Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

КЫРГЫЗ ЦИРКИ КЫЙРООДОБУ?

№438 25-31-март, 2011-жыл


Учурда “Кыргызстанда искусствонун бул түрү жоголуп кетүү коркунучунда” деген коңгуроолор кагылып келет. Башка өлкөлөрдөй Кыргызстанда бир нече цирк жок. Ушул бир цирк имараты соккуга кабылып, менчикке өтүү коркунучун да башынан өткөргөнү чынында эле өкүнөрлүк иш. Цирк өнөрүнүн күнгөй-тескейине кызыгып, бир катар суроолорго жооп издедик.

АЛГАЧКЫ КЫРГЫЗ ЦИРКАЧ – ЧЖАН ФУН-ЛИН
Кызыгы, алгачкы кыргыз циркачы кытай улутундагы адам болгон экен. 1962-жылы өкмөттүн чечими менен эң алгачкы кыргыз цирк труппасы түзүлгөн. Ал “Жаш Кыргызстан” деп аталып, анын жетекчиси болуп кытай улутундагы Чжан Фун-Лин дайындалган (кыргыздарга каны сиңишип калган кытай кийин Жаныбеков деген фамилияга өткөн дешет). Цирк аренасына кыргыз труппасы алгач 1963-жылы 20-октябрда чыккан. Бул дата кыргыз циркинин төрөлүү күнү катары тарыхта калган. Ал эми 1976-жылы 1000ден ашуун орундугу, циркке ылайыкташкан технологиясы менен цирк имараты курулган.
Мына ошол цирк имаратынын тарыхында көп нерсе болгон. Мисалы, экс-директор Таштанбек Жолдошбеков эгемендүүлүктөгү өткөөл мезгилден пайдаланып, цирк имаратын менчигине өткөрүүгө аракет кылган экен. Атүгүл жеке ишкерлерге 10 жылга өз наамынан ижарага бергени аныкталган. 2005-жылы бул тууралуу кылмыш иши козголуп, цирк кайрадан мамлекеттин менчигине өтүп, мурунку директор соттолуп, эркинен ажыратылыптыр. 2004-жылы учурдагы гендиректор Курмангазы Исанаев бул орунга отурган.

«ГИННЕССКЕ» КИРГЕН ЖААЧЫ КЫЗ
Кыргыз жигитовкачылары тууралуу кабарыңыз бар чыгар, а бирок кыргыз акробат кызынын цирк өнөрү боюнча “Гиннесс рекорддор китебине” киргендиги жөнүндө көпчүлүк билбесе керек.
Аида Акматова 14 жашында бул сыйга арзыган. Колу менен жер таянып, жыландай ийилген ал бут манжасы менен жебе тартып, бир нече аралыкта турган бутага таамай тийгизүү менен рекорд жасаган. Бул Кыргызстан эле эмес, Азия боюнча цирк дүйнөсүндө биринчи жолку чоң сыймык экени талашсыз. Бирок мындай таланттар жаралган кыргыз циркинин абалы көңүл кубантарлык эмес экенин чебер акробат, 30 жылдан ашык өмүрүн цирк өнөрүнө арнаган Мурат Акматов айтып берди.

«ЦИРК ЖОГОЛУУ КОРКУНУЧУНДА»
– Мурат агай, бул өнөр сиз үчүн...
– Бул өнөр жашообуз десем да болот. Алгачкы карлыгач болгон “Жаш Кыргызстан” труппасынын негизинде өнүккөн “Жаңы Кыргызстан” деген труппаны жетектеп келем. Аялым спорттук гимнаст болсо, өзүм акробатмын, эки кызым тең акробат. Улуу кызым Аида азыр өзүнчө гастролдоп жүрөт.
– Сөзүбүздүн нугун цирктин азыркы абалына бурсак...
– Абалы мышык ыйлагыдай. Чыгармачыл адам катары бул ишке көзүмдү жумуп коё албайм.
– “2005-жылы оңдоп-түзөөгө мамлекет тарабынан миллиондогон акча бөлүндү” деген сөздөрдү уккан элек. Натыйжа барбы?
– Силер оңдоп-түзөө иштеринин болгонуна ынанып жатасыңарбы? Чатыры кулайын деп араң турат. Куполунун түрү бир укмуш. Азыр үч гана труппа бар: жигитовка, акробаттар, жонглёрлор. Жонглёрлор да Орусиянын жарандыгын алгандар. Демек, иштеп жаткан чыныгы кыргыз труппасынан экөө гана. Циркте бир дагы жаныбар жок. Эптеп өз акчама иттерди алып (2 итти цирк сатып берген), аларды аялым үйрөтүп жатат. Анын тамагына акча бөлүнүшү керек эле, бир эле айына төлөп, кийин унчукпай коюшту.
Ачык эле айтайын, директорубуз цирктин айрым терминдерин да билбейт. Өткөндө менин труппама керек болгон майда-барат нерселерди тизмелеп, акча сурап кайрылгам. Директор “бул эмне?” дейт. Булардын бизге керек экенин, аларсыз труппадагы балдардын өмүрү коркунучта болорун айтсам, “акча жок” дейт. Менин сураган нерселерим 25-30 миң сомду түзмөк. А дамамат концерт коюлуп, булуң-бурчу ижарага берилип, андан түшкөн акча кимдин чөнтөгүнө кетип жатат? Анан цирк үчүн арзыбаган акчаны аяганы эмнеси?!
– Мамлекет тарабынан текшерүүлөр болбойбу?
– Неге болбосун? Салыкчылар келип, бул жак, тиги жакты карамыш болуп, “бардыгы жайында” деп кетишет. Отчёт үчүн жалган цифраларды толтурушат. Баса, менин труппамдын наамына бир нече жылкыны, дагы далай нерселерди жазып коюшуптур. Эми жөнөкөй адамда деле суроо келип чыкса керек, “акробатка аттын эмне кереги бар?” деген. Ушундай жалган отчёттор менен иш жүрүп эле келе жатат.
– Бул нерселерди жөнгө салууга аракет кылып көрдүңөр беле?
– Министрге чейин барган учурларым болду. Мени “наам алгысы келип жатат” деп ойлошту окшойт, “сага Эмгек сиңиргенди бергени жатабыз. Бирок ага акча керек” дейт. Мына сага тамаша! Мен 30 жылдан бери циркке өмүрүмдү арнап келсем, башка өлкөлөрдөн эч кандай акчасы, башкасы жок эле баш байгелерге ээ болуп жүрсөм, өз элимден наам алыш үчүн акча төлөшүм керекпи? “Рахмат, эгерде мен татыктуу болсом, бергиле. Наамды сатып алуу – мен үчүн уят” деп чыгып кеттим.
– Демек, кийинки жетекчилик менен мурунку жетекчиликтин айырмасы жок тура...
– Кызык салыштыруу, бирок мен качып кеткен эки президентке буларды көп салыштырам. Биринчисинин катасын экинчиси кайталап, циркти өз кызыкчылыгы үчүн колдонушууда. Менин оюмча, жетекчиликтин башында бул өнөрдү толук билген адис турушу керек. Ал эми менеджер, ишкер адам анын көмөкчүсү гана боло алат. Эгерде цирктин эч нерсесин түшүнбөсө, ал чыгармачыл топту кантип өнүктүрөт да, кантип жогорку деңгээлге жеткирет? Максатым – труппама кыргыз жигиттерди тандап, тарбиялап чыгаруу. Азыр Манат Эшимбеков жана мен турган үчүн кыргыздын эки труппасы чыгып жатат. Ордубузду баса тургандарды тарбиялабасак, кыргыз цирк өнөрү күм-жам болору турган кеп.


Экинчи тарап эмне дейт?

"БИЗДЕ БИР ЭЛЕ ЭШЕК БАР"

Биз эки жактын тең пикирин угуп көргүбүз келди. Мамлекеттик цирктин башкы директору Курмангазы Исанаевге суроолор менен кайрылдык.

– Курмангазы Исанаевич, циркте аты жазылып, заты жок адамдар көп жылдан бери бар дешет. Буга эмне дээр элеңиз?
– Бул сөздү айтып жаткандар мага көө жабуунун аракетин кылып жатышат. Алар жокко чыгарган оркестр үнүн жаңыртып ойноп жатканын элдин баары эле угуп жүрбөйбү. Алардын курамы 11 адамдан турат. Негизи, циркте 187 адам иштейт. Анын 64ү артист болсо, калганы ар кыл кызматтагы адамдар.
– Циркте ар түркүн жаныбарлар болчу эле. Азыр таптакыр жок экен...
– Бизде 6 ат, 4 күчүк, 1 эшек бар. Таптакыр жок болушу да мүмкүн эле. Мен сага башынан айтып берейин. Мен бул жерге келгенде 6 ат эмес, 6 лампочка да күйүп турбаган имарат болчу. Жарык, жылуулук деген нерселер кыркылып, терезелери талкаланган. Дааратканалары канализация жоктугуна байланыштуу суусу агып, богу-жини аралашып калган. Андан чыгарып, ушул абалга алып келдик. Менин үстүмдөн арызданып жүргөн Манат менен Муратка цирк көп акча коротуп жардам берди. Реквизиттерге, костюмдарга канча акча коротконубузду айтпай эле коёюн.
– Цирк имаратын ижарага берет турбайсызбы? Жашыруун болбосо, канча акча түшөт жана ал кайда жумшалат?
– Ачыгын айтайын, мен бизнесмен, менеджермин. Менин ордума келем деп жаткан артисттер мен бүтүргөн иштин бирин да жасай алышпайт, чынында. Туура, мен цирктин имаратын ижарага берем. Анткени минтип абалдан чыкпасак болбойт. Андан түшкөн акчага оңдоо-түзөө иштерин кылып, акчасы аз кызматкерлерге кошумча маяна берип келе жатам. Орто эсеп менен ижарадан айына 100 миң сом түшөт. Ал эми сырттан цирк келгенде 150 миң сом казынага түшөт. Булардын 20 пайызы мамлекеттин казынасына түшсө, калганы цирктин керек-жарагына кетет. Менин аркаман түшкөн адамдарга менин ордум керек болуп жатат. Болбосо, менин кесибиме неге асылышат? Кез келгенде айтып коёюн, мени милиционер дегендер жаңылышат. Ички иштер министрлигинде агартуу иштерин аркалап бир нече жыл иштегем. Өзүм Искусство институтун бүтүрүп, көп жыл маданият тармагында эмгектенгем.

Ой-чуңкуру көп бул маселенин аягы кайда барып такалары азырынча белгисиз. Бирок маданият борбору болгон цирк өнөрү жоголбой, кыргыз желегин дагы далай желбиретет деген ойдобуз.

Нуржамал Жийдебаева
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(6)
25.03.2011. 20:24 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
9
Катталган:
13-11-2010
Соӊку аракети:
26-06-2012 02:38
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Talas
0
Abdan okunuchhtuu. !!!!
25.03.2011. 21:20 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
167
Катталган:
22-05-2007
Соӊку аракети:
14-09-2015 15:00
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Москва
0
Артисттер туура айтса керек. Себеби алар циркте болгон иштин баарына аралашып журушот да. А жетекчилер кабинеттен чыгып уйго, уйдон кабинетке. Бирок эмнеси болсо да кыргыздын жалгыз циркин сактап калышса болду. Иштерине ийгилик !!!
26.03.2011. 10:33 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
461
Катталган:
20-08-2010
Соӊку аракети:
10-06-2016 08:31
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кытай-Кызылсуу кыргыз автономиялуу областы
0
Биздин элибизде канчалаган акылман ишкерлерибиз бар, жан дүйнөсү күчтүү, бирок чөнтөк жукалыктын айынан жандүйнөсү караңгылыктан жарыбай турат. элибиз тууралуу ойлонгондо уйкум да келбейт. . .
30.03.2011. 14:00 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
20
Катталган:
08-01-2011
Соӊку аракети:
01-08-2011 10:45
Жынысы:
Белгисиз
0
Ayida saga iygilik, Duynonu bagundurgan kuzdardan bol...
31.03.2011. 00:59 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
391
Катталган:
22-09-2010
Соӊку аракети:
29-12-2015 01:13
Жынысы:
Белгисиз
0
Маданият, искусство деп куйгон бир дагы адам жокпу...бийликте? уффф кыргыздар качан бир киши болобуз...
08.04.2011. 10:30 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
345
Катталган:
07-09-2010
Соӊку аракети:
15-11-2018 12:07
Жынысы:
Белгисиз
0
неужели ушул кинотеатрларды сатып алып (жеке жаран) кандай сонун кылып коюшту, кандай килтейген окмот килтейген бир циркти онуна келтиралбайт..
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: