Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

ҮЧ ОКУУЧУНУН ТРАГЕДИЯСЫ

№286 25-апрель - 1-май, 2008-ж.


Орусияда иштеп, алыста жүргөн аялга “тезинен кел, балаң оор абалда” деген коркунучтуу кабар жетти. Жалгыз уулунун чымындай жаны чыркырап жатканын сезген ал учуп-күйүп Кыргызстанга келди. Энесинин мээримдүү колдору башынан жөлөгөнүн сезген уулу ошол көзүн ачпаган калыбында түбөлүк уйкунун кучагына кете берди. Мөгдөгөн энеге жакындары “уулуңду балдар сабап коюшту” деп айтышыптыр. Ошентип, тергөө башталып, боз уландын өлүмүнө эки окуучу күнөөлүү деп табылып, жети жылдан жоопко тартылышты. Бирок, бул окуянын ачык айтылбай, тергөөдө көңүлдөн тыш калган жагдайлары өтө көп...

“ПРЕЗИДЕНТ МЕНЕН МИНИСТРГЕ ОБЪЕКТИВДҮҮ МААЛЫМАТ ЖЕТКЕНБИ?”
Коомчулукту чуу түшүргөн Панфилов районунун Капталарык айылынын Алыкул Осмонов атындагы орто мектебинин окуучусу Адилет Жузумалиевдин өлүмү тууралуу өткөн жылдын күз айларында гезит, телерадиолордо кеңири айтылып, жазылып жатты. Каза болгон баланын энесинин кайрылуусунан улам бул кылмыш ишин өлкө президенти Курманбек Бакиев менен Ички Иштер министри Молдомуса Конгантиев жеке көзөмөлгө алышты. Сот өкүмү чыгарылган соң жоопко тартылган окуучулар Арслан Ташыбаев менен Шаршенкул уулу Элдиярдын энелери, адвокаттары Бишкектеги маалымат агенттиктеринде өкүмдүн адилет эместигин айтып чыгышты. Алардын айтымында, президент менен Ички Иштер министринин жеке көрсөтмөсүнүн негизинде тергөө бир тараптуу жүргүзүлүп, күнөөсүз эки жаш баланын колуна кишен салынып калды. Жоопко тартылган эки баланын адвокаты Нина Зотова айрым жагдайларга маани берүү керектигин айтат: “Адилет Жузумалиевдин энеси Москва шаарына иштегени кетип, баласын энеси менен биртуугандарына табыштап кеткен экен. Кошуналарынын, айылдаштарынын айтымында, баласына баш-көз болгону үчүн энеси менен инисине маал-маалы менен акча салып турган. Демек, ал: “Эмне үчүн балама көңүл бөлбөгөнсүңөр? Эмне үчүн өз учурунда ооруканага алпарбагансыңар?”- деп биртуугандарына, энесине капа болоору турган кеп. Анткени, ооруканага барганда Адилеттин энеси врачтардын “эртерээк алып келсеңер бала аман калмак” деп айтышканын уккан. Ушул жагдайга көңүл буруу керек. Орусияда жүргөн Адилеттин энесинин алдында күнөөлөрүн жаап-жашырыш үчүн “Жузумалиевдер рэкетчилик кылып, жээнибизди сабашкан” деп Арслан менен Элдиярга күнөөнү арта салышты. “Адилет мектептеги рэкеттиктин курмандыгы болду” деп президентке, ИИМге кат жолдошту. Президент менен министрге толук, объективдүү маалымат жеттиби, жокпу? Маселе ушунда”.
“Жөн жерден балдарыбыз жети жылга соттолуп кетишти. Түрмөдөн кайсы адам оңолуп чыкчу эле? Эми алардын күнү кандай болот?”- деп сыздаган энелерди карап отуруп, жакшысы, ошол айылга барып, эки тараптын тең айткандарын угуп көрүү керек деген чечимге келдик.

“ӨКҮМДҮ АДИЛЕТСИЗ ДЕП ҮЧ КҮН САБАККА КЕЛБЕЙ КОЙГОНБУЗ”
Капталарык айылындагы орто мектепке келгенибизде коридорлор жымжырт болуп, сабак жүрүп жаткан кез экен. Мектеп директору Айша Дердеңкулова менен сүйлөшүп, макулдашкан соң мугалимдердин катышуусунда 11-класстын окуучулары менен жолугуштук.
Окуучулардын ичинен бирөө: “Билгенибиздин баарын айтып беребиз. Сиздерден сураныч, биздин кепти бурмалабаңыздар”,- деп суранды. Бул кыздын аты Айпери экен. Алгач ушул кыз менен сүйлөштүк.
– Макул, Айпери, сөзүңөрдү бурмалабай жазабыз. Эмнени айткың келди эле?
– Арслан менен Элдияр балдарды коркутуп, акчалай салык салганын көргөн-билген эмеспиз. Лима Жузумалиева эже мектепте дискотека коюп бергендиги үчүн чоң класстардын баарынан акча чогултуп алчу. Арслан менен Элдияр ошол акчаны чогултушчу. Аларды Темира Жузумалиева эже (Адилеттин таежеси, мектепте тарбиялык завуч) “тың балдарсыңар” деп өзү шайлаган.
– Канчадан чогултчу элеңер?
– Он сомдон.
– Аны чогултуп отурбай эле кирээрде ар бириңер төлөсөңөр болбойбу?
– Жок, чоң класстар дискотекага киреби, жокпу, анысына карабай тизме боюнча ар бирибиз 10 сомдон чогултуп берчүбүз. Башка мектептерден окуучулар келишсе, алар 20 сомдон төлөп киришчү. Арслан менен Элдиярды Адилетке 52 сом салык салган деп айтышууда. Чындыгында, алар мектепте дискотека үчүн гана акча чогултушчу.
– Экөө бардык класстардан чогултушчу беле?
Бул ирет Зуура аттуу кыз сөзгө кошулду:
– Жок, алар балдардан чогултушчу, кыздардан болсо мен чогултчумун. Лима эже жөнүндө дагы бир нерсе айтсам болобу?
– Макул, айт.
– Адилет каза болгон соң Лима эже биздин класска кирип: “Зөөкүрлөр! Кан ичкичтер! Силер да биринчи балаңар өлгөндө көрөсүңөр! Эми силерге дискотека коюп бербейм!”- деп жаман сөздөр менен бизди урушту. Биздин эмне күнөөбүз бар? Ошондо “эми дискотека коюп бербейм” деп урушкан эжекебиз Жаңы Жылда “2500 сом төлөсөңөр, музыка коюп берем” деди. Биз суранып жатып 500 сомго түшүрүп, 2000 сомго макулдаштык. Бирок, акчаны толук чогулта албай, 1800 сом бердик. Кийин сабакка кирген сайын “калган 200 сомду чогултуп бербейсиңерби!” деп урушуп жүрдү.
Быйыл мектеп босогосунан чоң турмушка аттанып чыкмакчы болуп турган окуучулар классташтарынын темир тор артында калганына капаланып жатышты. “Классыбызда 19 окуучу элек. Эми 17биз калдык. Сотто бул сөз­дөрдүн баарын айтып бергенбиз. Бирок, классташтарыбыз соттолуп кетишти. Биз соттун чечимине макул болбой жана “Лима эже мектептен чыгып кетсин” деген талап менен ата-энелерибиз кошо чогулуп бунт чыгарып, үч күн сабакка келбей койдук. Бирок, Лима эже мектептен кеткен жок. Болгону, бизге физика жана астрономия сабагынан башка мугалим берип калды. Эгер Арслан менен Элдиярдын актыгы аныкталбаса, биз бүтүрүү кечесин да уюштурбайбыз”,- дешет алар. Ошентип, бул күнү кечке Капталарыкта жүрүп, каза тапкан Адилеттин жакындарына, соттолуп кеткен балдардын энелерине, туугандарына, мугалимдерине жолугуп, окуянын чоо-жайын сүрүштүрдүк.

ШУМ КАБАР
Панфилов районунун Капталарык айылы Кыргызстандын башка айылдарынан эч кандай айырмаланбайт. Бул айылда деле баары бирин-бири тааныйт. Кубаныч, кайгысын чогуу бөлүшөт. Күнүмдүк тиричилиги менен алек болгон бул айылды өткөн жылдын 20-ноябрында коркунучтуу кабар аралады. Бул айылда таенесинин колунда жашаган Адилет аттуу улан ооруканада каза тааптыр. Шум ажал кимди кубантсын? Чырпык кезинде соолуп калган жигитке бардык айылдаштар капа тартышып, күйүткө баткан Адилеттин жакындарына көңүл айта башташты. Мындай кайгы менен катар айылды “Адилетти бүтүрүүчү класстын эки окуучусу сабап, ошонун айынан каза тааптыр” деген дагы бир шум кабар аралады. Кабар менен удаа эле маркум окуган орто мектепте милиция кызматкерлери пайда болушту. Ошол күндөн бери бул айылдагы чырга чекит коюлбай келет.

ОН ҮЧҮНЧҮ ОКТЯБРЬ
Кырчындай кезинде каза тапкан Адилет Жузумалиев, анын өлүмүнө күнөөлүү деп табылып, жети жылга эркинен ажыратылган Шаршенкул уулу Элдияр, Ташыбаев Арслан бир мектептин окуучулары эле. Адилет да, Арслан да жалгыз бой энелердин караан туткан жалгыз уулдары. Ал эми Элдияр – жалгыз бой эненин уулу, эгиздин түгөйү. Ушул эле мектепте көп жылдан бери башталгыч класстарга тамга таанытып, Арсландын энеси Бакыт эже, Адилеттин таежелери Темира жана Лима эжелер иштешет. Окуучулардын айтымында, адатта бул үчөөнүн арасында чечилбей жаткан талаш-тартыш деле болчу эмес. Ошол 13-октябрь күнү мектепте балдар арасында мушташ болгон-болбогондугун так, кесе айтуу да мүмкүн эместей. Чырдын башы болгон 13-октябрдагы окуянын күбөсү, окуу бөлүмүнүн башчысы Динара Кыдыралиеванын айтымында, ал күнү 8-класста окуган эки кыз келип: “11-класстын балдары менен 10-класстын балдары сыртта мушташа турган өңдөнүп, топтолуп турушат”,- деп айтышкан. Дароо мектеп короосуна чыккан бөлүм башчы мектепти эки айланып, мушташып жаткан балдарды тапкан эмес. Бул күн тууралуу маркумдун таежеси Лима Жузумалиева төмөнкүлөрдү айтат: “Адилетти Арслан менен Элдияр сабагандыгын мугалимдер бөлмөсүндө уктум. Түз эле 11-класска кирип сураштырып кирдим. Бири да үн катпай отуруп алышты. Адилетти чакырып, балдардын көзүнчө сурасам, “эч нерсе болгон жок” деп айтпай койду. Кийин үйгө келген соң жакшылап такып сураганымда “эч кимге айтпайм деп убада берсеңиз айтам” деп туруп алды. Мен макул болдум. Ошондо гана өзүн Арслан менен Элдияр сабап салышкандыгын айтты. Бирок, кайра-кайра “эч кимге айпаңыз” деп суранып жатты”,- дейт.

“ЭРТЕРЭЭК АЛЫП КЕЛГЕНИҢЕРДЕ БАЛА АМАН КАЛМАК...”
Ушул сүйлөшүүдөн соң бул окуя мугалимдердин да, окуучулардын да, атүгүл Адилеттин деле эсинен чыгып кеткендей. Мушташтан оор жаракат алганы билинбеген Адилет биринчи чейрек аягына чыккыча мектепке келип, сабактарга кадимкисиндей катышып жүргөн. Мектептерде далай ирет болуп жүргөн мушташ сыңары, балким, бул окуя деле биротоло унутта калаар беле. Ал күндү арадан 34 күн өткөн соң 16-ноябрь күнү эстешти. Динара Эшенкулованын айтымында, бул күнү 11-класстын окуучуларына кыргыз тили сабагын өтүп жаткан. Капыстан класска кирип келген Лима Жузумалиева менен анын Максат аттуу иниси Арслан менен Элдиярды доскага чыгарып, “силердин айыңардан Адилет ооруп жатат” деп урушуп киришкен. “Максат экөөнү ошол жерден эле сабап кирди. Мен аны токтотуп, эшикке чыгып, жай сүйлөшүүнү сурандым. Лима менен Максат эки окуучуну жетелеп алып чыгып кетишти. Менин сабагым болгондуктан, окуучуларга ал учурда мен жоопкер элем. Андыктан, көңүлүм тынчыбай тышка чыктым. Эшикте Максат эки баланы сабап, Лима урушуп жатыптыр. Адилет машинада отурган экен. Колунда таяк бар эле. Көрсө, таяк менен басып калган экен. “Эмне болду?”- деген суроомо жооп бере алган жок. Бечара бала бир ооз кеп сүйлөөгө алы жок, араң дем тартып жатыптыр. Адилеттин бул абалын тышка чыккан мен, Лима, мектеп директору, башталгыч класстардын окутуучусу Бакыт, окуу бөлүм башчысы көрдүк”.
Дене табы көтөрүлүп, оор абалга түшкөн Адилетти бул күнү таенеси менен таякеси ооруканага алып жөнөшкөн экен. Мектеп мугалимдери аны ошондо акыркы ирет көрүшкөнүн билишкен жок. Карабалтадагы ооруканада баланын оор абалын көргөн врачтар аны тезинен Бишкектеги Улуттук госпиталга алып баруу керектигин айтышкан. Ошентип, Улуттук госпиталга жеткирилген Адилет операция жасалганына карабай 20-ноябрь күнү дем тартпай узап кете берген. Госпиталдагы хирургдар “баланы эртерээк алып келгениңерде аны сактап калууга болоор эле” деп кейигендери тергөөдө билинди.

ӨЛҮМДҮН СЕБЕБИ МУШТАШТАБЫ ЖЕ ТАМДАН КУЛАГАНДАБЫ?
Тергөөдө, сот жыйынында да маркумдун жакындары: “Адилетти 13-октябрь күнү 11-класстын окуучулары Шаршенкул уулу Элдияр менен Ташыбаев Арслан сабашкан. Жаш жигиттер мындай маселени чоңдорго айтып арызданууну намыс көрүшөт эмеспи. Ушул себептен Адилет эки баладан муш жегенин мугалимдерге да, таенесине да айткысы келген эмес. Качан гана абалы оорлогондо мушташ тууралуу айтып берди. Бул эки жигит Адилеттен 52 сом талап кылышкан”,- деген көрсөтмө берип жатышты. Бирок, соттолуучулардын адвокаттары Адилеттин туугандары анын чөп жыйылган тамдын башынан кулап кеткендигин жашырып жатышкандыгын сотто айтышкан. Айыпталуучу Арсландын энеси Бакыт Ташыбаева: “Адилеттин араң дем тартып жатканын көрүп өзүм да коркуп кеттим. Максат менен Лима биздин балдарды урушуп жатканда мен машинага башбагып, Адилеттен “чын эле сени Арслан менен Элдияр сабады беле?” деп сурадым. Бирок, баланын жооп берүүгө чамасы келген жок. Алар Адилетти ооруканага алып кетишкен соң өзүм окуткан 4-класска бардым. Менин классымда Лиманын уулу менен дагы биртууганынын кызы окуйт. Алардан “Адилет байкеңерге эмне болду?” десем, куулук-шумдугу жок балдар: “Байкем чөп жыйылган тамдын башынан түшүп кетип, бутун оорутуп алган. Ошондон бери аксап, таяк таянып басып жүрөт”,- дешти. Ал экөөнүн сөзүн класстагы бардык окуучуларым уккан. Кийин Лима “баламды урушуп, коркутуп, Адилетти тамдан кулап кетти деп жаздырып алган, коркконунан балам кекечтенип калды” деп арыз жазып, мени сотко берип, жумуштан бошоттуруп салды. Баласынын илгертеден эле кекечтенип сүйлөөрүн элдин баары билет”,- деп ыйлайт.

КҮМӨН ТУУДУРГАН ӨКҮМ
Адилеттин тамдын башынан түшүп кеткендигин Карабалтада жашаган сыныкчы Дутов да сотто айтып бериптир. Анын айтымында, буту аксаган Адилетти таенеси сыныкчыга алпарган. Сыныкчы “бутуңа эмне болду?” деп сураганында Адилет “тамдан кулап кеттим” деп жооп бергендигин айтат. Сыягы, сыныкчынын көрсөтмөсүнө сотто маани берилбеген өңдүү. Анткени, сотто “Арслан Ташыбаев менен Элдияр Шаршенкул уулу коркутуп акча талап кылуу жана байкабай туруп адамды өлүмгө кабылтуу айыптары менен күнөөлүү деп табылып, 7 жылга эркинен ажыратылсын” деген өкүм чыккан. КЖКнын 101-беренесинде айтылган байкабастыктан улам адамды өлүмгө кабылтуу бул жагдайга туура келбегендей. Кокусунан бир нерсе менен уруп алып, жабыркаган адам ошол замат жан берсе, аны байкабай туруп өлүмгө кириптер кылды деп айтууга болот. Ал эми мушташтан соң кадимкидей чуркап ойноп, сабакка катышып жүрүп, 37 күндөн соң каза тапкан адамдын өлүмүн мындай беренеге таяп, балдарды жоопко тартуу күмөндүү ойлорду туудурат.

АКТУАЛДУУ КӨЙГӨЙДҮН КУРМАНДЫКТАРЫ
Балким, заманга жарашадыр, айтор, учурдун мектеп окуучулары рэкеттикти жакшы өнөр көрүшөт. Алдуусу алсызын, улуусу кичүүсүн коркутуп, өзүнө баш ийдирип, тыйын-тыпырын тартып алганды баатырдык деп санашат. Жугуштуу илдет катары жайылып кеткен рэкеттик учурда мектептердин чечилбей жаткан баш ооруларынын бирине айланган. Андыктан, каны кызуу жаштардын арасындагы мындай терс көрүнүш менен күрөшүү да учурдун актуалдуу маселесине айланган. Дал ушундай учурда каза тапкан Адилет Жузумалиевдин өлүмү учурдун көйгөйүнө дал келип калгансыйт. Ошол 13-октябрда болуп өтүп, чоо-жайы толук далилденбей калган мушташ, “бул мушташка күбө болдум” деген 10-класстын окуучусу Нурсултан Бердибек уулунун көрсөтмөсү Арслан менен Элдиярдын соттолушуна негизги далил болуп берген өңдүү.
Өкүмгө макул болбогон соттолуучулардын адвокаттары Панфилов райондук сотуна аппеляциялык арыз жазып тапшырышты. Мектеп партасын абактын нымдуу камераларына алмаштырган Элдияр менен Арслан Вознесеновка айылындагы №14-өспүрүмдөр колониясында жатышкан кези.
Мына, окурман, Капталарык айылындагы чуулгандуу окуянын чоо-жайы ушундай. Бул материалды даярдоодо кимдир-бирөөгө жан тартууну көз­дөбөдүк. Окуучулардын, мугалимдердин, маркум Адилеттин, абакта жаткан Арслан менен Элдиярдын жакындарынын айткандарын бурмалабай жазып, сизге жеткиздик. Чындык кайсы тарапта экендигин өзүңүз таразалап, тактап алаарсыз.

Даярдаган Шаиста Шатманова, фотолор Ташболот Досалиевдики


"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21193;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: