Архив
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар
Akbuura gazeta

БҮБҮСАРА БЕЙШЕНАЛИЕВА

№290 23-29-май, 2008-ж.


Кыргыз элинин туңгуч балеринасы Бүбүсара Бейшеналиева элибиздин муундан-муунга сакталып калган түбөлүктүү чыгармалары боюнча жүрөк кылдарын титиреткен ролдорду жаратып кетти. Жагымдуу жүзү, жандүйнөсү, таланты шайкеш келген балеринанын бул дүйнө менен коштошконуна ушул жылдын 11-майында 35 жыл толду. Шум ажал арабыздан сууруп кетпегенинде Бүбүсара 17-майда 82 жашка чыкмак . Албетте, элибиздин мындай таланттары эч качан унутулбайт.

КЫРГЫЗДЫН КАЙТАЛАНГЫС КЫЗЫ
Кыргыз элинин маңдайына бүткөн тубаса талант Бүбүсара Бейшеналиева 1926-жылы Аламүдүн районуна караштуу Ташдөбө айылында туулган. Орто мектепти аяктаган соң 1936-жылдан 1941-жылга чейин Ленинград шаарындагы хореографиялык окуу жайында окуган. Окуусун аяктагандан кийин Фрунзе шаарына келип, Опера жана балет театрында башкы солистка болуп эмгектенет. Бейшеналиева ушул жылдар аралыгында В.Фере менен В.Власовдун “Селкинчек” аттуу балетинде Зайнуранын ролун аткарып, бийге болгон жөндөм­үн көрсөткөн. Анын сахнадагы чыгармачылык ийгилиги 1944-жылы 30-декабрда коюлган М.Райхвергердин “Чолпон” балетинде Чолпондун образын түзүүдө байкалган. Ушул ролдон кийин чеберчилигин көрсөтүп, андан башка спектаклдердеги кейипкерлердин ролун аткарууга укук алган.
1948-жылы Ленинграддагы өзү окуп бүткөн окуу жайдын өнөр арттыруу классында балет педагогу Вагановадан таалим алат. Бул окуусунан кийин кайрадан мекенине кайтып келип, Опера жана балет театрында жа­на хореографиялык окуу жайында 32 жыл эмгектенет.
Бүбүсара улуттук жа­на классикалык балет спектаклдеринде ар кыл мүнөз­дөгү образдарды жараткан. Ал классикалык бийлердин техникасын мыкты өз­дөш­түрүп, образдарды те­рең ачып бере алган. Бийчинин катышуусу менен тартылган “Чолпон” фильм-балети дүй­нө­нүн төрт бурчуна көрсөтүлүп, көрүү­чүлөрдүн зор кызыгуусун туудурган.

ЖАШОО ШАМЫ
Аккуу сымал сахнанын көркүн ачкан Бүбүсара искусство чөйрө­сүнүн адамы болгон композитор Акмат Аманбаевге турмушка чык­­кан. Аны менен 1946-жылы Эрмек аттуу уулдуу болгон соң ортодогу тү­шүн­бөстүк­төр­дөн улам ажырашып кетет. Андан кийин тагдырдын тайкүлүк ташы чыгармачылыктан алыс адамдын жубайы болууга алып келет. Бирок, бул адам менен да балеринанын жашоосу узакка созулган эмес.
Ошентип, бүт өмүрүн кыргыз искусствосуна арнап, кыргыздын таланттуу жаштарына жол көрсөт­көн балерина улуу небересин көрүп, асылган оорунун азабынан 1973-жылы 47 жашында дүйнөдөн кайткан.

БҮБҮСАРА МЕНЕН ЧЫҢГЫЗДЫН СҮЙҮҮСҮ
“Кыргыз элин дүйнө жүзүнө тааныткан залкар жазуучубуз Чыңгыз Айтматов балерина Бүбү­сараны сүйүп­түр” деген учу-кыйыры жок сөз эл арасында айтылып келген. Айтматов бул айтылган сөздөр­дү казак жазуучусу Мухтар Шаханов менен биргеликте жазган “Аскада калган аңчынын ыйы” деген китебинде бардыгын ачык-айкын белгилеп өткөн. Чыңгыз балеринага болгон ашыктыгын китебинде мындайча эскерет: “Бүтүндөй келбети менен бүт эркимди бийлеген, шоо­ла чачкан махабат өмүр бою эсимден кетпей калды. Атайын издеп табышканыбыз жок. Капыстан табыштык... Ошол кү­түл­бөгөн кездешүү мен үчүн өмүрүмдө бард­ык максаттардан да бийик, ыйык эле. Ал кыргыз искусствосунун чолпон жылдызы, атактуу бий­чи Бүбү­сара Бейшеналиева болчу.
«Балтика флотунда аскердик кызмат өтөп жүрүшкөн кыргыз жигиттерине шефтик жардам көр­сөтүп кайталы» деген ойдо делегация топтолду. Пар­тиянын Фрунзе шаардык комитетинин ошол кездеги биринчи катчысы Турдакун Усубалиев мени чакырып алып: “Делегациянын тобуна кошулуп алып Ленинградга жүр, аскер-суучулдарына сый-сыпатыбызды көрсөтүп кайталык”,- деген соң кошо аттанып кеттим.
Көптөгөн кызыктуу жолугушууларды өткөрдүк. “Чолпон” балетинде башкы ролду аткарып жүргөн Бүбүсара Бейшеналиеваны ошол жерде алгач ирет жандадым. Муну тагдырдын жазмышы экенин кийин туйдум”.
“Ошол кезде Айтматовдун үйбүлө­сү­ бар беле?” деген суроо окурмандарыбызда пайда болбой койбосо керек. Муну жазуучу мындайча баяндайт: “Ленинграддын ак түндөрүнө чөмү­лө Нева бойлой кыдырган, армансыз сырдашкан ошол күндөр, ай! Үйдө калган жеңең менен эки бала да таптакыр эстен чыккандай ажайып бир бал доор­ду баштан өт­көрдүк”.
Ленинграддагы жолугушуудан кийин эки таланттын ортосунда жылуу мамиле пайда болот. Ошентип, ал күндөр­дөн баштап балерина көз жумганга чейинки 14 жыл аралыгында алоолонгон жүрөк­төр­дүн оту өчкөн эмес. “Экөө бири-бирин сүйүш­сө, анан эмнеге чогуу түтүн булатышкан жок?” деген суроо да пайда болбой койбойт эмеспи.
“Бир жолу обочо отуруп сырдашканыбызда Бүбүсара: «Ачинов, (фамилиям менен атымдын алгачкы ариптеринен коюп алган ысымы) оюңду билип турам,- деп наздана күлүмсүрө­гөнү менен жүзүндө сулууларга таандык үлбүрөгөн муңайым турду.- «Чыныгы ашыктар кошулушпайт» деген кеп бар го. Балким, ушул туура чыгаар”,- деди ойлуу калыбында. - Анткени, үйлөнгөндөн кийинки тиричиликтин түйшүгү улуу аруу сезимдерди жеп жиберет. Махабатыбызды никеге байлап не кылабыз...”
Ушундай балеринанын сунушунан улам сүйүшкөндөр кол кармаша бирге түтүн булатышпаса да эң бактылуу, эң ыйык, тунук сезимдердин аруулугуна бөлөнүп жүргөн күн­дөрдүн биринде балерина ооруп калат. Бул боюнча Айтматов китебинде төмөндөгүчө эскерет: “Ал кайсы бир жактан “оорудум” деп келген. Көп өтпөй көкүрөгүнөн башталган коркунучтуу шишик диагнозу менен Орусиядагы Кунцова ооруканасында жатты. Бир жарым жыл катуу кыйналды. Айтуунун өзү оңой эмес... Бара-бара Бүбүсара ал-күчтөн тая берди. Ордунан турууга да алы келбейт. Акыры абалы бир топ оордоп калган соң Бүбүсараны Фрунзенин ооруканасына которушту. Иш­те да чыдап отура албай сарсанаа болуп утур-утуру оору­кананы айланчыктайм. Тагдырдын катаал өкүмүнө аргасыздан моюн сунуп жатса да, мен кирип келгенде Бүбүсаранын нуру өчкөн жамалына билинээр-билинбес жылмаюу пайда боло калаар эле. Балким, жанын кемирип мүлжүгөн мындай оор дартты мага сездиргиси келбегени, дегеле “ушул кейибесинчи” деп мени аяганы болсо керек... Акыры 1973-жылы бугу айынын он биринде Бүбүсара түбөлүк көз жумду”.
Кыргыздын атын кыйла журтка тааныткан атактуу бийчинин көз жумушу бүтүндөй кыргыз элине оор кайгы алып келди. Ошондо “мындай талант эми кайрадан жаралабы, жаралбайбы?” деген суроого жооп издегендердин саны арбын эле. Бул жоготуунун өзү Айматовго чоң сокку болгону туурасында ушул эле “Аскада калган аңчынын ыйы” китебинде казак жазуучусу Мухтар Шаханов төмөн­дөгүчө жазат: “Опера жана балет театрындагы азалуу жыйындагы маркум менен коштошуу учурунда сизди кунунан-куну чыгып, өзүн-өзү кармай албай таза бир ботодой боздоп ыйлады”,- дешет көргөн­дөр. Такыр эле чыдамы тү­гөнгөн ошол кездеги республиканын жетекчилеринин бири: “Ой, тигиге бирөөң барып кой деп койсоңорчу”,- деп айланасындагыларды жекирген экен.
Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын ээси Сүйүнбай Эралиевдин ушул азалуу жыйын жөнүндө минтип айтканы эсимде калыптыр.“Бүбүсара көркүнө акыл-эси, дүйнө таанымы шай, кыргыз кызына таандык асыл мүнөздөр тал чыбыктай буралган келбетине бүткөн, маңдайы жарык, өзгөчө бир алпейим жан эле. Учурунда башка акындардай мен да ага арнап ыр жазгам. Анын каза болушу мүлдө кыргыз журтчулугунун кабыргасын кайыштырды. Адабият менен искусство ишмерлеринин арасында «дүрт» этип алоолоп жанган от көңүлдөн сырткары калмак беле? Чыңгыз экөө­нүн ортосунда узак жылдар бою үзүлбөй келаткан улуу махабат, мөл­түр сезим бар экенин алдыртан сезип жүргөнбүз. Бүбүсараны акыркы сапарга узатаар азалуу жыйынга Чыңгыздын эки көзү көнөктөй болуп шишип, башынан аягына дейре кара кийимчен келди. Айрымдар анын мындай мамилесин такыр эле ыксыз көрүп: “Аялы, бала-чакасы туруп мунусу эмнеси?”- дешип кү­бүрөп-шыбырап жатышты. Өзүм болсо: “Айланайын Чыңгыз адабиятта кандай улуу болсо, махабатын жерге берээрде да ошондой улуу, чыныгы жигиттигин көр­сөт­тү”,- деп төбөм көккө жетип турду”.

СҮЙҮҮДӨН БҮТКӨН ПЬЕСА
Айтматов менен Бүбүсаранын сүйүүсү туурасында Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер Жаныш Кулмамбетов “Чыңгыз менен Бүбүсара” пьесасын жазган эле. Спектакль боюнча авторго кайрылганыбызда, ал төмөндөгүлөргө токтолду.
– Экөө­нүн сүйүүсү жөнүндө эл оозун­да бир топ сөздөр айтылып жүргөн. Айтматов өзү “Аскада калган аңчынын ыйы” китебинде анын баарын ачык жазгандан кийин мен да ошол уккандарымды кошуп жазайын деп бел байладым. Менин жазып жатканымды жазуучунун карындашы Роза Айтматова уккан экен. Келип, “көргөз” деди. Андан кийин Чыңгыз ага өзү да окуп көрүп: “Мунун баарын кайдан билесиң?”- деп сурады. “Бул жазгандарым эл оозунда айтылып жүрөт”,- дегем. Ошентип, бул спектакль 2005-жылы биринчи жолу коюлду. Азыр да көрүү­чүлөргө тартууланып жатат. Айтматов мага “Бейшеналиеванын баласын ээрчитип келип көрөм” дегени менен азырынча көрө элек.

Улуу таланттын өзү арабызда жок болсо да анын жаркын элеси эл жүрөгүндө сакталат. Анын ысымы Искусстово институтуна, улуттук валютага жана Бишкек шаарындагы көчөлөрдүн бирине ыйгарылган. Андан сырткары, балеринанын айкели Кыргыз Опера жана балет театрынын алдына орнотулган.

Бүбүсара чет элдик балет-спектаклдеринде Раймонда, Жульетта, Лауренсия, Одетта, Эсмеральда, Китри, Авроралардын ролдорун аткарган. Ал эми кыргыздын “Анар” балетинде Анардын, “Алатоодогу жазда” Сайранын, “Куйручукта” Зейнептин, “Аселде” Аселдин, “Чолпондо” Чолпон менен Айдайдын образдарын жараткан.

Атактуу балерина 1954-жылы Кыргыз ССРинин Эл артисти, 1970-жы­лы Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын ээси болгон. Андан сырткары, Эмгек Кызыл Туу ордени, “Ардак белгиси” медалы менен сыйланган.

Даярдаган Сүйүн Кулматова



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
21471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2018 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Күрөӊкеев көчөсү - 180
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: