Мейманкана бизнеси, курулуш же ресторан тармагы: «Алабуга Стартта» эмне күтөт?
КМШ өлкөлөрүндөгү эмгек рыногу тездик менен өзгөрүүдө: аймактагы мамлекеттер жумуш менен камсыздоону колдоочу жаңы программаларды ишке киргизип жатышат, ал эми Россия Борбор Азиядан келген жаш адистерге болгон жогорку суроо-талапты сактап калууда. Мындай шартта иштөө шарттары так көрсөтүлгөн жана карьералык өсүү мүмкүнчүлүгү бар долбоорлор өзгөчө көңүл бурууда.
Алардын бири — Россиядагы «Алабуга Старт» программасы. Анда катышуучуларга мейманкана бизнесинде, курулушта, коомдук тамактануу тармагында жана өндүрүштө расмий жумуш сунушталат. Программа расмий жумушка орноштуруу, окутуу жана туруктуу киреше менен камсыз кыларын белгилейт.
БОРБОР АЗИЯ ӨЛКӨЛӨРҮНҮН ДЕМИЛГЕЛЕРИ
2026-жылдын апрель айында Европа Биримдиги жана Өзбекстандын өкмөтү БУУнун Калк жайгаштыруу фонду (UNFPA) менен биргеликте «Өзбекстандагы аялдардын экономикалык мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү» аттуу биргелешкен программаны расмий түрдө ишке киргизди. Программа 2026–2028-жылдары ишке ашырылып, гендердик теңчиликти жана татыктуу жумуш менен камсыздоону өнүктүрүүгө багытталган. Анын алкагында адам капиталын өнүктүрүүгө, репродуктивдик саламаттыкты чыңдоого, билим алууга жана ишкердикке жеткиликтүүлүктү кеңейтүүгө инвестициялар каралган.
Европа Биримдигинин Өзбекстандагы элчиси Тойво Клаар аялдардын экономикалык мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү теңчилик маселеси гана эмес, туруктуу экономикалык өсүш үчүн да маанилүү шарт экенин белгиледи. Ал эми UNFPA уюмунун өкүлү Нигина Абасзада аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү саламаттыкты сактоого жана укуктарга жеткиликтүүлүк менен тыгыз байланышта экенин айтты. «БУУ-Аялдар» уюмунун өкүлү Жерен Гювен Гюреш болсо, Өзбекстан экономикасын өнүктүрүп жаткан шартта аялдардын бул процесске толук кандуу катышуусун камсыз кылуу өзгөчө маанилүү бойдон каларын кошумчалады.
Ошол эле учурда Казакстан өзүнүн «Алтын виза» аттуу жаңы механизмин киргизүүдө. Тийиштүү жарлыкка президент Касым-Жомарт Токаев кол койду. Реформа уруксат берүүчү системадан шыктандыруучу системага өтүүнү карап, өлкөнү таланттар жана капитал үчүн аймактык хабга айландырууну көздөйт. «Алтын визанын» ээлери узак мөөнөттүү резиденттик макамга, мамлекеттик жана финансылык кызматтарга жарандарга жакын деңгээлде жетүүгө, ошондой эле жеке киреше салыгынан, мүлк жана жер салыктарынан бошотулууга мүмкүнчүлүк алышат.
Бул эки демилге — БУУнун катышуусундагы Өзбекстандын программасы жана Казакстандын «Алтын визасы» — Борбор Азия өлкөлөрүндө адам капиталын тартуу үчүн атаандаштык экономикалык өнүгүүнүн негизги факторуна айланып бара жатканын көрсөтөт.
РОССИЯ: ПАТЕНТТЕР, АЧЫКТЫК ЖАНА ТАТАРСТАН ФЕНОМЕНИ
Россия өз кезегинде КМШ өлкөлөрүнүн жарандары үчүн эң ири эмгек рыногу бойдон калууда. Эмгекти мыйзамдаштыруунун негизги куралы — эмгек патенти. Анын баасы аймакка жараша айырмаланат. 2026-жылы эң кымбат патент Краснодар крайында болуп, баасы 27 283 рублди түзгөн. Москва шаарында патенттин баасы 10 миң рубль, ал эми Санкт-Петербург шаарында 8 миң рубль болгон.
Эң жеткиликтүү патенттердин бири Татарстан республикасында катталган. Анын борбору Казан шаарында патенттин баасы 8 696 рубль болсо, республика боюнча орточо баа 7 937 рублди түзөт.
Россиянын президенти Владимир Путин Борбор Азия өлкөлөрү менен болгон өзгөчө мамилелерди бир нече жолу баса белгилеген. Ал 2026-жылдын апрель айында Коопсуздук кеңешинин ыкчам жыйынында мындай деген:
— Биз эң жакын коңшуларыбыз — КМШ өлкөлөрү менен кызматташтыкты талкуулайбыз. Бул багытка карата бизде ар дайым өзгөчө мамиле болгон, азыр да бар жана мындан ары да болот деп ишенем, — деген Россия президенти. — Ондогон жылдар бою гуманитардык тармактарда жана адамдар аралык байланыштарда өзгөчө мамилелер калыптанган: аралаш үй-бүлөлөр көп, маданий чөйрөдө орток кызыкчылыктар арбын.
Буга чейин КМШ саммитинин жыйынтыгы боюнча өткөн маалымат жыйынында Россиянын лидери позициясын так билдирген:
— Россия, албетте, жумушчу күчүнө кызыкдар. Бирок ошол эле учурда бизге керектүү болгон жумушчу күчү келүүсүнө кызыкдарбыз.
«АЛАБУГА СТАРТ»: 80ДЕН АШЫК ӨЛКӨ, ЖЕТИ КАРЬЕРАЛЫК БАГЫТ ЖАНА РЫНОКТОН ЖОГОРУ АЙЛЫК
Ар түрдүү демилгелердин фонунда 2022-жылы Татарстан Республикасындагы «Алабуга» өзгөчө экономикалык аймагында ишке киргизилген «Алабуга Старт» программасы өзгөчө көңүл бурат. 2026-жылга карата программа дүйнөнүн 80ден ашуун өлкөсүн камтыган.
Программа 16 жаштан 22 жашка чейинки кыз-келиндерге логистика, өндүрүш оператору, жасалгалоо жана монтаж иштери, кейтеринг, тейлөө жана меймандостук тармагы, ошондой эле автоунаа цехи багыттары боюнча расмий жумушка орношуу мүмкүнчүлүгүн сунуштайт. Долбоордун алкагында катышуучулар иш тажрыйбасына ээ болуп, рыноктогу орточо көрсөткүчтөн жогору айлык ала алары белгиленет.
Борбор Азия өлкөлөрүнүн жарандары үчүн программа бир катар олуттуу артыкчылыктарды сунуштайт. Биринчиден, тил маселеси дээрлик жаралбайт: орус тили КМШ өлкөлөрүнүн көпчүлүгүндө экинчи расмий тил катары же күнүмдүк жашоодо кеңири колдонулат. Ошондуктан катышуучуларга тил үйрөнүүгө кошумча убакыт коротуунун зарылдыгы жок.
Экинчиден, программа толук шарттар пакетин камсыздайт. Анын ичинде Россияга учуп баруу чыгымдары төлөнөт, корпоративдик жатаканаларда жеңилдетилген баада жашоо мүмкүнчүлүгү берилет — айына 44 доллар. Мындан тышкары медициналык камсыздандыруу жана Россиянын Эмгек кодексине ылайык расмий жумушка орноштуруу каралган.
Үчүнчүдөн, карьералык өсүү мүмкүнчүлүктөрү ачык көрсөтүлгөн. Ар алты ай сайын кызматтык жогорулоо жана айлык акыны көбөйтүү мүмкүнчүлүгү бар.
Программанын финансылык шарттары да өзгөчө көңүл бурат. Катышуучулардын баштапкы айлыгы колуна тийгенде айына 860 доллардан башталат. Бул көрсөткүч аймактагы көптөгөн өлкөлөрдөгү квалификациялуу адистердин айлыгына тең келет. Карьералык өсүш менен бирге киреше да көбөйүп турат.
АЙМАКТЫН ЖАШТАРЫ ҮЧҮН ӨНҮГҮҮ МҮМКҮНЧҮЛҮКТӨРҮ
Өзбекстан Европа Биримдиги жана БУУнун колдоосу менен аялдардын экономикалык укуктарын кеңейтүү үчүн институционалдык негиз түзүп жаткан учурда, Казакстан квалификациялуу мигранттар үчүн жеңилдетилген шарттарды сунуштоодо. Ал эми Россия КМШ өлкөлөрүнүн жаштары үчүн буга чейин эле иштеп жаткан ыкчам старт механизмин сунуштап келет.
Татарстан республикасындагы эмгек патенти өлкөдөгү эң арзан патенттердин бири болуп саналат. Ал эми «Алабуга Старт» программасы катышуучуларды коштоонун толук циклин камсыздайт — учуп келүүдөн тартып кесиптик өнүгүүгө чейин.
Аймактагы өлкөлөрдүн ортосунда жаш кадрлар үчүн атаандаштык күчөп баратат. Бул атаандаштыкта жөн гана жумуш эмес, биринчи күндөн тартып түшүнүктүү жана ачык өсүү жолун сунуштаган тарап утушка ээ болууда. Бүгүнкү күндө Казакстан, Өзбекстан, Кыргызстан жана Тажикстандан чыккан миңдеген кыз-келиндер үчүн мындай мүмкүнчүлүктү Татарстандагы долбоор түзүп, эмгек миграциясынын багытын акырындык менен өзгөртүп жатат.
