Кыргызстандын мамлекеттик катчысы Арслан Койчиев Астанада өткөн Алтын Ордонун мурасы боюнча эл аралык симпозиумда сөз сүйлөдү
Астана шаарында Касым-Жомарт Токаев катышкан “Алтын Ордо — талаа цивилизациясынын модели: тарых, археология, маданият, иденттүүлүк” аттуу эл аралык симпозиумдун ачылыш аземи өттү. Форум 19–20-май күндөрү ЮНЕСКОнун колдоосу алдында Эгемендүүлүк сарайында уюштурулууда.
Эл аралык форумда куттуктоо сөзү менен Кыргыз Республикасынын мамлекеттик катчысы Арслан Койчиев да чыгып сүйлөдү. Анын катышуусу Алтын Ордо темасы Казакстан үчүн гана эмес, жалпы түрк жана Евразия мейкиндиги үчүн маанилүү экенин көрсөттү. Бул тарыхый мейкиндиктин бир бөлүгү катары Кыргызстан да өзгөчө орунду ээлейт.
Ири симпозиум Улус Жучинин мурасын жана анын Борбордук Евразия тарыхындагы ордун ар тараптуу изилдөө үчүн дүйнөнүн ар кыл өлкөлөрүнөн келген окумуштууларды, эксперттерди, дипломаттарды жана эл аралык илимий коомчулуктун өкүлдөрүн бириктирди.
Форумдун өткөрүлүшү Казакстандын тарых илимин өнүктүрүү жана өлкөнүн цивилизациялык мурасын дүйнөлүк деңгээлде жайылтуу боюнча стратегиялык багытын дагы бир жолу тастыктады. Бүгүнкү күндө Казакстан Алтын Ордо тарыхын изилдеген ири эл аралык борборлордун бири катары позициясын бекемдеп, жергиликтүү жана чет элдик окумуштууларды дүйнөлүк тарыхтагы анын ордун комплекстүү талдоого тартууда.
Кыргызстан үчүн мындай илимий-гуманитардык аянтчаларга катышуу өзгөчө мааниге ээ. Алтын Ордо, Улуу талаа, түрк дүйнөсү жана Улуу Жибек жолу тууралуу тарых жалпы Борбордук Евразия элдеринин орток тарыхый-маданий мейкиндигинин ажырагыс бөлүгү болуп саналат. Бул контекстте Арслан Койчиевдин катышуусу Кыргызстандын тарыхый эстутумду сактоого, илимий диалогду өнүктүрүүгө жана коңшу өлкөлөр менен маданий-гуманитардык байланыштарды чыңдоого кызыкдар экенин айгинелейт.
Симпозиумдун негизги максаты — Улус Жучинин саясий, экономикалык, маданий жана руханий мурасын комплекстүү талдоо, ошондой эле анын азыркы Евразиядагы интеграциялык процесстер үчүн маанисин аныктоо.
Алтын Ордо Казакстандын тарыхында өзгөчө орунду ээлейт. Ал Казак хандыгынын тарыхый башаты болуп, казак элинин калыптанышына чоң таасир тийгизген мамлекет катары бааланат. Дал ошол доордо түрк-мусулман цивилизациялык мейкиндиги, мамлекеттик түзүлүш, соода, маданият жана дипломатия өнүккөн.
Форумга 20дан ашык өлкөдөн келген 300дөн ашуун окумуштуу жана эксперт катышууда. Алардын арасында медиевист-тарыхчылар, археологдор, чыгыш таануучулар, түркологдор, монгол таануучулар, нумизматтар, саясат таануучулар, маданият таануучулар, дипломаттар жана эл аралык уюмдардын өкүлдөрү бар.
Пленардык жыйынды Казакстандын илим жана жогорку билим берүү министри Саясат Нурбек алып барды. Ачылыш аземине ЮНЕСКОнун катчылыгынын өкүлдөрү, КМШ, ШКУ, ЖККУ жана Түрк мамлекеттер уюмуна мүчө өлкөлөрдүн дипломатиялык миссиялары, ошондой эле бир катар мамлекеттердин элчилери катышты.
Саясат Нурбек өз сөзүндө симпозиум тарых илимин өнүктүрүү жана тарыхый өткөндү жаңыча баалоо үчүн стратегиялык мааниге ээ экенин белгиледи.
Анын айтымында, Алтын Ордо Чыгыш менен Батыштын өз ара аракеттенүүсүн камсыз кылган, идеялардын, технологиялардын жана маданий тажрыйбалардын алмашуусуна өбөлгө түзгөн уникалдуу евразиялык интеграция модели болгон.
Симпозиумда Алтын Ордонун этносаясий тарыхы, анын азыркы мезгилдеги мааниси, материалдык жана руханий мурасы, жазма жана оозеки булактар, ошондой эле Улуу Жибек жолу боюндагы цивилизациялык өз ара байланыштар өзгөчө талкууланууда.
Ошондой эле Алтын Ордо көп улуттуу жана көп конфессиялуу мамлекет катары каралып, тарыхтагы өз ара урматтоо, диний сабырдуулук жана маданий алакалар бүгүнкү эл аралык кызматташтык үчүн маанилүү үлгү экени белгиленди.
Форумдун алкагында Алтын Ордонун мурасына арналган тематикалык көргөзмө да уюштурулду. Анда археологиялык табылгалар, жазма булактар, тыйындар, хандык дарактар, күнүмдүк турмуш буюмдары жана башка тарыхый экспонаттар көрсөтүлүүдө.
Көргөзмөнүн негизги бөлүмдөрү мамлекет жана бийлик, талаа модасы жана кийим-кече, аскер иши, шаар жана талаа цивилизацияларынын өз ара байланышы, маданият, илим жана искусствого арналган. Айрыкча 70 археологиялык жана архитектуралык эстеликти камтыган интерактивдүү карта көрүүчүлөрдүн кызыгуусун жаратууда.
Симпозиумдун маанилүү багыттарынын бири — Алтын Ордо дооруна таандык эстеликтерди ЮНЕСКОнун дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизүү демилгесин илгерилетүү. Алардын катарында Жошы хан мавзолейи, Сарайшык, Сыганак, Сауран жана Жанкент шаарчалары сыяктуу орто кылымдык эстеликтер бар.
Форумдун жыйынтыгында Алтын Ордонун мурасы боюнча Астана декларациясы кабыл алынып, ал эл аралык илимий кызматташтыкты өнүктүрүүгө, тарыхый эстутумду сактоого жана ар кайсы өлкөлөрдүн илимий борборлорунун ортосундагы кызматташууну чыңдоого багытталды.
Казакстанда мындай эл аралык симпозиумдун өтүшү өлкөнүн Борбор Азия тарыхын жана мурасын изилдеген алдыңкы борборлордун бири катары аброюн бекемдөөгө өбөлгө түзүүдө. Ал эми Кыргызстан үчүн мындай диалогдор илимий тажрыйба алмашууга, маданий-гуманитардык кызматташтыкты өнүктүрүүгө жана Евразия элдеринин орток тарыхый мурасын биргелешип изилдөөгө кошумча мүмкүнчүлүктөрдү ачат.
