Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ЭДИЛ МОЛДАЛИЕВ: «МҮНӨЗҮМДӨН УЛАМ ДОСТОРУМ МЕНИ «БЕКБАРС» ДЕП АТАШАТ

№246 20-26-июль, 2007-ж.


Кыргыз спортунун өнүгүп-өсүшүнө опол тоодой салым кошуп, Кыргызстандагы «гладиаторлордун» күч сынашып, эрдигин элине көрсөтүүгө көмөгүн берген өлкөбүздөгү Панкратион федерациясынын президенти Эдил Молдалиев 1962-жылдын 2-майында Чүйдүн Жайыл районуна караштуу Суусамыр айылында төрөлгөн. Бокс боюнча Кыргызстандын жана СССРдин бир нече жолку чемпиону, панкратион боюнча эл аралык көптөгөн мелдештердин жеңүүчүсү. Үйбүлөлүү, 2 баланын атасы.

– Эдил байке, 1996-жылдан 2003-жылга чейин эрежесиз эр таймаштарды биринин артынан экинчисин өткөрүп, ысымыңыз эл оозунан түшпөй турчу эле. Бирок, эмнегедир акыркы жылдарда көрүн­бөй кеттиңиз. Себеби эмнеде?
– 2003-жылы панкратион боюнча Евразия чемпионатын өткөргөн соң бир азга тынчый түштүк. Себеби, ушул эле жылы "Манкурттун апасынын көз жашы" деген киного тартыла баштадым. Андан кийин "Күндүзгү кароол" (кадимки "Дневной дозор"), казактардын "Көч­мөндөр", дагы бир канча убакыттан соң Кытай жергесинде Сергей Бодровдун "Монгол" деген тасмаларына тартылып келдим. Эми эсептеп көрсөм, акыркы 15 жыл ичинде баш-аягы 18 киного тартылып коюптурмун. Бирок, чындыгын айтканда, турнирлерди өткөрүп-өткөрбөө өлкөдөгү саясий абал менен түздөн-түз байланыштуу болуп калды. Баарыңыздар билгендей, 2005-жылы элдик революциянын толкуну каптап, элди ого бетер саясатташтырып салды. Антип-минтип этек-башты жыйганча эле 2007-жыл кирип келбедиби.
– Киного кандайча барып калгансыз?
– Киного белгилүү каскадёр Үсөн Кудайбергеновдун арты менен барып калгам жана табияттан берилген жөн­дөм­дүү­лүгүмдүн артында азыр­кыга чейин киного тартылып келем. Жакында Екатеринбургга тарыхый киного тартылганы кетип жатам. Тасма орус режиссёрлорунуку.
– Айтканыңызга караганда, сиз спорт менен актёрдук кесипти бирге алып келаткан адамдардан экенсиз. Айтыңызчы, ал эми спорт дүйнөсүнө кантип келип калдыңыз эле?
– Кичинекейимден эле Кожомкул балбандай болууну самап, 14 жашымда Бишкекке келип күрөштүн секциясын таппай, Дене тарбия институтундагы бокстун секциясына туш болдум. Эки жылдан кийин эле бокс боюнча Советтер Союзунун жаштар арасындагы мелдешинде 2-орунга татыгам. 17 жашымда бокс боюнча Кыргызстандын чемпиону болуу менен өлкө­бүз­дүн курама командасына кирип, СССРдин спорт чеберине талапкер аталдым. Аскерде кызмат өтөп жүрүп, бокс боюнча СССРдин спорт чебери болууга жетиштим. Ал учурда дүйнөнүн чемпиону болгонго караганда СССРдин чемпиону болуу кыйын эле.
– Чемпион болуп жүрүп профессионалдык бокско эмне үчүн өтүп кеткен жоксуз?
– Ал кезде кайдагы профессионалдык бокс?! Андай түшүнүк да жок болчу. Анан өзүмдүн кү­чүмдү сынап көрүү максатында 37 жашымда Японияда өткөн панкратион боюнча эл аралык турнирге катышып келдим. Атаандаштарымдын баарын жеңип, финалдык беттешүүнү Орусиянын өкүлү Руслан Нагнибида деген жигит менен өткөрүп, тең чыгып калганбыз. Көрсө, ал эрежесиз мушташ боюнча дүйнөнүн 5 жолку чемпиону экен. Бири-бирибизге бирдей чабуулдарды, соккуларды жасаганыбызды көргөн калыстар жеңишти бирөөбүзгө ыйгарбастан, аргасыздан бирдей упай берүүгө мажбур болушкан.
– Панкратион эмнеси менен өзүнө тартып алды?
– Аскерден келгенден кийин "Призывник" деген Ысыккөлдөгү аскердик лагерге спорттук инструктор болуп ишке орноштум. Ал жакка Советтер Союзунун ар жагынан жоокерлер келип машыгып жүрүшчү. Дал ошол мезгилде Брюс Линин кинолору катуу чыгып, каратэ жайыла баштаган эле. Ошондонбу, бизде «боксчу, күрөш балбаны же каратист күчтүүбү?» деген суроо пайда болгон. Ошол мезгилде ар тараптан келген жигиттер менен көп мушташып жүрдүм. Бирок, акча үчүн эмес, эрдик, намыс үчүн мушташчубуз. Ар кайсы спорттун өкүлдөрү менен жекеме-жеке чыгып, бирок, бирөөнөн да утулган эмесмин. Ошентип жүрүп панкратионго жакын болуп кеттим. 1996-жылы Кыргызстанда Панкратион федерациясын түзүп, ошондон бери аны жетектеп, ар кандай мелдештерди өткөрүп келе жатам.
– Канча чемпионду тарбиялап өстүрүүгө жетиштиңиз? Алардын арасында өз балаңыздай болуп калгандары барбы?
– Мен Дене тарбия институтуна 1982-жылы мугалим болуп жаңы келгенимде Орзубек Назаров менен Андрей Курнявка окуп жатышыптыр. Кийинчерээк Андрей ийгилик артынан ийгилик жаратып жүрүп, 1989-жылы бокс боюнча дүйнө чемпиону болду. Анын артынан Орзубек да дүйнөнү багындырды. Бирок, аларды чемпион кылган менмин деп айтуудан такыр алысмын. "Кашаң атты канча таптасаң деле баары бир тулпар болбойт" дегендей, адамдын өзүндө бир нерсе болбосо, андан эч нерсе чыкпайт. Мен машыктырган жигиттер учурда ар кандай күч структураларында үзүрлүү эмгектенишүүдө. Тагыраак айтканда, Ашырбек Бутумбаев, Нурлан Байкулов дегендер учурда милициянын полковниктери болушса, Кубан Боромбаев, Орозбек Евгачев, Бообек Токтошевдер турмушта өз ордуларын табышты. Ошондуктан, мен аларды бөлүп карабай, баарын бирдей дейт элем.
– Спорттун артынан көп эле чет мамлекеттерде болгондурсуз. Ошол жактагы кайсы окуялар сизди таңкалтырды?
– Туура айтасың. Спорттун артынан көп эле өлкөлөрдө болууга жетиштим. Бирок, алардын арасында Израилдеги жана Япониядагы окуялар эсимден чыкпайт. Израилдин Иэрусалимине бокс боюнча мелдешке катышуу үчүн өз кезегинде барып калдык. Карасак эле чиркөө­лөрдүн баарындагы жазуулар арабча жазылган экен. "Бул эмнеси?"- деп сурасам, жол көрсөтүп жүргөн адам: "Илгери Бейбарс деген кыпчак уруусунан чыккан кыргыздын султаны Иэрусалимди басып алып, чиркөөлөрдүн баарын мечит кылып таштаган. Кийин Иэрусалим кайрадан еврейлердин колуна өткөндө мечиттер чиркөөгө айлантылып, бирок, андагы жазуулар өчүрүлбөй калтырылган",- деп жооп берген эле.
Японияга панкратион боюнча дүйнө чемпионатына катышуу үчүн баргам. Япондор өздөрүнүн улуттук каада-салтын укмуш карманышат экен. Аларда "үйдө жаткан самурайды май, кында жаткан кылычты дат басат" деген сөз бар экен. Ушул эле маңыздагы макал кыргыздарда да бар, бирок, «самурайдын» ордуна «жигит» деген сөздү коюп коюу керек. Мындан тышкары, япондор кайсы бир кабарды сөз менен эмес, кыймыл-аракет менен билдирүүгө аракет кылышат экен. Кыргыз элинен чыккан жигиттер да кабарды сөз менен эмес, кыймыл-аракет менен билдирип келишкенин баса белгилеп кетким келет. Атап айтсам, жигит аттан түшүп келе жатканда камчыны моюнуна асып алса, күнөөлүү экенин билдирет. Эгер аттан түшүп, камчысын төмөндү карай шилтеп сүйрөп келатса, анда жаман кабар менен келгенин билсек болот. Атты чаап, камчысын башынан чимирилтип келатса, сүйүнчү угузууга шашылганын түшүнсөк болот.
– Спорт дүйнөсүндөгү кличкаңыз барбы?
– Илгери казактарды «талаанын карышкырлары», кыргыздарды «тоонун илбирстери» дешчү. Ак илбирстин тукуму болуп саналган кыргыздар "кырылбас" деген атка бекеринен жетишкен эмес. Себеби, ак илбирс бийиктикте, тагыраак айтканда, асман менен жердин биригишинде жашайт. Ошондон, анан мүнөзүмдөн уламбы, айтор, досторум мени "Бекбарс" деп аташат.
– Мүнөз демекчи, мүнөздүн калыптанышына аскердин ролу чоң эмеспи. Аскерде кайда болдуңуз эле?
– Ташкенттен 30 чакырым узактыкта жайгашкан Түркестан аскер округундагы Аба десант бөлүгүндө кызмат өтөп, көп нерселерди үйрөнгөм. Көрсө, мен Аба десант бөлүгүндө эмес, атайын даярдалган аскер чалгындоо бөлүгүндө экенмин. Кийинчерээк аскердеги командирлерибиз "Вас маскируем под ВДВ, вы круче чем воздушно-десантные войска. Если ефрейтор ВДВ заменяет майора милиции, то рядовой спецназа заменяет полковника КГБ" деп оозубузду ачырып жатпайбы.
– Андай жерде тарбия алган соң карьераңызды эмне үчүн күч структураларында уланткан жоксуз?
– КГБнын мурдагы төрагасы Ашырбек Бакаев өзү "бизге келип иште" деп чакырган, бирок, барбай койгом.
– Ал адам менен кайдан таанышып жүрөсүз?
– Өз убагында атам Кеңешбек физика сабагынан, апам Роза англис жана немис тилдеринен мугалим болушкан. Атам көп жылдар бою Политехникалык институтта жана Мединститутта сабак берип, философия илимдеринин кандидаты, доцент болууга жетишкен. Ал эми генерал Ашырбек Бакаев да өз убагында атамдын аспиранты болуптур. Атамдын аркасы менен ал адам менен да таанышып калгам. Учурда атамдын көзү өтүп, апам болсо пенсияда. Ушул жерден кошумчалай кете турган нерсе, уруум – саяк. Кожомкул балбан менин чоң таякелерим болуп кетет.
– Бала чагыңыздан кандай элестер калды?
– Кыргыздын салты боюнча үй-бүлөдө улуу болгондугумдан улам ата-энем мени чоң атам менен чоң апамдын колуна берип коюшкан. Ошолор тарбиялап өстүрүштү. Чоң атам кайда барса да мени дайыма жанына алып, атына учкаштырып ала турган эле.
– Алгачкы сезимдер мектеп курагында жаралат эмеспи. Ушул жагын айтсаңыз.
– Ал кезде жигиттердин баары жакшы окуган кыздарды жактырышчу. Мен дагы ошондой кыздардын бири, өзүмдүн классташым, кошунам болгон Эльвира деген чачы узун, ыймандуу кызды сүйчү элем. Бирок, аны сүйөөрүмдү ага айта алган эмесмин.
– Чоңоюп, эс тартканда чоң сүйүүгө да жолуккан чыгаарсыз. Учурдагы жубайыңыз менен кантип таанышып, баш кошуп калдыңыз эле?
– Учурдагы Эркинай деген казактын сулуу кызы менен өзүм иштеген Дене тарбия ин­­с­ти­тутун­да таанышып, жылдыздарыбыз келишип, кол кармашканбызга 3 жылдын жүзү болду. Экөөбүз­дүн ортобузда 2 жашар Даткайым деген алтын кызыбыз бар.
– Эмне, кеч үйлөндүңүз бе­ле?
– Эркинайга чейин 2 жолу үйлөн­гөм. Бирок, тилекке каршы, турмушка болгон көз карашыбыздын дал келбегенинен экөө менен тең ажырашып кеткем. Ачыгын айтсам, мен аларга татыктуу эмесмин. Кайда болсо да бактылуу болушсун! Даткайымдан башка Жамил деген да уулум бар.
– Баарынан жадап, чарчап, эмне кылаарыңызды билбей калганда кайда барып эс алууну жактырасыз?
– Тоого барып шар аккан суунун жээгинде отурсаң, мына ошол – эс алуу, мына ошол – керемет! Эч кандай музыканын кереги жок. Себеби, өмүр дегендин өзү ошол сууга окшоп билинбей кете берет экен.
– Учурда эмне менен алектенүү­дөсүз?
– Эл оозуна алынуу үчүн колдон келген аракетти жасап жатам. Учурда Дене тарбия институтунда спортсмендерди эле эмес, машыктыруучуларды да окутуп жатам. Мен институтта акча үчүн сабак бербейм, акча үчүн панкратион боюнча чемпионаттарды өткөрбөйм. Себеби, негизги каражатты киного тартылуудан табам. Аз болсо да элиме пайдам тийсин, билген-көргөнүмдү кийинки муунга үйрөтүп кетсем дейм. Ошол эле мен туулган Суусамырда канча деген байлар, бийлер жашап өткөн. Бирок, алардын бирөө да элдин эсинде калган жок. Анткени, байлык, бийлик, кадыр-барк дегендин баары убактылуу нерсе. Кожомкул балбан гана элдин эсинен чыккан жок. Себеби, ал жеңиштен торпок утуп алып келаткан учурда жолунан тамагы жок кембагал чыкса, колундагы торпогун ошолорго союп берип салчу экен. Андыктан, ач көз болбой, тапкан олжону карапайым калк менен бөлүшүп туруу керек.

Маектешкен Улан МАМБЕТОВ



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: