Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

КУТУРМАНЫН ДАБАСЫ ТАБЫЛА ЭЛЕК

№434 25-февраль - 3-март, 2011-ж.


Кыргыз – мал жандуу эл. Дегеним, калктын көпчүлүк бөлүгү мал менен күн кечирет. Биздин макала малдан да, жырткыч жаныбардан да, үй жаныбарынан да жугуучу өтө коркунучтуу кутурма оорусу тууралуу болмокчу.

ӨСПҮРҮМ БАЛА КҮЧҮКТҮН АЙЫНАН КАЗА ТАПТЫ
2010-жылдын декабрь айында кутурманын айынан 12 жаштагы бала каза болду. Жалал-Абад облусундагы Ала-Бука районунун кичинекей тургуну мектептен келе жатып күчүктү көрүп, аны менен ойной кетет. Жеткинчек күчүктө кутурма оорусунун вирусу бар экенин кайдан билмек эле, күчүктү көтөрсө, баланын ээгин тиштеп алыптыр. Буга анча маани бербеген бала эч кимге деле айткан эмес. Илдет күчөп, жаш жеткинчек бул жарыктык менен кош айтышты.
Республикалык карантиндик жана кооптуу жугуштуу оорулар борборунун берген маалыматы боюнча, бул коркунучтуу илдеттин айынан 2010-жылы 4 адам дүйнө салган. Алардын үчөө Жалал-Абаддан, бири Баткенден. Бүткүл дүйнөлүк Саламаттыкты сактоо уюмунун берген маалыматына таянсак, дүйнө жүзүндө бул оорудан ар бир 10 мүнөттө 1 адам каза таап турат. Окумуштуулар бул илдетке Япония, Жаңы Зеландия тараптагылар кабылбай турганын айтышат. Анткени бул өлкөлөр аралда жайгашкандыктан, чет өлкө менен байланыш башка өлкөлөргө салыштырмалуу басыңкы. Андыктан жаныбарлар, жырткычтардын санын көзөмөлдөө, тазалоо, кутурмага каршы эмдөө жүргүзүү жеңил.

КУТУРМА. БУЛ ЭМНЕ?
Кутурма – адамдын борбордук нерв системасына доо кетирүүчү вирустук дарт. Бул вирус кадимки октун формасындай РНКдан (рибонуклеиндик кислота) турат. Анын сүйгөн жери – нерв клеткалары. Вирус жараат аркылуу денеге киргенде гана өөрчүйт. «Вирус бир гана жаратылыштагы жапайы жаныбарлардын эсебинен жашайт. Ал эми мындан каза болгон жаныбарды, жадакалса адамды жерге көмбөй өрттөш керек деген туура эмес”,- дейт Республикалык карантиндик жана кооптуу жугуштуу оорулар борборунун эпидемиология бөлүмүнүн жетекчисинин орун басары Кубанычбек Бектурдиев мырза.

ООРУНУ АЛЫП ЖҮРҮҮЧҮЛӨР
Вирусту алып жүрүүчүлөр болуп жапайы жана үй жаныбарлары эсептелинет. Негизи эле кан жүгүргөн жаныбарлардын баарында болушу мүмкүн, жадакалса чымчыкта. Жапайы жаныбарлардан бул ооруга келемиш, түлкү, чөө, карышкыр, ал эми үй жаныбарларынан ит, мышык сыяктуулар көп чалдыгышат. Эгер ит аталган вирусту алып жүрүүчү карышкыр менен урушса, тиштешкенде шилекей аркылуу итке вирус өтөт. Бул вирус уй, кой, эчкиде да болот. Эгер адамды ошолордун бири тиштеген болсо, жаракатка шилекей аркылуу вирус кирет.

БЕЛГИЛЕРИ КАНДАЙ?
Бул оорунун белгилери бардык учурда бирдей. Биринчиден, бейтаптын жаракатка кабылган жери кызарып, шишип чыгат да, дене табы 38-39 градуска чейин көтөрүлөт. Мындай учурда адамдын уйкусу бузулуп, коркунучтуу түштөрдү көрүп, коркуу сезими пайда болот. Мисалы, суунун шырылдаганынан, жарыктан, каалганын ачылып-жабылганынан да коркуу сезими жаралышы мүмкүн. Табити начарлап, жүрөгү айланып кускусу келет. Бул белгилер күндөн-күнгө көбөйө баштайт. Бул медицина илиминде дүүлүгүү баскычы деп аталат.
Катуу күчөй баштаганда кызыл өңгөч менен кулкун кысылгандыктан, адам дем ала албай, жини келип, ызаланып, башкача айтканда, психомотордук дүүлүгүү башталат. Колуна эмне тийсе же жанында кандай буюм болбосун талкалап, бузуп жок кылат. Бул учурда жанындагы адамга да зыян алып келиши толук ыктымал.
Кутурманын негизги белгиси – шилекейдин көп чыгуусу. Андайда адамдан суткасына 4 литрге жакын шилекей агат. Жогоруда саналгандар кутурманын эки баскычына кирет. Ал эми үчүнчүсүндө оорулуунун акыл-эси калыбына келип, жашоо үчүн күрөшүү аракети кайрадан пайда болуп, суу ичип, тамактана баштайт. Бирок бул учурда аны сакайып бара жатат десеңиз, жаңыласыз. Анткени жогорудагыдай абал анын соолуп бара жаткан чагы. Адам аз убакытта ал-күчтөн тайып, шалдырап калат. Дарыгерлердин айтымында, оорулуу толук акыл-эсине келип керээзин айтып кетүүгө да үлгүрөт. Ошентип, жүрөктүн согушу акырындап жайлап отуруп, токтоп калат. Ушул күнгө чейин бул баскычтардын биринде да адамдын өмүрүн сактап калуу деген болгон эмес.

ВИРУСТУН ЫЛДАМДЫГЫ КАНДАЙ?
Организмге кутурма вирусу кирсе, 10 күндөн 90 күнгө чейинки убакта байкалат. Вирустун жашыруун өнүгүү убактысы чанда гана бир жылга созулушу мүмкүн. Вирустун тарашы адамдын жаракатка кабылган жерине, курагына жараша болот. Улуу адамга салыштырмалуу жаш баланын организминде инкубациялык мезгил тез өөрчүйт. Ал эми тиштелген жер баш же бет болсо, кыска убакытта өөрчүйт. Себеби адамдын денесинин бул бөлүктөрү борбордук нерв системасына жакын жайгашкан. Ал эми бут бөлүгүндө оорунун өнүгүүсү узак убакытка созулат. Инкубациялык мезгил вирустун көлөмүнө жараша да болот. Эгер адамдын организмине көп өлчөмдөгү вирус кирсе, анда оору тез өөрчүйт.

ТИШТЕГЕНДЕ ЭМНЕ КЫЛУУ КЕРЕК?
Кандай гана жаныбар тиштебесин, жаракат алган жерди тез арада самындап жууп, андан соң йод же таза спирт менен сүртүү шарт. Андан соң тезинен ооруканага алпарып, дарыгердин көзөмөлүндө болуш керек. Буга кайдигер кароо вирустун организмде тез өөрчүшүнө, натыйжада өлүмгө алып келет.

БҮРКҮТТҮН ӨТҮ ДАРТКА ДАБАБЫ?
Өкүнүчтүүсү, илдетке чалдыккан бир да жан сакайбай, эртеби-кечпи, жарыктык менен кош айтышат. Бул медицинадагы чечиле элек көйгөйлөрдүн бири.
Кутурмага чалдыккан адамга бүркүттүн өтүн берип айыктырса болору тууралуу эл ичинде кептер айтылып келет. «Мунун чындыгы болушу мүмкүнбү?» деп Республикалык карантиндик жана кооптуу жугуштуу оорулар борборунун эпидемиология бөлүмүнүн жетекчисинин орун басары Кубанычбек Бектурдиев мырзага кайрылдык. Ал: “4 жыл мурун ушундай окуя катталган. Ооруган адамга бүркүттүн өтүн берип сакайтуу аракетин көрүшкөн, бирок бул ишке ашкан эмес. Негизи эле бул ооруну дарылоонун жолун дүйнөлүк окумуштуулар да таба элек”,- дейт. Ал эми ушул эле суроо менен элдик дарылоо ыкмасын колдонуп келген Мырзайым Ызакова апага кайрылганыбызда: “Бул ыкма тууралуу илгери чоң атам айтып калчу эле, “айыктырса болот” деп. Бирок өз тажрыйбамда колдонуп көргөн эмесмин”,- деп жооп берди.

КОШУМЧА МААЛЫМАТТАР

  • Бүткүл дүйнөлүк Саламаттыкты сактоо уюмунун маалыматы боюнча, жыл сайын дүйнө жүзүндө кутурма оорусуна кабылгандардын саны 35-50 миңге жетет.
  • Калкка экономикалык зыян алып келгендиги боюнча кутурма жугуштуу инфекциялык оорулардын арасынан бешинчи орунду ээлейт. Ошондуктан 28-сентябрь Бүткүл дүйнөлүк кутурмага каршы күрөшүү күнү деп жарыялаган.
  • Кутурманын алдын алуу үчүн итти, мышыкты ветеринардык кызматкерлер тарабынан каттоодон өткөрүп, кутурмага каршы эмдөө жүргүзүү керек. Эгерде жашаган аймакта үй жаныбарларынан кутурма катталса, анда бардык үй жаныбарлары, айыл чарба малдары да эмделүүгө тийиш.
  • Ал эми жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары ээси жок, көчөдөгү жолбун ит, мышыктарды атуу жана жок кылуу, ошондой эле келемиштерден арылуу иштерин жүргүзүүгө милдеттүү.
  • Кутурмага карата медициналык жардам көрсөтүү, эмдөө акысыз.

Бактыгүл Сокушова
kenesh@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  1 
Комментарийлер(2)
28.02.2011. 19:17 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
5
Катталган:
19-08-2008
Соӊку аракети:
11-11-2015 16:33
Жынысы:
Белгисиз
0
Superinfo ushul okuyany jana profilaktikany gazetaga dagy chyktyby? En jakshy kerektyy, bilip ala turgan nerse. Bizge ushundai adamdyn olymyn saiktai turgan kop nerselerden jazyp turgula. Rahmat ushunu okup kop degen el bilip saktanyp kalat dep oiloim.
02.03.2011. 15:58 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
21-02-2011
Соӊку аракети:
11-07-2012 22:48
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
ooba
0
Ар бир саныныздарда ар кандай дарт жонундо маалымат берип туруунуздарды суранабыз,супер инфонун жалпы жамаатына ыраазычылык билдиребиз.Ишиниздерге ийгилик. БУ-1-09.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21503;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: