттин бүтүндүгү, коом деген эмне? Анын негизин түзгөн адамдар кандай болуш керек?” деген ойлорго түрткөн поэтикалык күчтүү саптар экен...
– Көз карандысыз мамлекет болсок эле жомоктогудай жашоо келет деп сүйүнгөм. Бирок аны биз башкача түшүндүк. Эркиндик деп эле ар ким каалаганын жасай баштады. Натыйжада бай-кедей болуп бөлүнүп калдык. Эл ишенген эр жигиттер өз көмөчтөрүнө күл тартып, байлык жыйноого өтүштү. Казино, сауна, соода түйүндөр, сансыз салынып, эл башчылары тарабынан буларды тыйган бир мыйзам болбоду. Буга нааразы болгондор митинг, жөө жүрүш жасоого өтүштү. Аны кайра эле айрым саясатчылар өздөрүнүн кызыкчылыгына пайдаланышты. Ушул нерселерди көз алдыман чуурутуп жатып Жеңиш аянтынан КТРге жөө кандайча жетип калганымды билбей да калчумун. Анан “эркек болуп жаралсам, мен дагы ушундай кылат белем?..” деген кыйноого тушуктум. “Жок, мен энемин! Мен андайга бара албайм” деп ойлонуп-толгонуп отуруп “Энелер үнү” деген публицистикалык поэмам жаралды.
Эр эмесмин,
Эрди тууган энемин!
Элим үчүн
Эр өстүрүп келемин.
Эки этегим желек болуп делбиреп,
Эки колум калак болуп суу шилеп,
Ай-ааламга дүрбү болуп карегим,
Айдап келем бул жашоонун кемесин.
Кайратыңды, колдо болгон мүлкүңдү,
Неге аяйсың сени өстүргөн элиңден?
Чындык сөзгө тике багып карайлы,
Элиң жалпы аксап турса жашоодо,
Сенин жалгыз жыргаганың жарайбы?
Карасам дагы деле эл башчылары бир бүтүндүккө келе албай кайым айтышып жатышат. Эл ээрчий турган лидердин карааны көрүнбөйт. Ошондон улам “Тур, улуу журт!” деген публицистикалык поэмам жазылды.
– 10-февралда ошол поэ­маңыз­дын атынан коюлган китебиңиздин бет ачары болорунан кабарым бар...
– Былтыр маданият жана маалымат министрлиги “Китеп – жан дүйнөнүн азыгы” деген сынак жарыялап, бир нече калемдештеримдин чыгармалары менен бирге менин “Тур, улуу журт!” деген китебим 1-орунга татыды. Ошондо замандаштарым “ушул китебиңдин бет ачар аземин өткөр, биз колдоо көрсөтөбүз” деп чыгышкан эле. Кечеде артисттер аталган поэмадан үзүндү да коюшат.
Жер бетинде жамандык канча болсо,
Жабыр тарттың, бедөө элим, так ошончо.
Созулдуң да, сүзүлдүң, үзүлбөдүң,
Ушул күнгө жеткениң – улуу олжо.
Алтай менен Эне-Сай мекен болуп,
Алакчылар башкарды көсөм болуп.
Ошондо да муңбаган улуу журтум,
Кетилсең да кебелбе бекем болуп.

Сүйүн Кулматова
lira@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(1)
06.02.2011. 22:38 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
29
Катталган:
05-11-2010
Соӊку аракети:
05-03-2011 13:26
Жынысы:
Белгисиз
0
Элиң жалпы аксап турса жашоодо,
Сенин жалгыз жыргаганың жарайбы?-ushundai oi biyliktegilerge da kelse jakwy bolot ele.Yr saptary jakwy eken.iygilik!
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: