Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

КЕДЕЙ ӨЛКӨНҮН БАЙ КАЗЫНАСЫ ТАБЫЛАБЫ?

№249 10-16-август, 2007-ж.


“Манас Ордо” тарыхый комплексинде июнь айында башталган археологиялык иштер коомчулуктун назарын өзүнө буруп, аны бир топ эле дүрбөлөңгө салып, ар түрдүү түшүнүксүз ойлорду жаратып койду.

“Кароол Дөбөдөн грузиндер алтын издеп, казуу иштерин жашыруун башташыптыр” деген маалымат эл арасына тарап, “ага ким уруксат берди?” деген суроого жооп издеп жатышканда президенттин айланасындагы чиновниктер бири-биринин айтканына каршы келген билдирүүлөрдү таратып жиберүүгө үлгүрүштү. Президенттин кеңешчиси Болот Шамшиев: “Тарыхый комплексти казууга бийлик эч кандай уруксат берген эмес”,- десе, Президенттик администрациянын коомчулук менен байланыш бөлүмүнүн жетекчиси Чолпонбек Абыкеев бардык иштер президенттик администрациянын уруксаты менен жүрүп жатканын кайра-кайра белгиледи. “Археологиялык иштерди жүргүзүүгө уруксат берген” деген айыптоолордун дээрлик бардыгы Чолпонбек Абыкеев менен Султан Раевге багытталган эле. Ал эми Президенттин алдындагы адам укугун коргоо боюнча комиссиясынын төрагасы Турсунбек Акундун сөзүнө караганда, Кароол Дөбөдөгү байлыкты издөөгө уруксатты Мамлекеттик катчы Адахан Мадумаров өзү бергенин билдирип отурат.
Ошентип, чуру-чуу башталып, “чү” дегенде эле Талас облусунун аттуу-баштуу инсандары: “Көзгө басаар дөөлөттөрүбүздү четинен көр оокатка алмаштырып жексендей берсек, бизди ата-бабаларыбыз да, келечегибиз да кечирбейт. Бүгүн бүтүндөй кыргыздын зыйнатына айланган Кароол Дөбө тыптыйпыл болсо, эртеңки кезек кыргыздын бермети Ысыккөлгө, бүрсүгүнү улутубуздун күзгүлөрү Соңкөл, Чатыркөл, Сарычелекке, аркы күнү Сулайман тоо менен Буранага жетеби?” деген кайрылууну Кыргызстандын жогорку бийлигине жолдоп жиберишти. Ал ортодо грузин археологдору тынчсыздануунун эч кандай кажети жок экендигин айтышып, алар издеп жаткан кыргыз элинин ырыскысы үчүн катылган Манас атабыздын казынасы экендигин түшүндүрүштү. Казуу иштерин жүргүзүп жаткан грузиндин айтымында, Кароол Дөбөнүн астындагы имарат мындан 3 миң 160 жыл мурда тургузулган. Окумуштуунун пикиринде, аны куруу үчүн 120 миң адам ишке тартылышкан жана дал ушул жерге Манас баатыр өзүнүн байлыгын каткан экен.

«Кароол Дөбөдө катылган казына бар имиш» деген кептер күн өткөн сайын коомчулуктун кызыгуусун туудуруп, ар түркүн ойлорду жаратууда. Ошондон улам андагы археологиялык табылгаларды издөөдө анын жүрүшүнө жана мыйзамдуулугуна көзөмөл жүргүзүп жүргөн Президенттин коомчулук менен байланыш бөлүмүнүн жетекчиси Чолпонбек Абыкеевди кепке тарттык...

Чолпонбек Абыкеев:

«Алтын дегенде акылдан
адашып жатышат»

– Чолпонбек Абыкеевич, “Таластагы Кароол Дөбөнү грузиндер келип каза баштады” деген маалымат коомчулуктун бүйүрүн кызытып, айрымдардын нааразычылыгын туудурууда. Балким, ал жерди көпчүлүк ыйык деп санагандыгында болуп жүрбөсүн?
Алтын чыгат экен дегенди укканда кээ бирлер тынч уктай алышпай акылдан адашып, чуру-чууга түшүп калышты. Дүйнөдө илимге тоскоолдук жок да. Пирамидадагы фараондордун сөөк­төрүн казып, бүт дүйнөгө көрсөтүп жатышпайбы. Анан «кароолчу турган дөбөнү казба, ал ыйык» деп жатышат. Калп эле патриот болгондор анын эмнеси менен ыйык экенин далилдеп беришсинчи? Чынын айтыш керек, Манас атамды менден ыйык көргөн кыргыз аз. Ушул кезге чейин Жаңы Жылды Манас атамдын күмбөзүнөн тоскон адамды көрө элекмин. Мен болсом 2001-жылдан 2002-жылга өткөн жылды ошол жактан тосконмун. Манас кыргыздар үчүн ыйык болуп эсептелгени менен көпчүлүк чет өлкөлүк адамдар үчүн жомок сыяктуу туюлат. Кудай буюруп, Кароол Дөбөдө имарат менен китепкана эле табылып калса, анда алар Манастын чындык экенине ишенишет. Мен үчүн алтындан да ушулар кымбат болуп жатат.
Археологиялык табылганы издөө­гө мурдагы бийлик 2001-жылы эле уруксат берген экен. Бирок, анын убакыт-сааты чыкпай отуруп, ушул жылы гана башталып отурат. Анткени, казынаны ачууга рухий жактан быйыл гана уруксат берилиптир. Бул жарык дүйнөдө көптөгөн сырдуу нерселердин бар экендигин унутпашыбыз керек.
– Муну менен эмнени айткыңыз келип жатат?
– Кыргыздар илгертеден бери эле аябай дубакөй эл болгондуктан, Манас атабыз имаратка казынасын катып, тумар формасында чийдирип, Алманбетке кытай тилинде күчтүү дуба окуттуруп коюптур. Казууну сунуштап жаткан грузиндин артыкчылыгы ошол дубаны жандырат экен.
– Аны кантип байкадыңыз?
– Кароол Дөбөнү илгери “Каргалардын уюгу” деп аташчу тура. Манас Ордонун башкы директору “Кароол Дөбөгө кеткен жолдон каргалардын богун жууп тажачубуз” деп жатпайбы. Миңдеген каргаларды чачма мылтык менен аттырса да кетпей коюшуптур. Мындан тышкары, Кароол Дөбөнүн ары жагында жылда эле кыжылдаган жыландар тимеле оролушуп жатышчу экен. Таңкалыштуусу, грузин келип, дубасы менен каркылдаган каргаларды башка жакка учуруп, жыландарды кетирип салды.
– Казынаны издөөгө каршы чыккандардын айтымында, “Амина Мунди” академиясынын президентинин түшүнө Манас атабыз кирип: “Кыргыз элим кыйналып турганда мен каткан мурасты алып чык”,- деп аян берген имиш. Мунун канчалык деңгээлде чындыгы бар?
– Мунун баары канаты жок учурулган “өрдөктөр”. Казынаны издөө демилгесин көтөрүп жүргөн грузин көчөдөн келип калган адамдардан эмес. Ал 18 жылдан бери Кыргызстанга келип, “Манас Ордодогу” Кароол Дөбөнү изилдеп-иликтеп, казынанын бар экендигине көзү жетип, керектүү далилдерди чогулткан соң гана аталган ишке киришип жатат. Ватикандагы чоң китепканада алтын дисктер бар экен. Грузиндер Кароол Дөбөдөгү кыргыз элинин мурасы бар экендигин ошол дисктен окуп, билип келишиптир.
– Кыргыздар өздөрү барып ошол дисктен окуп келсе болбойт беле?
– Алтын дисктерди окууга дүйнөдө 7 гана рухий академиктин укугу бар экен. Алардын бири болуп “Амина Мунди” аттуу дүйнөлүк рухий академиянын президенти Рони Гогисванидзе эсептелет экен.
– Таластагы айрым адамдар “тоо бузулат, алтындан уулуу заттар бөлүнүп чыгат” деп чочулашууда. Анын элге зыяны тиет деп коркпойсуздарбы?
– Грузиндер айтып жаткан кен эмес, иштетилген таза алтындар. Анын карапайым калкка эч кандай залакасы тийбейт. Азыркы казылган жер Кароол Дөбөнүн ичинде жайгашкан имаратка кетүүчү коридор болуп гана саналат. Айрымдар айтып жаткандай, Кароол Дөбөгө көмүлгөн зор имарат пирамида формасында эмес, боз үй түрүндө экен.
– “Эгер алтын табылып калса, грузиндер анын кандайдыр бир бөлүгүн мекенине алып кетишет экен” деп чочулап жатышат. Ушул сөздөрдүн канчалык чындыгы бар?
– Эгер казына табылып калса, келишим боюнча грузиндер анын баарын төкпөй-чачпай өкмөткө өткөрүп беришет. Өкмөт болсо атайын улуттук комиссия түзүп, казынаны тапкандарга сыйлыкты кааласа берип, каалабаса бербей да коё алат. Грузиндер үчүн Кароол Дөбөнүн ичинде бир нерсе табылса, ачуучу деген наамга ээ болушса эле болду. Себеби, адам баласы акча менен тарыхта кала албайт. Ушул наамдын өзү алар үчүн баа жеткис байлык болуп эсептелет. Бирок, дүйнөдөгү мыйзамга ылайык, ачуучулар табылганын 5 же 10 пайызын алууга тийиш экен. Аны дагы зергер буюмдар менен эмес, акчалай гана түрүндө ала алышат. “Алтын же бриллиант табылып калса, алардын бир бүдүрүн жутуп алып, билинбей кетип калам” дегендерге такыр жол берилбейт. Ошол жерде иштегендерди чечинтип, дырдай жылаңач кылып компьютер менен текшеребиз. Кокус жутуп алганы далилденсе, атайын даярдалган дарыны ичирип, ичин өткөрүп алтынды же бриллиантты алып алабыз да, өзүн темир тордун артына айдайбыз.
– Жогору жакта отурган бийлик өкүлдөрү табылган казынаны эл кызыкчылыгын чечүүгө жумшабастан, чет өлкөлүк банктарга кайрадан казынадай кылып катып койбойт деп ким кепилдик бере алат?
– “Ошол казынадан бир бүдүр алтын алгандарга Манас атабыздын дубасы тийип, тукум курут болуп калышы толук мүмкүн”,- дешет грузин археологдору. Бул жерден табылган алтындар бүт бойдон элдин пайдасына жумшалышы керек. Мамлекет башчыларынын бирөө алтынды жеке кызыкчылыгына жумшап койсо, анда Алманбеттин дубасын чечкен археологго, мамлекет башчысына жана мага зыяны тийип, жабыр тартып калышыбыз ыктымал.
– Имараттын бар же жоктугу тууралуу айыл аксакалдарынан сурап көрдүңүздөрбү?
– Элге түшүндүрүү иштерин жүргүзүп жүргөн учурда бир топ айыл аксакалдары менен баарлаштым. Бул дөбөгө байланышкан түрдүү уламыштар эл арасын аралап жүрөт экен. Айрым аксакалдар: “Бул дөбөдө чуңкурлар көп болчу. Кичинекейибизде ошол чуңкурларга таш ыргытып ойночубуз. Алды негедир “дүңгүр-дүңгүр” деп турчу. Тоонун алды бош экенин билчүбүз. Кийин жылан чыгат деп ал тешиктерди толтуруп салганбыз”,- дешүүдө. Демек, бул да болсо ата бабабыздан калган мурастын бар экендигинен кабар берет.
– Египеттеги пирамиданы ачканда ичинен ар кандай курттар чыкты эле. Биздикинде андай болбойбу?
– “Бардык эле алтын менен бриллианттарды жыландардын уюгу, кара курттар, скорпиондор кайтарышат” деп айтылат. Эми анын бар же жок экендигин ачканда көрөбүз да.
– Эми жергиликтүү эл ишиңерди улантууга уруксат береби?
– Эл кайрадан туура түшүнүп, колдоп-коштоп жатышат. Себеби, эгер казына эмес, жанагы биз сөз кылып жаткан 3 миң жылдык тарыхы бар имарат эле табылып калса, туристтер Таласка агылып келе башташат. 2500 жылдык тарыхы бар Египеттеги пирамидаларды көрүү үчүн жылына 17 миллионго чукул туристтер барат экен. Бизге 3 миллион адам эле келип, 300 доллардан таштап кетип турса, Талас облусу 500 миллион доллардай таза киреше таап турмак. Мунун эмнеси жаман? Ал эми саясий упай топтоп, бирөөлөрдүн көрсөт­мөлөрүн аткарып жаткан өкмөттүк эмес уюмдун өкүлдөрүн өзүңөр көрүп жатасыңар. Дубал көрүнүп калганда ишти токтотуп койгон туура эмес. «Иш башталып, анын ичинде казына бар экен» деген сөз эл арасын аралап кетти. Эми аны ачып, ичинде бир нерсе бар же жок экенин элге сөзсүз түрдө көргөзүш керек. Эмесе, башкалар өз алдынча ачканга аракет кылышат. Муну аягына чыгаргандан башка жол жок.

Суроо салган Улан МАМБЕТОВ


КАРООЛ ДӨБӨДӨГҮ ИШ-АРАКЕТТЕРГЕ ОЮҢУЗ КАНДАЙ?

Уркаш МАМБЕТАЛИЕВ, манасчы:

– Эми Кароол Дөбөдө алтын бар экенине көп ишене бербей эки анжы ойдо турам. Себеби, улуу манасчылар Саякбай Каралаевдин да, Сагынбай Орозбаковдун да айткан варианттарында катылган казына тууралуу сөз бар. Тагыраак айтканда, анда:

“Колу кыска бир болуп,
Малсыз болуп калат деп,
Кармашкан душман чачтан көп,
Алсыз болуп калат деп.
Кайыпчынын Караүңкүрүнүн,
Ооз жагын ойдуруп,
Жалгыз киши баткандай,
Ары жак жагын кеңейтип,
Короолу кой жаткандай...”- деп айтылат.
Мындан тышкары, Эр Манас каза болуп, анын уулу Семетей Букардагы таятасынын колунда чоңоюп, 12 жашында апасы Каныкей менен Таласка кайтып келет. Мына ошондо Каныкей Семетейге кайрылып: “Ой, балам, Бакай атаңа барсаң, Манас атаңдын казынасынын кайда катылганын айтып бериши мүмкүн”,- дегени бар. Эпосто айтылган Караүңкүрдүн Кароол Дөбөдө же дагы башка жерде экендигин эч ким билбейт. Катылган казына табылып калса, кыйналып турган элге жакшы болмок. Бирок, аны издеп жатышкандар казынаны издөөдө этият болуулары зарыл. Себеби, илгери “Манастын күмбөзүндөгү кирпичтерди алып, меш кылабыз” дегендердин колдору шал болуп калган экен.

Касым ЧАРГЫНОВ, Кыргызстан Ассамблеясынын экс-төрагасы:

– Эми мындай ишти баштаардан мурда элге кенен түшүндүрүү иштери жүргүзүлсө болмок. Кароол Дөбөнүн ортосун казуу менен Манас атабызга шек келтирип, элдин рухий ишенимине доо кетирип жатпайбызбы. Себеби, Кароол Дөбөнүн жанында Манастын 9-атасы Кара хандын, олуялардын сөөктөрү көмүлүп жатат. Манас кыргыздын идеологиялык куралы экендигин унутпашыбыз керек. 8-август күнү “Манас Ордого” чогулуп, ак боз бээни союп, Манас атабызга куран окутуп, түлөө өткөрдүк.

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: