Азербайжанда 16 жашка чейинкилерге социалдык тармактарга катталууга тыюу салган мыйзамдык өзгөртүүлөр кабыл алынды. Өлкө парламенти административдик укук бузуулар кодексине жана маалыматтык коопсуздукка байланышкан бир катар мыйзамдарга түзөтүүлөрдү үчүнчү окууда жактырды.
Жаңы тартипке ылайык, 16 жашка чейинки жарандар социалдык тармактарда жеке аккаунт түзө албайт. Ал эми 16–18 жаштагы өспүрүмдөр үчүн ата-эненин же мыйзамдуу өкүлдүн макулдугу милдеттүү болуп саналат. Мындай макулдук банк картасы, электрондук почта же телефон номери аркылуу тастыкталат.
Мындан тышкары, социалдык тармактар колдонуучунун жашын текшерүү үчүн техникалык системаларды киргизүүгө милдеттендирилет. Колдонуучу жашын өзү көрсөтөт, андан соң ал маалымат кошумча текшерүүдөн өтөт. Жашы туура эмес көрсөтүлгөн учурларда платформалар кошумча мониторинг жүргүзүүгө тийиш.
Дүйнөлүк тенденция: Балдарды онлайн мейкиндиктен коргоо
Азербайжандын бул кадамы дүйнөдө акыркы жылдары күч алып жаткан тенденциянын бир бөлүгү болуп саналат — жашы жете электерди санариптик чөйрөдөгү тобокелчиликтерден коргоо.
Маселен, Улуу Британияда да 16 жашка чейинкилерге социалдык тармактарды колдонууга чектөө киргизүү маселеси талкууланууда. Өлкө бийлиги онлайн-платформаларга жаш куракты катуу текшерүү милдетин жүктөөнү карап жатат.
Бириккен Араб Эмираттарында 15 жашка чейинки балдарга социалдык тармактарда аккаунт түзүүгө тыюу салынган. Түркияда да жаш курактык чектөөлөр жана ата-эненин көзөмөлүн күчөтүү боюнча эрежелер иштеп жатат.
Австралия болсо бул багытта эң катуу чараларды киргизген өлкө катары белгилүү. Ал жакта жашы жете электердин социалдык тармактарга кирүүсүнө олуттуу чектөөлөр коюлуп, санарип платформалардын жоопкерчилиги күчөтүлгөн.
Эксперттердин баамында, мындай саясаттын негизги максаты — балдарды интернеттеги зомбулуктан, фейк маалыматтардан, көз карандылыктан жана психологиялык басымдан коргоо.
Коопсуздук менен эркиндиктин ортосундагы талаш
Бирок бул маселе коомдо бирдей кабыл алынган жок. Айрым адистер мындай чектөөлөр балдардын санариптик сабаттуулугун төмөндөтүшү мүмкүн экенин белгилешет. Башкалары болсо, тескерисинче, эрте куракта көзөмөлсүз интернет колдонуу олуттуу социалдык көйгөйлөрдү жаратат деп эсептешет.
Негизги талаш — балдарды коргоо менен алардын санариптик эркиндиги ортосундагы тең салмакты табуу маселеси бойдон калууда.
Кыргызстан үчүн мүмкүн болгон багыт
Кыргызстанда да өспүрүмдөрдүн интернетти активдүү колдонушу өсүп жаткан шартта, бул тема актуалдуу бойдон калууда. Социалдык тармактар билим берүү, байланыш жана маалымат булагы катары кеңири колдонулганы менен, терс таасирлер да жок эмес.
Алардын катарына кибербуллинг, туура эмес маалыматтардын жайылышы, интернет көз карандылыгы жана кооптуу контент кирет. Ошондуктан айрым эксперттер Кыргызстан да санариптик коопсуздук боюнча системалуу саясатты карап чыгышы керек деген пикирди айтышат.
Мындай чаралар сөзсүз түрдө толук тыюу эмес, тескерисинче, жаш курактык фильтрлерди күчөтүү, ата-энелик көзөмөлдү өнүктүрүү жана санариптик сабаттуулукту жогорулатуу багытында болушу мүмкүн экени белгиленет.
Кыргызстан үчүн да мындай чаралар канчалык зарыл? Өспүрүмдөрдү онлайн коркунучтардан коргоо менен алардын санариптик эркиндигин чектөөнүн ортосундагы тең салмакты кантип табууга болот? Бул суроолор азырынча ачык бойдон калууда…
