Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

СССРдин жана Кыргыз Республикасынын Эл артисти САМАРА ТОКТАКУНОВА

№271 11-17-январь, 2008-ж.


Комузда кол ойнотуп дүйнө элдерин таланты менен тамшанткандардын арасында Самара Токтакунова деген ысым бар. Жансыз аспапка безелентип тил бүтүргөн бул айымды ар бир кыргыз баласы сыйлаары, ал жөнүндө көбүрөөк маалымат алып, жакындан таанышкысы келгендердин саны арбын экенинде шек жок. Андыктан, бүгүнкү темабыз Самара эженин өмүр таржымалына, чыгармачылык жолуна, үйбү­лөсүнө арналат.

Залкар комузчу Самара Токтакунованы эл алдына таанытып, атын чыгарган бул – өмүрлүк жары, атактуу комузчу Чалагыз Исабаев болгонун Самара эженин өзү жана аны жакындан тааныган адамдар эскерип келет. Чалагыз агай тубаса таланттуу комузчу болгону менен өзүн бардык жагынан экинчи орунга коюп, жубайы Самара эжени көкөлө­түп, өмүрү өткүчө алга сүрөп жүрүп өтүптүр. Самара эжеге жубайындай эмес, баласындай мамиле жасап, “ушул күүнү мен келгиче үйрөнүп кой” деп эшикти сыртынан бекитип кеткен да күндөрү болгон экен. “Ашкананы, кир жууганды эмне кыласың, комузуңду гана кылдырат” деген Чалагыз агайдын аракетинин акыбети кайтпай койгон жок. Атай, Карамолдо, Ыбырайлардын черткен күүлө­рүн так өзүндөй аткарып, ал ойноп жатканда залкарлар өздөрү аткарып жаткансыганы эженин ким экендигинен кабар берип турат. Самара эженин эмгеги жогору бааланып, 1975-жылы Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген артисти, 1982-жылы Кыргыз Республикасынын Эл артисти, 1984-жылы “Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты”, 1988-жылы СССРдин Эл артисти деген наамдарга татыган.

– Самара эже, туулуп-өскөн кичи мекениңиз кайсы жер?
– Балалыгым Кемин районундагы Кызылсуу айылында өттү. Ал кезде мектебибиз сегиз жылдык эле. Мектепте окуп жүргөндө таптакыр комуз черткенди билчү эмесмин. Бир тууган Токон деген агам мандолина деген аспапта жакшы ойночу. Байкемден мандолинаны талашып-тартышып жүрүп үйрөнүп алдым. Көп өтпөй апам мага да мандолина сатып берип калды. Ырлардын обонун мандолинага салып чертип, тез эле өздөш­түрүп кеттим. Атам Токтакун байкемдин черткенине ыраазы болбой, мени эле мактай берчү. Атамдын “кызым чертип жатканда бир адам эмес, он-он беш адам чертип жаткандай бир башкача угулат” деген сөздөрүн угуп ого бетер кооздоп, шаңшытып черткенге далалат жасачумун.
– Атаңыздын сизге баа бергенине караганда комузда кол ойноткон чебер болсо керек?
– Жок, биздин үйдөн эч ким музыкант болгон эмес. Атам музыканы түшүнгөн, сыйлаган жөн гана музыканын күйөрманы болгон. Бирок, таенем ооз комузду өтө жогорку деңгээлде ойногон адам болуптур. Байкем болсо мандолинаны үйдөн 2-3 адамдын гана алдында ойнобосо, көпчүлүктүн алдына чыгып ойногон жок.
– Мектепти аяктагандан кийинки турмуш жолуңуз кайдан уланды?
– Ата-энем экөө тең эле музыкант болушума каршы болушкан жок. Мектепти бүткөн соң Күрөңкеев атындагы музыкалык окуу жайына тапшырайын деген ой менен эжем Сүйүн экөөбүз борборго келсек, документтерди кабыл алуу бүтүп калыптыр. Кийинки жылы кайра апам экөөбүз август айынын аягында ошол эле окуу жайга келсек, экзамендер дагы аяктап калыптыр. Апам менин шагымды сындыргысы келбеди окшойт: “Эки жылдан бери келип атабыз, “толуп калды, орун жок” деп албайсыңар. Жок дегенде угуп көргүлөчү кызымды?”- деп бир чети таарынып, бир чети мага боору ооруй нааразылана сүйлөдү. “Мейли, эми угуп көрөлү” деген Асанбек Асакеев деген окуу жайдын директору болгон адам анда мугалим экен, ошол адам угуп көрүп эле “тезинен кызыңыздын документтерин чогултуп келиңиз” деди. Апам эки күндүн ичинде документтерди бүтүрүп келди. Ошентип, окуп калдым. Интернаттан төрт кызга бир бөлмө, кийим-кечек беришти. Ал кезде ал окуу жай төрт жылдык эле. Окуп атканда практикага Карамолдо Орозов атындагы оркестрге барып, ошол боюнча ал жерге 1963-жылы ишке кирип калдым.
– Оркестр менен кыргыз элинин жүзүн көрсөтүп чет өлкөлөргө көп чыксаңыздар керек?
– Практикада жүргөнүмдө эле 1962-жылы эң биринчи сапарым Москвадагы 24-съездге катышуу менен башталды. Андан кийин 1965-жылы Франциянын борбору Парижге бардым. Ошону эстегенде дароо көз алдыма Эдита Пьеха элестейт. Анткени, экөөбүз бир бөлмөдө чогуу жашаган элек. 1967-жылы Канадага бардык. Барган өлкөлөрүмдү санап отурсак өтө көп.
– Чет өлкөлүктөрдүн алдында комуз чертип атканда сизде кандай сезим болот?
– Мен эгерде комузда кол ойнотпосом, балким, Америка, Франция деген өлкөлөрдү көрмөк эмесмин. Комуз менин жүрөгүм, кан-жаным десем болот. Комуз – кыргыз маданиятынын жүзү. Комузда кол ойнотуп өзүмдүн жү­зүм­дү эмес, бүтүндөй кыргыз элинин жүзүн көрсөтөм. Чет өлкөнүн чоң сахнасынан кадимкидей толкунданып, кыргыз элимдин атын таанытып жатканыма сыймыктанып чыгам.
– Жолдошуңуз Чалагыз Исабаев менен кандайча таанышып, үйлөнүп калгансыздар?
– Мен оркестрге баргандан баштап Чалагыз менен чогуу иштедим. Ал 1957-жылдан бери ошол эле оркестрдин кыяк группасында ойноп, ал группаны жетектөөчү экен. Чалагыз оркестр боюнча өзүн тыкан, тартиптүү алып жүргөн үлгүлүү жигит эле. Чынында, бойдок кыздар баарыбыз аны жакшы көрчүбүз. Кыздар чогула калганда эле Чалагыздын турган-турпатына суктанып, “кандай бактылуу кыз жубай болот болду экен?” дей берээр элек. Экөөбүз келечек, турмуш жөнүндө же “жактырып калдым” деп таптакыр сүйлөшкөн жокпуз. Бир күнү эле чогуу иштеген байкеникине тойго чакырып калышты. Барсам мага жоолук салып жатышпайбы. “Жигитим да жок, анын үстүнө Чалагыздан жакшы жигитти кайдан тапмак элем?” деп ойлонуп, анан отуруп калдым. Ошентип, 1966-жылы үйлөндүк. Бизге филармониянын жатаканасынан бир бөлмө беришти. Ал жерде 5 жылча жашадык. Арабиянын Сирия шаарында гастролдоп жүрсөк ыраматылык Бүбүсара Бейшеналиева эже Кыргызстандын Борбордук Комитетинин секретарына: “Бизде таланттуу үйбүлө бар, ошолор үйү жок кыйналып жү­рөт”,- деп айтып калды. Келгенден бир ай өтпөй эле 6-кичирайондон үч бөлмө­лүү квартира беришти.
– Чалагыз агай жөнүндө, балдарыңыз жөнүндө кененирээк айтып берсеңиз?
– Чалагыз менин чыгармачылыгымды колдогон, жардам берген кайталангыс устатым болду. Жаман-жакшы айтышып урушкан учурларыбыз болгон жок. Кыскасы, элдин көзү тийе тургандай эле үйбүлө болдук. “Жак­шы адамды Кудайым эрте алып кетет” деген чын окшойт, 1991-жылы автокырсыктан 52 жашында каза болуп калды. Бирок, артында өзү түптөп кеткен “Камбаркан” фольклордук тобу калды. Ушул топтон эле ал адамдын комузга кандай мамиле кылганын билсек болот. Ал эми уулдарыма кайрылсам, улуу балам Аслан филармониянын жатаканасында жашап жүргөндө 1968-жылы төрөлгөн. Аслан менен Актанды атасы абдан катуу тарбиялачу. Талапты катуу коюп, экөөнү тең музыкадан билим алууга чакырып, Абдыраев атындагы музыкалык мектептен окуткан. Балдарыбызды тарбиялоодо апам Жумабүбү менен сиңдим Анаранын ролу чоң. Чалагыз экөөбүз чет өлкөгө гастролго кеткен сайын экөө балдарымды карап калышчу. Ошол берген катуу тарбиянын акыбети кайтып, Аслан азыр эң мыкты скрипкачылардын бири. Чет өлкөлүк классикалык чыгармалардан тарта улуттук музыкаларды профессионалдык чеберчиликте аткарып келет. Учурда “Акмарал” бий ансамблинде жана “Ордо сахна”фольклордук ансамблинде иштейт. Аслан келиним Сажида экөө Элес аттуу кызын жана Арсен деген уулун тарбиялап жатышат. Экинчи балам Актан болсо 1972-жылы төрөлгөн. Абдыраев атындагы музыкалык мектебин бүткөндөн кийин Кыргыз Улуттук консерваториясынын фортепьяно бөлү­мү­нөн билим алган. Бул өнөрүнө өнөр кошулуп Актан мыкты эстрада ырчысы катары да чыга келди. “Элес” вокалдык инструменталдык тобунун солисти катары атпай журтубузга гана эмес, чет өлкөгө да таанылууга жетишти. 1999-жылдан тарта Актандын жеке чыгармачылык жолу ачылып, ошол жылы өткөн “Ысыккөл-99” эл аралык фестивалында башбайгени жеңип алган. 2003-жылы Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген артисти деген наамга да ээ болду. Келиним Гүзал экөө Эмир аттуу уулду жана Аяна аттуу кызды тарбиялап жатышат. Чалагыз балдарынан көп нерсени үмүттөнчү эле, ошол үмүтүн эки балам тең аткарды десем жаңылышпайм.
– Чалагыз агайдын аты эмнеге Чалагыз деп коюлган экен?
– Кайненемдин балдары токтобой чарчап кала бериптир. Чалагыз төрөлгөндө ырымдап атын Чалагыз коюп, элге “күчүк төрөдүм” деген экен. Атасы согушка кетип, дайынсыз болуп келбей калыптыр. Энеси болсо Чалагыз төрткө чыкканда каза болуп калган экен. Анан жолдошум атасынын агасы Исабайдын колунда чоңойгон.
– Кызыңыздын жоктугуна өкүн­бөй­сүзбү?
– Кудай мага бардыгын берди. Тилекке каршы, кыз берген жок. Албетте, өкүнөм. Бирок, эки небере кызым бар.
– Келиндериңизге кандай кайнене болуп атасыз?
– “Кайненелик каар” дегенди такыр билбейм. Өтө жумшак, боорукер, урушканды билбеген адаммын. Өзүм жаңы келин болуп келгенде өгөй кайнененин колуна келдим. Салт-санааны сыйлаган, кайненемди урматтаган келин болдум. Кайынжуртум ме­ни абдан жакшы кө­рүш­­чү. Мен дагы кайненемдей эле келиндериме кызымдай мамиле кылам.
– Кайсы сапаттарыңыз өзүңүзгө жагат, кайсы сапаттарыңыз жакпайт?
– Адамдарга жакшылык гана кылгым келип турат. Муктаждыгына жараша кандай иш менен кайрылса, ошонун ажаатын ачканды жакшы көрөм. Материалдык жактан болобу, моралдык жактан болобу дегендей. Колумдан келгенин жана акылым жеткен кеңештеримди эч кимден аябайм. Өзүмө жакпаган сапаттарым деле жок.
– Турмушта катуу өкүнгөн учуруңуз?
– Жолдошумдан ажырап калганымда катуу өкүндүм. Андан башка деле жашоого болгон таарынычым, өкү­нүчүм жок.
– Бийлегенге кандайсыз?
– Бала кезимден эле бийлегенге жокмун. Азыр той-топурга барганда столдо кантип отуруп алам, эл катары кичине кыймылдайм.
– Ал эми ырдагангачы, эл сизди комузчу катары гана таанышат эмеспи?
– Мен жаш кезимде абдан жакшы ырдачумун. Ырчы болсом деле болмок. Бирок, жүрөгүм комуз деп согуп туруп алды. Жаш кезде башка аспапта да ойногум келген. Жаңы студент болгондо скрипканын чоңу виолончель деген аспапка да аябай кызыктым. Бирок, ата-энем ал аспапты билбегендиктен, “комузда эле оку” деп коюшкан.
– Ата-энеңизге берген эң кымбат белегиңиз?
– 1965-жылдары айылдагы башкарманын эле үйүндө сыналгы бар болчу. Биз ошол жылы гастролго Францияга барып калдык. Ошондо ата-энеме “Неман” деген үлгүдөгү сыналгы алып келип бергем. Айыл ичи “оо, Токтакундун кара кызы Франция­дан сыналгы алып келиптир” деп катуу дүңгүрөгөн. Андан кийин 1976-жылы Америкадан апама шуба, тааныштардын баарына япон жоолук алып келгем. Ал кезде япон жоолугу жаңы чыгып аткан.
– Айрымдардын сизге жасаган бут тосууларын байкаган жоксузбу?
– Көрө албагандар болгон жок. Себеби, өзүм комузда мыкты ойносом, өз күчүмө ишенсем, ким мага бут тосмок эле.
– Өзүңүз жөнүндө уккан ушактарга же мактоолорго кандай мамиле жасайсыз?
– Эгерде мен ушак айтып бирөөнү жамандабасам, мени ушакташкандай туура эмес жолдо жүрбө­сөм, мени ким жамандамак эле. Бир да жолу өзүм жөнүндө айтылган жаман сөз уккан жокмун. Кайсы жерге барбайын мактоолорго, элдин ыраазычылыгын гана угуп калам.
– Өзүңүздүн талантыңызга кандай баа бере аласыз, сизге атаандаш барбы?
– Мен эч убакта өзүмдү мыктымын деп айта албайм. Мага эл баа бериши керек, ал эми мага атаандаш жок деп да айта албайм. Ар бир аты чыгып калган өнөрлүү адам – өзүнчө кайталангыс талант.
– Сиздин өнөрдү улантып, ордуңузду басчу шакирттериңиз барбы?
– Учурда Кыргыз Улуттук консерваториясында жана “Устат жана шакирт” коомунда жаш таланттарды тарбиялап келем. Атактуу комузчу болуш үчүн тубаса талант керек. Консерваторияда таланттуу кыздар абдан көп.
– Өзүңүздү тарыхта калам деп эсептейсизби?
– Албетте, кыргыз элинин маданиятынын тарыхында калдым деп айта алам. СССРдин убагында фольклор боюнча Эстебес Турсуналиев экөө­бүз­гө гана Эл артисти деген наам берилген. Азыр ал кишинин да көзү өтүп кетпедиби. Мен кыргыз болуп төрөлүп, комуз кармап калганыма сыймыктанам.

Маектешкен Сүйүн Кулматова


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: